Borç döngüsü: ABD’nin giderek büyüyen borcunu kim finanse edecek?

Bridgewater Associates’in kurucusu Ray Dalio’ya göre asıl risk ABD’nin ne kadar borçlandığı değil, giderek büyüyen tahvil arzını yatırımcıların hangi faiz seviyesinden taşımaya razı olacağı. Sıfıra yakın faizlerle kamu borcunun maliyetinin görünmezleştiği dönem kapanırken piyasa artık yalnızca enflasyonu ve merkez bankalarını değil, devletlerin bilançolarını da fiyatlamaya hazırlanıyor.
Borç döngüsü: ABD’nin giderek büyüyen borcunu kim finanse edecek?

EXANTE

EXANTE

Finans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.

Dünyanın en büyük hedge fonlarından Bridgewater Associates’in kurucusu, küresel makro yatırımcısı ve yazar Ray Dalio, 21 Ağustos’ta kendi yayın platformu Principled Perspectives’ta ses getiren bir yazı yayımladı. 

"How Countries Go Broke: The Dynamic Behind What is Happening Now" başlıklı yazı, ilk bakışta bildiğimiz “ABD çok borçlandı” tartışmasının yeni bir versiyonu gibi görünebilir ancak Dalio’nun metnini değerli kılan, borcun büyüklüğünden ziyade bu borcun nasıl ve kime finanse ettirileceği sorusuna odaklanması.

Mesele borç değil, borcun alıcısı

Dalio’nun çıkış noktası son haftalarda art arda yaşanan birkaç kritik gelişme. Japonya’nın kendi finansal koşullarını yönetebilmek amacıyla ABD tahvillerindeki pozisyonunu azaltması, ABD’de özellikle uzun vadeli faizlerin yeni zirveleri görmesi (ve buna doların zayıflamasının eşlik etmesi) ve ABD Hazine Bakanı Bessent’in Hazine’nin uzun vadeli tahvil geri alımlarında hacmin artırılacağını açıklaması. 

Dalio yaşanan bu gelişmeleri birbirlerinden bağımsız olarak birer kriz göstergesi olarak ele almıyor ancak aynı mekanizmanın farklı parçaları olarak değerlendiriyor. How Countries Go Broke: The Big Cycle isimli kitabında anlattığı mekanizmayla uyumlu olarak değerlendirdiği bu gelişmeler zinciri neticesinde, borç arzı büyürken marjinal alıcının iştahı aynı hızda artmıyor ve sistem daha yüksek faiz talep etmeye başlıyor. 

  • Bu noktada mesele artık yalnızca ABD’nin ne kadar borcu olduğu değil, önümüzdeki yıllarda piyasaya çıkacak devasa tahvil arzını yatırımcıların hangi faiz seviyesinden taşımaya razı olacağına evriliyor. 

Kamu borcu tartışmasını yıllardır ağırlıklı olarak borç/GSYH oranı üzerinden yapıyoruz. Buna karşın, ülkelerin yalnızca yüksek borçluluk oranları sebebiyle krize girmediği de ortada. Asıl sorun, yeni borçlanma ihtiyacı ve çevrilmesi gereken borç miktarı piyasanın karşılamak istediği seviyelere yaklaştığında ortaya çıkıyor. Bu dengesizlik de kendisini önce fiyatlarda, yani faizlerde gösteriyor. 

Tahvile yönelik talep zayıfladığında sistemin önünde genel olarak iki ana seçenek kalıyor. Ya faizler yükselerek yatırımcıyı tahvile yeniden çekiyor ya da merkez bankası, genişletici para politikalarıyla artan borç arzının bir bölümünü kendi bilançosuna taşıyor. 

  • İlk seçenek finansman maliyetlerini artırarak ekonomiyi sıkılaştırırken, ikincisi kur ve enflasyon üzerindeki baskıları artırarak daha az öngörülebilir bir makroekonomik ortama zemin hazırlıyor.

ABD’nin bugünkü mali görünümü, bu tartışmayı teorik olmaktan çıkartıyor. Kongre Bütçe Ofisi, 2026 mali yılında federal bütçe açığının yaklaşık 1,9 trilyon USD seviyesinde gerçekleşmesini bekliyor. Federal kamu borcunun GSYH’ye oranının ise 2026’daki yaklaşık %101 seviyesinden 2036’da %120’ye ulaşacağı öngörülüyor. Daha önemlisi, net faiz giderleri de bütçenin giderek daha büyük bölümünü tüketiyor. 

  • Bu noktada problemin yalnızca borç miktarının artması değil, geçmişte çok daha düşük faizlerle ihraç edilen borcun vadesi geldikçe bugünün daha yüksek faiz seviyelerinden çevrilmesi olduğu görülüyor. 

