Cinsiyet Klişelerini Altüst Eden Sanatçılar

"Non Binary" mi o da ne?
Cinsiyet Klişelerini Altüst Eden Sanatçılar

Migros #n
Migros ile birlikte

Migros Kadın Akademisi’yle hedef 1 milyon kadın

Dünya Ekonomik Forumu, toplumsal cinsiyet eşitliğini toplumların ve ekonomilerin gelişimi açısından temel faktörlerden biri olarak konumlandırıyor. Dünya Ekonomik Forumu'nun 2020 Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Raporu; toplumsal cinsiyet…

Daha fazlasını öğren →

Duende

Duende

Her hafta müzik, sinema, eğlence ve sanat dünyasından söyleşiler, incelemeler, öneriler, podcast’ler ve keşif notları e-posta kutunda.

Cinsiyet kavramı çocukluk yıllarımızdan beri hayatımızın merkezine oturtulmuş bir olgu. Bebeklik kıyafetlerimizden bizler için seçilen oyuncakların renklerine dek ailelerimiz âdeta hiçbir belirsizliğe izin vermemek kaygısıyla çiziyor oyun alanlarımızın sınırlarını. Dışına taşarsan öteki yaftalamasıyla ve bir hata varmışçasına düzeltme planlarıyla karşılaşman an meselesi. 

Yeni jenerasyon daha bilinçli görünüyor, umarım öyledir. Erkek çocuklarına merak ettiği için alınan Barbie bebekler ya da çocuklara kıyafet seçiminde tanınan özgürlükleri görmek bile umut veriyor. Hele ki bizlerin Barbie bebeklerin renk tonlarının bile tartışmaya açık olmadığı bir dönemde büyüdüğümüzü düşünürsek. Genelde en güzel ürünlerin yer aldığı kurtarıcı kıyafet kategorisi unisex bile yetişkinlik döneminde karşılaştığımız bir tanım. Ne unisex’i, biz henüz mavi mi pembe mi travmasını atlatamadık.

Diverse Works, 2014, Wu Tsang Kaynak: archive.ica.artDiverse Works, 2014, Wu Tsang
Kaynak: archive.ica.art

Bu keskin seçim ve yansımaları konusundaki dayatmalar tabii ki hâlâ birçok alanda karşımıza çıkıyor. Geçmişte ultra kısa saç tercihim yüzünden çevrem ve yakın ailemden bile benim için üzülen, net dile getirilmese de iç çekerek neden geleneksel kadın formunu tercih etmediğim yönünde hayıflanan yakınmaları öyle çok duydum ki. 

Yıllarca cinsiyetimizin özelliklerini taşımak konusunda manipüle edildikten sonra non binary kavramıyla karşılaşmak, kalıplaşmış sınıflandırmaların dışında gözlem yapmak bende bir rahatlama yaratmıştı açıkçası. Yeri geldiğinde maskülen yeri geldiğinde feminen tarzı çok sevsem de ikisinden de arındırılmış ya da ikisini herhangi biri ağırlıkta olmadan taşıyan bir dünya görmek beni mutlu etmişti. Böyle konular açıldığında gökkuşağından korkanlardan değil ama kendimden dileğim “ileride çocuğunu yetiştirirken tüm bunları unutma” oluyor. 

Marie Høeg and Bolette Berg in the boat, 1895-1903, Marie Høeg Kaynak: queerarthistory.comMarie Høeg and Bolette Berg in the boat, 1895-1903, Marie Høeg
Kaynak: queerarthistory.com

Erkek/kadın arasındaki dejenere çizgiyi bulanıklaştıran cinsiyetsizlik tercihinin sanattaki yansımaları da bir hayli ilham verici. Rahatsız edici yolculuklara ışık tutan çalışmalarıyla Wu Tsang; kalıplara meydan okuyan fotoğraflarıyla Marie Høeg; çalışmalarını bedeni, feminizmi, vücut sanatını ve eş cinsel erkek estetiğini birleştiren heykelsi bir tarzda sunan performans sanatçısı Heather Cassils; performans ve üç boyutlu animasyonlarıyla cinsiyet klişelerini sorgulayan Jacolby Satterwhite; bedenin cinsellik ve cinsiyetle ilişkisine dikkat çeken çalışmalarıyla tanınan multimedya sanatçısı Zackary Drucker; cinsiyet varsayımlarına farklı bir bakış açısı sunan fotoğraflarıyla Della Grace Volcano’nun çalışmaları ilk akla gelenlerden.

