Bütçe açığı genişliyor

Hazine ve Maliye Bakanlığı Eylül 2022 merkezi yönetim bütçe gerçekleşmeleri raporunu yayımladı. Verilere göre eylül ayında bütçe açığı 78,6 milyar TL ile 2022 yılının en yüksek seviyesine ulaştı.

Detaylarda neler var?

Aylık bazda bütçe giderlerinin 285,6 milyar TL olduğu eylül ayı gerçekleşmelerinde gelirler 206,9 milyar TL olarak kaydedildi. Bu verilerle birlikte, geçtiğimiz yılın aynı ayında 23,6 milyar TL olan açık 3,3 kat artmış oldu.

Gider kalemleri içinde faiz dışı giderler toplam hacmin %88,4’ünü oluşturuyor. Bu değer de faiz dışı dengenin aylık bazda 45,5 milyar TL açık olarak kaydedilmesine yol açıyor. Faiz dışı açık, geçtiğimiz yılın aynı ayında 9,5 milyar TL seviyesindeydi.

Veri setinde, aylık bazda giderlerin %101,8; gelirlerin ise %75,5 oranında arttığı görülüyor. Faiz giderlerindeki %134,7 oranındaki artış ise değişim kalemlerindeki en kaydadeğer kalem olarak göze çarpıyor. Gelirler tarafında ise vergi gelirlerinin geçen yılın aynı ayına göre %81,4 oranında arttığı görülüyor.

Kaynak: Hazine ve Maliye Bakanlığı

Verilere yıl başından bu yana birikimli olarak bakıldığında ise bütçe dengesinin 45,5 milyar TL açık verdiği görülüyor. Bu değer geçtiğimiz yıl 61,1 milyar TL seviyesindeydi. Yine aynı dönemde faiz dışı denge 161,6 milyar TL fazla verdi (önceki: 81,2 milyar TL) .

Bütçe gelirlerinde geçen yılın ilk dokuz aylık dönemine kıyasla yaşanan artış %99,4 olurken aynı oran giderler tarafında %92,2 seviyesinde. Faiz giderlerindeki artış oranının %45,6  seviyesinde kalmasına karşın aylık verilerde görülen açılma bu kalemde artış yaşanacağını teyit ediyor. Yıl başından bu yana gerçekleşen bütçe gelirleri 2,0 trilyon TL olurken bu hacmin 1,7 trilyon TL’lik kısmı vergi gelirlerin oluşuyor.

Kaynak: Hazine ve Maliye Bakanlığı

Verilerle birlikte bütçe kalemlerindeki gerçekleşme oranlarının faiz giderleri haricinde %70-75 bandında olduğu görülüyor ki bu seviyeler yılın dokuzuncu ayı için sağlıklı. Bütçelenen faiz giderlerindeki gerçekleşme oranı ise %62,8 seviyesinde.

Giderler tarafında 6,6 kat artan borç verme ve 2,8 kat artan sermaye transferleri dikkat çekerken gelirler tarafında kurumlar vergisi gelirlerinin 3,1, ithal ürünlerden alınan KDV’nin ise 2,4 kat arttığı görülüyor.

Diğer detaylarda doğalgaz tedariki amacıyla BOTAŞ’a borç ve cari transferler kanalıyla aktarılan tutarın 120 milyar TL’ye ulaştığı ve liralaşma stratejisi çerçevesinde yılın ilk çeyreği sonunda devreye alınan Kur Korumalı Mevduat (KKM) aracının bütçe üzerindeki yarattığı ilave yükün yıl toplamında 84,9 milyar TL’ye ulaştığı görülüyor. KKM’nin aylık maliyeti ise 9,3 milyar TL seviyesinde

💾 Cep bilgisi: Döviz kurunun stabil seyrettiği bu dönemde KKM kaynaklı bütçe yükünde sıçrama yaşanmaması  doğal. KKM’nin yükü aylık bazda 23,4 milyar TL ile temmuzda rekor kırmıştı. BDDK verilerine göre KKM hacmi 1,4 trilyon TL seviyesinde. Bahsi geçen maliyet ise doğrudan dövizden dönülerek açılan hesaplara ilişkin farkları üstlenen TCMB’ye ait kısım hariç hesaplanan tutar.

2023 bütçesi

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Fuat Oktay, 2023 yılı merkezi yönetim bütçe kanun teklifi sunumunda önümüzdeki yılın bütçesine ilişkin detayları paylaştı. Bütçe açığının 660 milyar TL olmasının planlandığı taslakta bütçe açığı / GSYH oranı %3,5 seviyesinde. Taslakta gelir artışı %49,0 gider artışı ise %57,8 olarak hesaplanmış durumda.

GSYH’nin %5,0 büyümesinin beklendiği taslakta dış ticaret açığı 80 milyar USD, işsizlik oranı beklentisi ise %10,4. Taslakta 2023 yılı için turizm gelirleri 45 milyar USD olarak öngörülüyor ve cari işlemler açığının GSYH’ye oranının %2,5’e gerilemesi hedefleniyor.

Bütçede eğitim %14,5’lik ay ile en yüksek kısmı alırken sosyal harcamalar için ayrılan pay %5,8 olarak planlanıyor. 2023 yılı için planlanan enerji sübvansiyonu ise 600 milyar TL seviyesinde.

TBMM Başkanlığı’na sunulan bütçe teklifinin gerekçe metninde ise ihracat temelli sürdürülebilir büyüme modeline atıfta bulunulurken, yüksek istihdam ve yüksek katma değer vurguları yapılıyor.