Bu durum da uzun vadeli ABD tahvil faizlerindeki yükselişi yalın bir şekilde “Fed faizi ne zaman indirecek?” sorusuyla açıklamayı giderek anlamsızlaştırıyor. Fed, kısa vadeli politika faizini belirliyor. Buna karşın uzun vadeli tahvil faizlerinin belirlenmesine baz oluşturan enflasyon beklentileri kadar tahvil arzı, vade primi, maliye politikasına duyulan güven ve küresel yatırımcının Amerikan borcuna ne kadar bilanço ayırmak istediği gibi kritik değişkenler, Fed’in doğrudan kontrolünün dışında şekilleniyor. 

İlaveten, uzun vadeli faiz oranları yükselirken doların da zayıflaması görünüme farklı bir boyut daha ekliyor. Normal şartlar altında uzun vadeli ABD tahvillerinde yüksek faiz seviyelerine ulaşılması doları destekleyecek bir sonuç yaratırken yaşanan ayrışma, piyasanın yalnızca para politikasını değil, Amerikan varlıklarının taşıdığı riski de tartışmaya başladığını düşündürüyor. 

Bu noktada, özetlediği mekanizmanın sonucunu “ekonomik kalp krizi” olarak niteleyen Dalio’dan bir miktar ayrışmakta fayda var. Öncelikle, ABD Hazinesi’nin tahvil geri alımları ile Fed’in para yaratarak tahvil satın almasının aynı şey olmadığını not etmek gerekiyor. Hazine’nin mevcut geri alım programı piyasa likiditesini iyileştirmek ve nakit yönetimini kolaylaştırmak amacıyla kullanılıyor. Bu sebeple programı doğrudan doğruya parasal gevşeme ya da borcun parasallaştırılması olarak okumak doğru olmayacaktır. 

Öte yandan bu ayrım, Dalio’nun genel uyarısının bütünüyle görmezden gelinmesi gerektiği anlamına da gelmiyor.  Ortada büyüyen ve önümüzdeki yıllarda büyümeye devam etmesi beklenen bir borç stoku var. Bu borcu taşıyan yatırımcıların talep ettiği getiri de yükselmeye devam ederse bir noktadan sonra para politikası ile maliye politikasının hedeflerinin çatışması riski artabilir.

Kırılma nerede?

Dalio’nun yazısında Japonya örneğini özellikle öne çıkarması kırılmanın nerede olabileceğine dair ana ipucunu veriyor. Dalio, Japonya’nın yıllardır “çok yüksek kamu borcu mutlaka kriz yaratmaz” tezinin en güçlü örneklerinden bir olarak kabul etmesine karşın bunun gözden kaçan maliyetinin yüksekliğine işaret ediyor. 

Geçen yıllar boyunca Japonya Merkez Bankası çok büyük miktarda devlet tahvili satın aldı. Bu, borcun ortadan kalktığı anlamına gelmiyor. Merkez bankasının devreye girmesi borcu ortadan kaldırmıyor; maliyetin farklı kanallardan ekonomiye yayılmasına neden oluyor. Bu maliyet, kurdaki değer kaybı, enflasyon veya yatırımcı açısından düşük hatta negatif reel getiri şeklinde ortaya çıkıyor. 

Sonuç olarak, Japon tahvili yatırımcıları 2013 yılından bu yana USD yatırımlara kıyasla %51, altın yatırımına karşı ise %76 kayıp yaşadı. Burada Dalio’nun açık mesajı korunuyor: Bir devlet kendi para biriminde borçlanıyorsa klasik anlamda “parasının bitmesi” gerekmiyor; fakat dengelemenin bedeli kur, enflasyon veya negatif reel getiri üzerinden ödeniyor. 

Dalio, bunun ABD’deki yansımasını ise siyaseten oldukça zor buluyor. Bütçe açığının GSYH’nin sınırlandırılması adına harcamaların azaltılması, vergi gelirlerinin artırılması ve faiz maliyetinin düşürülmesini üçlemesi teoride son derece makul olsa da ABD’nin yerel dinamikleri, hele ki ara seçimler öncesinde buna müsaade etmeyecektir. Dolayısıyla bu döngünün kritik eşiğini borcun matematiksel olarak ödenemez hâle gelmesi üzerinden değil, siyasi sistemin gerekli mali düzenlemeleri, piyasadan önce hareket ederek, bir anlamda siyasi olarak ekonomik aktörlere karşı “bedel ödeyerek” yapıp yapmayacağı olarak değerlendirilebilir. 

Metni bu çerçevede değerlendirdiğimizde, makaleyi manşetlerin sevdiği gibi “ABD üç yıl içinde batacak” tonunda okumanın yanlış olduğunu görüyoruz. Bir paradigma değişimi sürecindeyiz. Artık dünya, merkez bankalarının sıfıra yakın faizlerle kamu borcunun maliyetini görünmez hâle getirdiği dönemin dışına adım atıyor ve bu eğilim kalıcı hâle gelecek gibi görünüyor. 

