BIST 30 şirketlerinin 2023 bilançolarına bir bakış

2023 yılı birinci yarısında seçim belirsizliğinin, ikinci yarısında ise sıkı para ve maliye politikalarının şirketleri olumsuz etkilediği bir yıl oldu. 20 Mayıs 2024 itibarıyla dördüncü çeyrek bilançolarının tamamının açıklanmasının ardından, bu sürecin borsaya kote şirketleri nasıl etkilediğini de görme fırsatı bulduk.

Bilançolara göre 2023 yılında BIST 30 şirketleri arasından 27 tanesi nominal anlamda kârlılığını korumayı başarırken, üç tanesi ise bu dönemde zarar ettiğini açıkladı. 2023 yılında bu 30 şirket arasından kârını yıllık bazda artırabilenlerin sayısı 17’ye gerilerken, şirketlerin yarısından azı kârını reel olarak artırmayı başarabildi. 

Biz de bu yazımızda bu şirketlerin finansallarındaki incelikleri sizlere kısaca sunmayı amaçladık.

En çok kâr eden beş şirketin üçü bankalar

Bilançolara göre 2023 yılında BIST 30 şirketleri arasından en fazla kâr elde eden şirket 163 milyar TL’lik net kârı ile Türk Hava Yolları (THYAO) oldu. Şirket 2023 yılında 504,4 milyar TL’lik satış gelirine ulaşırken, bu satışların 453,3 milyar TL’lik kısmı yurt dışı satışlardan meydana geldi. Bu dönemde firmanın brüt satış kârlılığı bir önceki yıla kıyasla 0,62 puan azalışla %23,68’e gerilerken, yatırım faaliyetlerinden elde ettiği gelirler ise yıllık bazda %339 artışla 24,2 milyar TL’ye çıktı. 2023 yılında firmanın özkaynak kârlılığı ise %35,65 oldu.

Türk Hava Yolları’nı, 86,3 milyar TL’lik net kâr ile Garanti Bankası (GARAN) takip etti. Bilanço rakamlarına göre bankanın faiz gelirleri 2023 yılında %75,9 artışla 233,6 milyar TL’ye yükselirken, faiz giderleri ise %229,2 artışla 147,2 milyar TL’ye çıktı. Bu dönemde firmanın özkaynak kârlılığı ise %35,16 oldu.

THY ve Garanti Bankası’nın ardından en fazla kâr elde eden şirketler 72,3 milyar TL net kâr ve %23,82 özkaynak kârlılığı ile Türkiye İş Bankası (ISCTR), 72,2 milyar TL net kâr ve %9,30 özkaynak kârlılığı ile Koç Holding (KCHOL), 68,0 milyar TL net kâr ve %38,02 özkaynak kârlılığı ile Yapı Kredi (YKBNK) ve 66,5 milyar TL net kâr ve %31,48 özkaynak kârlılığı ile Akbank oldu.

2023 yılında BIST 30 şirketleri arasından en fazla kâr eden 10 şirketin 4’ünü bankalar oluştururken, 2’si havayolu, 2’si kimya-petrol, 1’i ise otomotiv sektöründe faaliyet gösteren şirketlerden meydana geldi. Bu şirketlerden 1 tanesi ise holding.

Altı şirketin kârı %100'den fazla arttı

2023 yılında BIST 30 şirketleri arasından 17 tanesi kârını artırmayı başarırken, 13 tanesi ise kârlılığını korumayı başaramadı. Bu 13 şirketten 3 tanesi ise kâr elde edemeyip zarar etti. Bu dönemde kârını %100’den fazla artırmayı başaran 6 şirket bulunurken, bu 6 şirketin 2 tanesi havayolu, 2 tanesi enerji, 1 tanesi elektronik, 1 tanesi ise inşaat sektöründe faaliyet gösterdi.

