Bayer Leverkusen: ‘Hapçılar’ın intikamı

1988 UEFA Kupası finali daha önce Avrupa arenasında bu seviyeleri hiç görmemiş iki takımı, Bayer Leverkusen ve Espanyol’u karşı karşıya getirmişti. Espanyol ilk maçı evinde 3-0 kazandığında birçokları işin bittiğini düşünüyordu. Ancak Erich Ribbeck’in çalıştırdığı Alman ekibi, o zamanlar adı Ulrich-Haberland olan stadyumlarında Brezilyalı Tita, Doğu Alman mülteci Falko Götz (daha sonra Galatasaray’da da forma giydi) ve Güney Koreli Cha Bum-kun’un golleriyle maçı önce uzatmalara sonra da penaltılara taşımış, kupayı da penaltı atışlarıyla müzesine götürmüştü. 

Normal şartlarda bir Alman takımının UEFA Kupası’nı alması tuhaf bulunmazdı nitekim Borussia Mönchengladbach ve Eintracht Frankfurt bunu başarmıştı. Ama o güne kadar hiçbir kayda değer başarısı olmayan, Bundesliga’nın en küçük ve tenha stadına, en cılız taraftar desteğine sahip olan takımı Bayer Leverkusen’e ne oluyordu! Bir şirket tarafından kurulduğu için hep küçümsenerek bakılan “Hapçılar”ın* bunu becermesi en az “1954 Bern Mucizesi” kadar beklenmedikti. 1988 finaliyle Bayer Leverkusen sadece tarihinin ilk kupasını kazanmakla kalmadı aynı zamanda tarihte kendi ülkesinde kupa kazanmadan Avrupa’da kupa zaferi yaşayan da ilk takım oldu.

‘Plastik kulüp’ yaftası

TSV Bayer 04 Leverkusen, 1 Temmuz 1904’te Bayer ilaç ve kimya şirketinin 170 çalışanının, fabrikanın işçilerinin faydalanabileceği bir jimnastik kulübü açılması talebiyle verdiği imzaların ardından kuruldu. Devir, organize spor faaliyetlerinin toplumun farklı sınıfsal katmanları arasında “kulüp” formunda örgütlenmeler aracılığıyla hızla yayıldığı bir dönemdi ve 19. yüzyılda “Leverkusen” adını alan bu genç sanayi yerleşiminin de en ciddi spor imkanları Bayer fabrikasında ete kemiğe bürünmüştü. 

Bayer çalışanları için mütevazı bir zafer olarak kurulan kulübün hikayesi, 1979/80 sezonuyla başlayan Bundesliga macerasıyla farklı bir boyuta taşındı. Kulüp artık sürekli alaya alındığı, zorbalığa uğradığı, dışlandığı bir sınıfın içindeydi. ‘80’ler boyunca Bayer hep geleneksiz bir şirket takımı, bir “plastik kulüp” olarak anıldı ve hor görüldü.

‘90’lar: Fırsat yılları

Kulüp “plastik” de olsa çağın futbolu için doğru adımları atıyor ve Reiner Calmund’un genel menajerliğinde fırsatları iyi değerlendiriyordu. 1990’da Doğu Almanya’nın yıkılmasıyla Ulf Kirsten, Andreas Thom ve Jens Melzig’i kulübe kazandıran Calmund, aynı zamanda Brezilya ve Doğu Avrupa pazarlarıyla da kârlı ilişkiler kurmuştu. ‘90’lar Bayer Leverkusen’in “akıllı kulüp” olarak belli bir seviyeye tırmandığı, orada kalıcılaştığı yıllar oldu. 

1996/97’de Beşiktaş sonrası takımın başına geçen Christoph Daum’un yönetimindeki ekip, Bayern Münih’in 2 puan gerisinde ligi 2. tamamlarken bu, kulüp tarihinde bir ilkti ama son olmayacaktı. Daum’la Leverkusen 1999/00 sezonunda ligin son haftasına, Bavyera ekibi Unterhaching’le berabere kalması hâlinde dahi şampiyon olacağı bir senaryoyla girdi. Ama ne olduysa oldu ve minik Unterhaching maçı 2-0 kazanarak Bayern Münih’e bir şampiyonluk daha hediye etti. 1996-2002 arasındaki 6 sezonda 4 kez ligi 2. tamamlayan Bayer Leverkusen, bununla birlikte 2001/02’de Şampiyonlar Ligi’ni kazanmaya çok yaklaştı. 

Kokain kullandığı ortaya çıkan Christoph Daum’un ardından göreve gelen Klaus Toppmöller’in çalıştırdığı kadro, Liverpool ve Manchester United’ı eledikten sonra finalde Real Madrid’e Zinedine Zidane’ın muhteşem golüyle hatırlanan maçta 2-1 kaybetti. O kadrodan Ze Roberto, Ballack ve Lucio’yu Bayern Münih’e, Yıldıray Baştürk’ü Hertha Berlin’e, Oliver Neuville’i Borussia Mönchengladbach’a kaptırdıktan sonra bir daha bu seviyeleri göremediler. 

