Cinsiyet Klişelerini Altüst Eden Sanatçılar

"Non Binary" mi o da ne?
Cinsiyet Klişelerini Altüst Eden Sanatçılar

Migros #n
Migros ile birlikte

Migros Kadın Akademisi’yle hedef 1 milyon kadın

Dünya Ekonomik Forumu, toplumsal cinsiyet eşitliğini toplumların ve ekonomilerin gelişimi açısından temel faktörlerden biri olarak konumlandırıyor. Dünya Ekonomik Forumu'nun 2020 Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Raporu; toplumsal cinsiyet…

Daha fazlasını öğren →

Duende

Duende

Her hafta müzik, sinema, eğlence ve sanat dünyasından söyleşiler, incelemeler, öneriler, podcast’ler ve keşif notları e-posta kutunda.

Cinsiyet kavramı çocukluk yıllarımızdan beri hayatımızın merkezine oturtulmuş bir olgu. Bebeklik kıyafetlerimizden bizler için seçilen oyuncakların renklerine dek ailelerimiz âdeta hiçbir belirsizliğe izin vermemek kaygısıyla çiziyor oyun alanlarımızın sınırlarını. Dışına taşarsan öteki yaftalamasıyla ve bir hata varmışçasına düzeltme planlarıyla karşılaşman an meselesi. 

Yeni jenerasyon daha bilinçli görünüyor, umarım öyledir. Erkek çocuklarına merak ettiği için alınan Barbie bebekler ya da çocuklara kıyafet seçiminde tanınan özgürlükleri görmek bile umut veriyor. Hele ki bizlerin Barbie bebeklerin renk tonlarının bile tartışmaya açık olmadığı bir dönemde büyüdüğümüzü düşünürsek. Genelde en güzel ürünlerin yer aldığı kurtarıcı kıyafet kategorisi unisex bile yetişkinlik döneminde karşılaştığımız bir tanım. Ne unisex’i, biz henüz mavi mi pembe mi travmasını atlatamadık.

Diverse Works, 2014, Wu Tsang Kaynak: archive.ica.artDiverse Works, 2014, Wu Tsang
Kaynak: archive.ica.art

Bu keskin seçim ve yansımaları konusundaki dayatmalar tabii ki hâlâ birçok alanda karşımıza çıkıyor. Geçmişte ultra kısa saç tercihim yüzünden çevrem ve yakın ailemden bile benim için üzülen, net dile getirilmese de iç çekerek neden geleneksel kadın formunu tercih etmediğim yönünde hayıflanan yakınmaları öyle çok duydum ki. 

Yıllarca cinsiyetimizin özelliklerini taşımak konusunda manipüle edildikten sonra non binary kavramıyla karşılaşmak, kalıplaşmış sınıflandırmaların dışında gözlem yapmak bende bir rahatlama yaratmıştı açıkçası. Yeri geldiğinde maskülen yeri geldiğinde feminen tarzı çok sevsem de ikisinden de arındırılmış ya da ikisini herhangi biri ağırlıkta olmadan taşıyan bir dünya görmek beni mutlu etmişti. Böyle konular açıldığında gökkuşağından korkanlardan değil ama kendimden dileğim “ileride çocuğunu yetiştirirken tüm bunları unutma” oluyor. 

Marie Høeg and Bolette Berg in the boat, 1895-1903, Marie Høeg Kaynak: queerarthistory.comMarie Høeg and Bolette Berg in the boat, 1895-1903, Marie Høeg
Kaynak: queerarthistory.com

Erkek/kadın arasındaki dejenere çizgiyi bulanıklaştıran cinsiyetsizlik tercihinin sanattaki yansımaları da bir hayli ilham verici. Rahatsız edici yolculuklara ışık tutan çalışmalarıyla Wu Tsang; kalıplara meydan okuyan fotoğraflarıyla Marie Høeg; çalışmalarını bedeni, feminizmi, vücut sanatını ve eş cinsel erkek estetiğini birleştiren heykelsi bir tarzda sunan performans sanatçısı Heather Cassils; performans ve üç boyutlu animasyonlarıyla cinsiyet klişelerini sorgulayan Jacolby Satterwhite; bedenin cinsellik ve cinsiyetle ilişkisine dikkat çeken çalışmalarıyla tanınan multimedya sanatçısı Zackary Drucker; cinsiyet varsayımlarına farklı bir bakış açısı sunan fotoğraflarıyla Della Grace Volcano’nun çalışmaları ilk akla gelenlerden.

Çocukları olacağının haberindense cinsiyetinin ne olacağı haberini daha şaşalı etkinliklerle kutlayan insanlar çoğunluktayken bu kavramı sindirmeye daha çok vaktimiz var gibi görünüyor; fakat unutmayalım ki bizler konuştukça kulaklar aşina oluyor.

Hikâyeyi paylaşmak için:

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

Duende

Duende

Her hafta müzik, sinema, eğlence ve sanat dünyasından söyleşiler, incelemeler, öneriler, podcast’ler ve keşif notları e-posta kutunda.