Çocukları olacağının haberindense cinsiyetinin ne olacağı haberini daha şaşalı etkinliklerle kutlayan insanlar çoğunluktayken bu kavramı sindirmeye daha çok vaktimiz var gibi görünüyor; fakat unutmayalım ki bizler konuştukça kulaklar aşina oluyor.

Hikâyeyi paylaşmak için:

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

Duende

Duende

Her hafta müzik, sinema, eğlence ve sanat dünyasından söyleşiler, incelemeler, öneriler, podcast’ler ve keşif notları e-posta kutunda.

NEREDE YAYIMLANDI?

DuendeDuende
∙

BÜLTEN SAYISI

Sembollerin gücü adına!

Son teknoloji bir buzdolabı, üzerinde 1990'lardan kalma bir magnet: Sembollerin anlattıkları, aşk ve dile getirdikleri, bağımlılıklar ve alışkanlıklar üzerine.

12 Mar 2021

Migros ile birlikte
walkerart.org

YAZARLAR

Burcu Dimili

İletişim danışmanı, editör, sanat yazarı.

Duende

Her hafta müzik, sinema, eğlence ve sanat dünyasından söyleşiler, incelemeler, öneriler, podcast’ler ve keşif notları e-posta kutunda.

İLGİLİ OKUMALAR

DuendeDuende
∙

HİKAYE

Bibliyoterapide bu hafta: Yaşlanmaktan korkanlar için kitap reçetesi

Yaşlanmakla yaşlı rolünü oynamak birbirinden farklı şeyler. Yaşlanacağız. Bedenimiz değişecek. Fakat bedenimizin değişmesiyle kişiliğimizin, arzularımızın ve dünyayla kurduğumuz ilişkinin belirli bir kalıba sokulması arasında da zorunlu bir bağ yok. Yaşlanmaktan korkanlar için üç kitaplık bir reçete.

Aslı Perker

·

23 Eki 2026

Bibliyoterapide bu hafta: Yaşlanmaktan korkanlar için kitap reçetesi
DuendeDuende
∙

HİKAYE

Sevginin kusurlu mirası: Çağdaş sinemada baba-kız ilişkisine üç farklı bakış

Charlotte Wells’in "Aftersun", Joachim Trier’in "Sentimental Value" ve Rodrigo Sorogoyen’in "El ser querido" filmleri, baba-kız ilişkisinin üç farklı dönemine ve üç ayrı duygusal biçimine bakıyor. Birinde geçmişe dönerek babasını anlamaya çalışan bir kız, diğerinde geçmişin yükünü bugünkü ilişkilerine taşımış iki kız kardeş, bir diğerindeyse yıllar sonra yeniden karşılaşıp eski hesapları açan bir baba-kız.

Mehmet Sindel

·

23 Eki 2026

Sevginin kusurlu mirası: Çağdaş sinemada baba-kız ilişkisine üç farklı bakış
DuendeDuende
∙

HİKAYE

Primetime: Reyting uğruna her şey gösteriye dönüşebilir mi?

Lance Oppenheim’ın yeni filmi "Primetime" Chris Hansen’ın televizyon dünyasını güçlü oyunculuklarla yeniden kurarken reyting hırsının insani bedellerini ve gösterinin etik sınırlarını incelemekte yüzeysel kalıyor.

Emre Eminoğlu

·

23 Eki 2026

Primetime: Reyting uğruna her şey gösteriye dönüşebilir mi?
DuendeDuende
∙

HİKAYE

Riace Bronzları'ndan Türkiye’ye bir müze ekosistemi: Bir müze nerede biter?

Kültürel mirası turizmin hizmetine sokmak başka şey; turizmi kültürel mirasın daha derin ve daha sürdürülebilir biçimde deneyimlenmesine aracılık edecek şekilde tasarlamak başka. İkisini birbirine karıştırdığımızda eser kolayca bir logoya, bir hediyelik eşyaya veya sosyal medyada tüketilen bir görsele dönüşebilir.

Özge Şimşek

·

22 Eki 2026

Riace Bronzları'ndan Türkiye’ye bir müze ekosistemi: Bir müze nerede biter?
DuendeDuende
∙

HİKAYE

Yas üzerine düşünceler: Ayakkabılarını aldılar, mesajları kaldı yadigar

Ölenlerin eşyalarını dağıtıyoruz ama telefonlarımızda sesleri, mesajları, görüntüleri kalıyor. Sandra Wollner’ın "Her Defa" filminden hareketle, kapıya konan ayakkabılardan cevap beklediğimiz mesajlara uzanan yas hâlleri üzerine düşünceler.

Yasemin Kaya

·

22 Eki 2026

Yas üzerine düşünceler: Ayakkabılarını aldılar, mesajları kaldı yadigar