Akbank destekleriyle: Attila Köksal ile Finansal Bakış ’ta beşinci bölüm “Uzun yıllar süren, dünyada eşi benzeri görülmemiş bir yüksek enflasyon ortamından geçmiş ve sayısız krizler, devalüasyonlar, terör olayları, darbeler ve darbe girişimleri, siyasi krizler görmüş Türkiye kanımca dev bir davranışsal finans laboratuvarıdır” diyen duayen yatırım uzmanı Attila Köksal , toplumun yatırım eğilimlerini incelemenin ve buradan elde edilecek çıkarımların kamusal politikaların belirlenmesinde ve bireylere emeklilik, sigorta, yatırım danışmanlığı ve varlık yönetimi hizmetlerinin daha sağlıklı verilmesinde fayda yaratacağının altını çizerek, bizleri Attila Köksal ile Finansal Bakış podcast serisinde beşinci bölümü dinlemeye davet ediyor. Beşinci bölüm | Murat Sağman ile Türkiye’de yatırım ve tasarruf eğilimleri: Finansal konulardaki kararlarımızı verirken sosyal çevreden nasıl etkilendiğimizi; uyum, itaat, güven, bulaşma ve kitle davranışı gibi sosyal psikoloji kavramlarının incelendiği serinin dördüncü bölümünün ardından son bölümde Köksal, konuğu ekonomist Murat Sağman ile Türkiye’de halk genelinde görülen tasarruf, birikim ve yatırım eğilimlerini davranışsal finans gözlüğüyle inceliyor. Aposto Radyo ’nun Akbank destekleriyle hazırladığı Attila Köksal ile Finansal Bakış ’ın yeni bölümlerine her hafta Aposto Radyo ’dan ulaşabilirsiniz.
Daha fazlasını öğren →
EXANTEFinans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), cari işlemler dengesi verilerini açıkladı. Aylık 3,7 milyar USD olan veri ile birlikte 12 aylık açık 45 milyar USD'ye ulaştı.
Verinin detayları
Kasım ayında aylık açık miktarı, 4 milyar USD olan piyasa beklentilerinin hafif altında gerçekleşti. Veri, beklentilerin altında gelmesine karşın aylık açıkta geçen yılın aynı dönemine göre %74,2 oranında genişleme söz konusu. Aylık 3,7 milyar USD'lik açık miktarı ayrıca mayıs ayından bu yana görülen en yüksek seviye olarak kayda geçti. Aylık cari işlemler dengesi bu veriyle birlikte negatif seyrini 13. aya taşımış oldu. Altın ve enerji hariç cari fazla ise aylık bazda 2,3 milyar USD olarak gerçekleşti.
Veriyle birlikte cari işlemler dengesi yıl başından bu yana 41,8 milyar USD seviyesine ulaşmış durumda. 2021 yılının aynı döneminde birikimli açık hacminin sadece 4,1 milyar USD olduğu düşünüldüğünde, cari işlemler açığında yaklaşık 10 katlık çok çarpıcı bir artış göze çarpıyor. Altın ve enerji ithalatı hariç cari fazla ise 2021 yılına göre iyileşme göstererek 34 milyar USD’den 48,3 milyar USD’ye yükselmiş durumda.
Veriye 12 aylık toplam itibarıyla baktığımızda ise hacmin 45 milyar USD'ye ulaştığı görülüyor. Bu hacim, geçtiğimiz ay 43,4 milyar USD; 2021 yılının kasım ayında ise 7,3 milyar USD seviyesindeydi. Aynı dönemde altın ve enerji hariç cari fazla ise 34,9 milyar USD’den 52,3 milyar USD’ye yükselmiş durumda. Bu manzara, 2018 yılının ağustos ayından bu yana görülen en yüksek açığın yaşandığı şeklinde de ifade edilebilir.
Kasım ayında yıllık bazda %60'ın üzerinde büyüyen dış ticaret açığı, verinin temel belirleyicisi olmayı sürdürüyor. Burada da yüksek enerji ithalatı maliyeti öne çıkan en önemli unsur konumunda. Bu durum, manşet açık değeri ile altın ve enerji hariç fazla değeri arasındaki makasın açıldığı gerçeği ile teyit ediliyor.
Cari açığın finansmanı detayında, doğrudan yabancı yatırım hacminin olumlu seyri göze çarpıyor. Kasım ayında kayda geçen 1,2 milyar USD tutarındaki doğrudan yabancı yatırım hacmi son beş ayın en yüksek değeri. Benzer pozitif seyir, portföy yatırımlarında da göze çarpıyor. Detaylarda, kasım ayında yurt dışı yerleşiklerin 300 milyon USD tutarındaki hisse senedi yatırımı dikkat çekiyor. Hisse yatırımlarının aylık değerinin pozitif olmasının yanında yıl başından bu yana gerçekleşen çıkış miktarının yaklaşık 3,5 milyar USD olduğunu ise hatırlamakta fayda var. Veri setinde ayrıca bankaların yurt dışı mevduat varlıklarının 4,8 milyar USD azalması da dikkat çekici diğer bir unsur.