BIST 30’da yer alan şirketler arasından kârını en çok artıran ise %765,2'lik kâr artışı yakalayan Enka İnşaat (ENKAI) oldu. Söz konusu dönemde firmanın satış gelirleri yıllık bazda %24,1 artışla 76,2 milyar TL’ye yükselirken, brüt satış kârlılığı ise 2,43 puan azalışla %20,7’ye geriledi. Şirketin 2023 yılında yatırım faaliyetlerinden elde ettiği gelirler %170,5 artışla 13,6 milyar TL’ye çıkarken, yatırım faaliyeti giderleri %66,3 azalışla 4,9 milyar TL’ye indi. Firmanın özkaynak kârlılığı da %7,76 seviyesinde gerçekleşti.

Enka İnşaat’ı %468,7’lik kâr artışıyla Aselsan (ASELS) takip etti. Firmanın 2023 yılında brüt satış kârlılığı %27,32’ye, özkaynak kârlılığı ise %4,20’ye yükseldi. Aselsan’ı %243,7’lik kâr artışı ile Türk Hava Yolları ve %194,5’lik kâr artışı ile Pegasus Hava Yolları (PGSUS) izledi. 

Şirketlerin yarısından azı reel kâr artışı yaşadı

Bilançolara göre 2023 yılında BIST 30 şirketleri arasından nominal olarak kârını artırabilen 17 firma bulunurken, yalnızca 11 tanesi ÜFE bazında reel olarak kârını artırabildi. Bu 11 firmalardan 2 tanesi ise 2022 yılında zarar ettiğini açıklamıştı.

2023 yılında ÜFE bazında reel kârını en çok artıran şirketler sırasıyla %417,1 ile Enka İnşaat, %294,3 ile Aselsan, %89,7’yle Türk Hava Yolları, %88,3 ile Odaş Elektrik ve %64,5 ile Pegasus Hava Yolları oldu. Reel olarak en çok kayıp yaşayan şirketler ise %84,4 reel kâr kaybıyla Ereğli Demir Çelik (EREGL), %72,8 kayıpla Sabancı Holding ve %72,5 kayıpla Alarko Holding (ALARK) olarak öne çıktı.

2023 yılında özellikle bankaların reel olarak bir önceki yılki kârlılıklarını koruyamadığı görüldü. Bilanço rakamlarının ÜFE’den arındırılmasıyla elde edilen verilere göre 2023’te Garanti Bankası %18,2, Yapı Kredi %28,8, İş Bankası %35,3, Akbank ise %38,8 reel kayıp yaşadı. Yaşanan reel kayıpta artan hızlı artan faiz giderlerinin etkisi olduğu görüldü. Bilançolara göre BIST 30’da yer alan dört bankanın faiz gelirleri yıllık bazda %77,4 artışla 955,2 milyar TL’ye yükselirken, giderleri ise %207,2 artışla 631,5 milyar TL’ye çıktı. 

THY satış gelirlerinin %90’ını yurt dışı satışlardan elde etti 

2023 yılında BIST 30 şirketleri arasından yurt dışına en fazla satış yapan şirket 19,1 milyar USD’lik satışla Türk Hava Yolları oldu. Bu dönemde firmanın yurt dışı satışlarının toplam satışlarına oranı ise %89,9’a yükseldi.

THY’yi 12,7 milyar USD’lik yurt dışı satış ve %73,2’lik yurt dışı satış payı ile Ford Otosan (FROTO), 6,8 milyar USD ve %62,6 yurt dışı satış payı ile Arçelik (ARCLK), 5,1 milyar USD ve %17,9 yurt dışı satış payı ile Tüpraş (TUPRS) ve 1,7 milyar USD ve %56,7 yurt dışı satış payı ile Pegasus Hava Yolları takip etti. Bu dönemde yurt dışı satışlarını en çok artıran şirket ise %95,5 ile Astor Enerji oldu. Bu dönemde Astor’un yurt dışı satış payı 12,7 puan artışla %34,0’e yükseldi.