  • Başka bir ifadeyle, önümüzdeki dönemde piyasa yalnızca enflasyonu ve merkez bankalarının politika faizini değil, devletlerin bilançolarını da çok daha fazla fiyatlamaya başlayacak. 

Dalio’nun yazısından geriye kalan asıl soru da tam olarak bu. Önümüzdeki dönemde yalnızca enflasyonun kaç ondalık puan hareket edeceğini ya da Fed’in bir sonraki adımını tartışmayacağız. Daha temel bir soruyla karşı karşıya kalacağız. Giderek büyüyen devlet tahvili arzını kim alacak ve bunu taşımak için hangi seviyede bir faiz talep edecek?

Hikâyeyi paylaşmak için:

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

EXANTE

EXANTE

Finans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.

İLGİLİ BAŞLIKLAR

YAZARLAR

Eralp Ersoy

Eralp Ersoy

Lex Strategic Advisory Kurucusu

EXANTE

EXANTE

Finans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.

İLGİLİ OKUMALAR

EXANTEEXANTE
∙

HİKAYE

Haftalık takvim: Yurt içinde bütçe, yurt dışında tutanaklar

Bu hafta yurt içinde Ekim ayı merkezi yönetim bütçe dengesi, konut satışları ve üçüncü çeyrek işgücü istatistikleri öne çıkarken, yurt dışında ABD'de Ekim ayı perakende satışları ve Fed'in Ekim ayı toplantı tutanakları, İngiltere'de enflasyon ve Çin'de sanayi üretimi verileri ön planda.

15 Kas 2026

Haftalık takvim: Yurt içinde bütçe, yurt dışında tutanaklar
EXANTEEXANTE
∙

HİKAYE

ABD ara seçimlerinin kısa ve uzun vadeli ekonomik etkileri

ABD ara seçimlerinde Demokratların Kongre'nin iki kanadında da çoğunluğu ele geçirmesi, Trump'ın işini zorlaştıracak yeni bir siyasi denge yarattı. Yeni siyasi denge, gümrük vergilerinden federal harcamalara ve Fed’in bağımsızlığına kadar birçok alanda Amerikan ekonomisi doğrudan etkileyecek.

ABD ara seçimlerinin kısa ve uzun vadeli ekonomik etkileri
EXANTEEXANTE
∙

HİKAYE

ABD’nin seçimi Asya’nın sorunu oldu

ABD seçimleri geride kaldı. Tahmin edildiği gibi Demokratlar büyük bir başarı sağladı. Yenilginin büyük oranda İran savaşına bağlanması ve Trump’a yönelik muhalefetin sadece Demokratlardan değil Cumhuriyetçilerden de gelmeye başlamasıyla savaşın bitmesine yönelik iyimserlik arttı. Bu durum elbette dünyamızın geleceği ve istikrarı açısından önemli ve olumlu bir gelişme. Ancak seçim sonrasında Demokratlardan gelen açıklamalar, seçim sonuçlarının özellikle yapay zeka yatırımlarından sipariş alan Asya ülkeleri için soruna dönüşecek gibi görünüyor.

Erhan Aslanoğlu

·

12 Kas 2026

ABD’nin seçimi Asya’nın sorunu oldu
EXANTEEXANTE
∙

HİKAYE

Türk sanayisinde iki farklı tablo: Büyüyen üretim, daralan istihdam

Türkiye'de imalat sanayi üretimi son yıllarda büyümeye devam ederken, tekstil ve hazır giyim gibi emek yoğun sektörlerde üretim ve istihdam kaybı yaşandı. Büyüyen sektörlerdeki istihdam artışı bu kaybı telafi etmeye yetmezken, tekstil fabrikalarının azalan makine yatırımları yerli ekipman üreticilerini de etkilemeye başladı. Sanayide üretim ve istihdam arasındaki ayrışma büyürken, düşen kâr marjları ve artan finansman giderleri mevcut üreticilerin yeni sektörlere yönelik yatırımlarını da zorlaştırıyor.

Emircan Yaman

·

12 Kas 2026

Türk sanayisinde iki farklı tablo: Büyüyen üretim, daralan istihdam
EXANTEEXANTE
∙

HİKAYE

Haftalık takvim: Enflasyon Raporu haftası

Bu hafta yurt içinde TCMB'nin yılın son Enflasyon Raporu, Eylül ayı sanayi üretimi, cari işlemler dengesi ve Kasım ayı Piyasa Katılımcıları Anketi öne çıkarken, yurt dışında ABD'de Ekim ayı enflasyonu, İngiltere'de üçüncü çeyrek büyümesi ve Avro Bölgesi büyüme ve istihdam verileri ön planda.

09 Kas 2026

Haftalık takvim: Enflasyon Raporu haftası