Finansman tarafında diğer iki önemli unsurdan biri olan rezerv varlıklarda iyileşme sürüyor. Bu kalemde yıl başından bu yana yaşanan artış 9,9 milyar USD’yi bulmuş durumda. Zaman zaman tartışmalara konu olan ve hesaplama aritmetiğindeki değişikliğin ardından bir kısmı açıklanan net hata ve noksan kaleminde ise aylık 899 milyon USD artış söz konusu. Bu veriyle birlikte birikimli net hata ve noksan hacmi yılın il 11 ayında 22 milyar USD’yi aşmış durumda.
Beklentiler
Dış ticaret açığında beklenen artış cari işlemler dengesi üzerinde baskı yaratacak en önemli unsur olmayı sürdürüyor. Öncü veriler ve anket çalışmaları yakın zamanda bu alanda net bir iyileşme öngörülmediğine işaret ediyor. Bunun yanında, başta Avrupa Birliği olmak üzere önemli dış ticaret partnerlerinin ekonomilerinde hissedilmeye başlayan durgunluk, dış alem talebinin sınırlanmasına yol açıyor.
Öte yandan, büyük merkez bankalarının parasal sıkılaşma adımlarının devam etmesi ve böylelikle uluslararası finansman koşullarında yaşanan zorlaşma ise olumsuz baskı kaynaklarından bir diğeri olarak değerlendirilebilir.
Cari işlemler dengesine dış ticaret verileri kanalıyla doğrudan etki eden bir diğer unsur ise enerji fiyatları. Enerji fiyatlarında son dönemde yaşanan yumuşama 2023 yılına ilişkin beklentileri kısmen iyileştirmekle birlikte yurt dışı politik gelişmeler kaynaklı riskler canlılığını koruyor. ABD Enerji Enformasyon Dairesi’nin (EIA) dün yayımladığı güncel tahmin setinde yer alan düşüş beklentisi ise yerel dengede iyileşme beklentilerini destekliyor.
TCMB tarafından derlenerek yayımlanan Piyasa Katılımcıları Anketi’nin aralık ayı sonuçlarına göre yıllık cari işlemler açığı beklentisi 46,7 milyar USD seviyesinde bulunuyor. Bu seviye, önemli piyasa oyuncularının da etrafında buluştuğu bir seviye olarak kabul edilebilir.
Kaydet
Okuma listesine ekle
Paylaş
EXANTEFinans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.
İLGİLİ BAŞLIKLAR
NEREDE YAYIMLANDI?
Cari açıkta 4 yılın zirvesi görüldü. BIST 100 endeksi üçüncü gününde %5'ten fazla değer kaybetti. Tekstilciler USD kurunun 23 TL olması gerektiğini söyledi.
12 Oca 2023
YAZARLAR
EXANTE
Finans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.
İLGİLİ OKUMALAR
Bu hafta hem yurt içi hem de yurt dışı piyasalarda yoğun bir veri takvimi izlenecek. Yurt içinde Salı günü açıklanacak merkezi yönetim bütçe dengesi ve Çarşamba günü açıklanacak Ağustos ayı Konut Fiyat Endeksi ile Perşembe günü yayımlanacak TCMB Para Politikası Kurulu toplantı özeti ön plana çıkarken, yurt dışında Çarşamba günü açıklanacak Fed faiz kararı ile Perşembe günü İngiltere Merkez Bankası ve Cuma günü Japonya Merkez Bankası tarafından açıklanacak faiz kararları takip edilecek.
14 Eyl 2026
Jeopolitik gelişmeler piyasaların en zor fiyatladığı risklerden biridir. Savaşın ne zaman sona ereceğini, bir zirveden hangi kararın çıkacağını veya seçimlerin siyasi dengeleri ne ölçüde değiştireceğini önceden bilmek mümkün değildir. Buna rağmen jeopolitik haber akışı yatırımcı açısından tamamen öngörülemez bir alan da değil.
Türkiye’de para politikasının yakın vadeli geleceğine dair soru işaretleri, jeopolitik karmaşa ve yansımalar bir yana, makro gündemin ana maddesi olmaya devam ediyor. Dezenflasyon sürecinde izlenen yatay-aşağı görünüm, şirketlerin birikimli finansman ihtiyacı ve enerji fiyatlarındaki oynaklık, Merkez Bankası’nın hareket eğilimine aynı anda ancak farklı yönlerde etkiliyor. 10 Eylül tarihli PPK kararını da bu kapsamda ve daha geniş bir çerçevede okumak gerekiyor.
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, 2027-2029 dönemini kapsayan Orta Vadeli Program'ı açıkladı. Bu programa iki ayrı soruyla yaklaşılabilir. Birincisi iç tutarlılıktır. Büyüme, enflasyon, işsizlik ve bütçe rakamları birbiriyle uyumlu mu? İkincisi dış geçerliliktir. Bu belgelerin geçmişte verdiği rakamlar, kaydedilenle karşılaştırıldığında ortaya nasıl bir sicil çıkıyor?
Ekonomi yönetimi Yatırım Taahhütlü Avans Kredisi (YTAK) programının limitini Temmuz ayında 750 milyar TL’ye yükseltti. Yakın zamanda açıklanan 2027-2029 Orta Vadeli Programı’nda (OVP) ise katma değeri yüksek, daha küçük ölçekli imalat yatırımları için yeni bir uygulama hazırlanması kararlaştırıldı. Peki finansmanın koşulları neler?