Ya Bayer giderse…

2000’lerin 2. yarısıyla birlikte Bayer’in daha ucuz işgücü arayışıyla Leverkusen’deki yatırımlarını kısma planları kulübün de (hatta şehrin) sonu anlamına gelebilirdi. 160.000 kişinin yaşadığı kentte, 16.000 kişinin işine son verilmesi, şirkete ait 9.600 dairenin satılması, yüzme havuzları ve buz pistlerinin kapatılması sonrası sıranın futbola da geleceğinden endişe ediliyordu. Ama kulübün bir şekilde rekabetçi ve ekonomik açıdan sağlıklı kalabilmesi Bayer Leverkusen’i Bayer’in hışmından korudu. 2010/11’de Jupp Heynckes’le Bayer, Bundesliga’daki 5. ve bugüne kadarki son ikinciliğini tattı.

2010’lar, Alman futbolunda Bayern Münih’in ‘70’lerden beri süren hâkimiyetini diktatörlüğe dönüştürdüğü yıllardı. 2012 sonrası Bayern Münih, Borussia Dortmund’un başkaldırılarını tamamen bastırdı ve 11 sezon üst üste şampiyon oldu. Bayer ise bir sezon hariç hep Avrupa kupaları mücadelesinin içinde kaldı. Birçok kez Şampiyonlar Ligi’nde mücadele etti. Alman futbolu Red Bull Leipzig gibi Bayer’e rahmet okutacak kadar gerçek “plastik kulüp”lerle tanışırken onlar “ehvenişer” kaldılar, BayArena adını alan stadyumlarını 30.000 kişilik kapasitenin üzerine çıkardılar ve her hafta sonu doldurmayı da başardılar. Yine de bu sezona kadar bir şampiyonluk yarışının içine giremediler. Bu kaderi değiştirmek genç İspanyol teknik direktör Xabi Alonso’ya düştü. 

Xabi Alonso damgası

Kariyerinin son 3 sezonunda forma giydiği Bayern Münih’le Alman futboluna adım atan Xabi Alonso, Real Sociedad B takımındaki acemilik yıllarının ardından 5 Ekim 2022’de Bayer’in başına geçti. O direksiyonu ele aldığında ortada 8 maçta 5 kez kaybedip sadece 1 kez kazanmış, puan tablosunun 17. sırasına kadar gerilemiş, kimliğini yitirmiş bir takım vardı. Xabi Alonso ilk sezonunda saha içi sonuçlarını toparlamakla kalmadı, futbolun zirvesindeki takım ve teknik direktörlerin en iddialı stratejilerini ustaca sergileyebildiği bir oyun da kurgulayabileceğini kanıtladı. 

Bugün Xabi Alonso futbolu deyince gözümüzün önüne oyun kurulumunda da savunmaya geçişte de birlikte hareket eden, dar, kompakt kalmaya özen gösteren ama aniden topu yönlendirdiği geniş alanlarda rakiplerini eksik adamla yakalamada mahir, “pozisyonsuz” takım oyuncuları yaratmayı başarmış bir kısa pas makinesi geliyor. Valeri Lobanovski’nin “yıldız oyuncu değil yıldız takım” vurgusu meşhurdur ama işin aslı Lobanovski’nin takımları sıkıcıdır, mekaniktir. 

Buna karşılık Xabi Alonso’nun makinesi eğlenceli, tahmini güç, asla pes etmeyen bir makine. Bu sayede bu sezon tüm kulvarlarda yollarına namağlup devam ediyorlar. UEFA Avrupa Ligi çeyrek finalinde dün West Ham’ı 2-0 yendiler. Almanya Kupası’nda finali 25 Kasım’da Kaiserslautern’e karşı oynayacaklar. 28 maçta 24 galibiyet 4 beraberlik aldıkları Bundesliga’da ise bu Pazar evlerinde Werder Bremen’i yenmeleri hâlinde tarihlerindeki ilk lig şampiyonluğunu kazanacaklar. 

Hoeness’in kehaneti çöp sepetine

Yukarıda da değindiğimiz, şampiyonluğun son haftada kaybedildiği dramatik 1999/00 sezonunda Bayern Münih’in genel menajeri Uli Hoeness, “Bayer Leverkusen’in 100 yıl da geçse ligi kendilerinin önünde bitiremeyeceğini” iddia etmişti. Xabi Alonso, Hoeness’in bu kehanetini Nisan ayında garantilenen görkemli bir şampiyonlukla tarihe gömmeye 90 dakika uzaklıkta. Bayern Münih’in 11 yıllık hegemonyası böylece kesintiye uğrarken Bayer Leverkusen de “plastik bir şirket kulübü”nden fazlası olduğunu 2024 itibarıyla tüm dünyaya kabul ettiriyor.

*Bayer Leverkusen taraftarları zamanla kendileriyle dalga geçmek için kullanılan bu tip ifadeleri benimsemeye başladılar. “İlaç/hap üreticisi” olmalarını, “şirket takımı” olmalarını sorun etmeyi bırakınca maruz kaldıkları zorbalıkların etkisi de azaldı.