NEREDE YAYIMLANDI?

DuendeDuende
∙

BÜLTEN SAYISI

Sembollerin gücü adına!

Son teknoloji bir buzdolabı, üzerinde 1990'lardan kalma bir magnet: Sembollerin anlattıkları, aşk ve dile getirdikleri, bağımlılıklar ve alışkanlıklar üzerine.

12 Mar 2021

Migros ile birlikte
walkerart.org

YAZARLAR

Burcu Dimili

İletişim danışmanı, editör, sanat yazarı.

Duende

Her hafta müzik, sinema, eğlence ve sanat dünyasından söyleşiler, incelemeler, öneriler, podcast’ler ve keşif notları e-posta kutunda.

İLGİLİ OKUMALAR

DuendeDuende
∙

HİKAYE

Sinema yazarlarına sorduk: Hangi filmi hafızanızdan silip yeniden ilk kez izlemek isterdiniz?

Hollanda merkezli sinema zinciri Pathé ve Amsterdam merkezli kreatif ajans ACE, "Pathé REWIND" adlı bir deneye imza attı. Amaç, insanların sevdikleri bir filmi hipnozun etkisiyle ilk kez izliyormuş gibi hissedip hissedemeyeceğini görmekti. Biz de bu deneyden yola çıkarak Sinema Yazarları Derneği (SİYAD) üyelerine hangi filmi hafızalarından silip yeniden ilk kez izlemek isteyeceklerini sorduk.

Deniz Aytekin

·

13 Kas 2026

Sinema yazarlarına sorduk: Hangi filmi hafızanızdan silip yeniden ilk kez izlemek isterdiniz?
DuendeDuende
∙

HİKAYE

Burcu Fikretoğlu ile Orpheus’un izinde, varlıkla yokluk arasında: 'Taşların uykusunu taklit etmek'

Atina’da yer alan National Archaeological Museum, kalıcı koleksiyonunun içinde ilk kez çağdaş bir sanatçının solo sergisine ev sahipliği yapıyor. William Kentridge’in “Imitate the Sleep of Stones” adlı sergisi, Burcu Fikretoğlu küratörlüğünde izleyiciyle buluşuyor. Sergi, sevdiği Eurydice’yi yeniden hayata döndürmek amacıyla yeraltı dünyasına inen müzisyen Orpheus’un antik Yunan mitinden yola çıkıyor. Sergiyi küratörü Burcu Fikretoğlu’ndan dinledik.

Burcu Dimili

·

13 Kas 2026

Burcu Fikretoğlu ile Orpheus’un izinde, varlıkla yokluk arasında: 'Taşların uykusunu taklit etmek'
DuendeDuende
∙

HİKAYE

Lee Chang-dong'dan 'Possible Love': Direnişe bakmak

Lee Chang-dong’un "Possible Love"ı, 2009’daki Ssangyong Motor grevinden yola çıkarak sınıf çatışmasını, emeği ve başkalarının acılarına bakmanın etik sınırlarını sorguluyor. İşini kaybeden Choi Ho-seok ve eşi Ahn Mi-ok'a odaklanan film, kendi bakışını bu çifti filme çekmek isteyen Lee Ye-ji'nin gözüyle harmanlıyor. Bazı şeyler kamera orada olduğu için gizleniyor, bazıları ise kamera sayesinde ortaya çıkıyor.

Aslı Ildır

·

12 Kas 2026

Lee Chang-dong'dan 'Possible Love': Direnişe bakmak
DuendeDuende
∙

HİKAYE

Radu Jude: 'Benim sorumluluğum seyirciye değil, sinemaya karşı'

19. yüzyılda yaşamış Fransız bir hizmetçiyi, Rumen göçmen işçileri ve Roberto Rossellini'yi birbirine bağlayan ne olabilir? Radu Jude'ye sorarsanız, pek çok nokta... Yönetmen son filminde, birbirinden uzak görünen bu dünyaları biraraya getirerek ekonomik göçün görünmeyen insani bedellerine odaklanıyor. Viyana Film Festivali’ndeki sohbetimiz sinemadan siyasete, sömürüden iyi niyete, karamsarlıktan gerçekleri olduğu gibi görebilmeye uzandı.

Müge Turan

·

12 Kas 2026

Radu Jude: 'Benim sorumluluğum seyirciye değil, sinemaya karşı'
DuendeDuende
∙

HİKAYE

Dizi endüstrisinde kriz: Muhteşem yılların sonu mu geldi?

Yerli diziler dünya çapında milyarlarca izleyiciye ulaşırken bu başarıyı mümkün kılan set emekçileri ağır çalışma koşulları, güvencesiz sözleşmeler ve iş kazalarıyla karşı karşıya. Üstelik artan maliyetler nedeniyle birçok dizi yayından kalkıyor, en popüler diziler bile yeni bölüm yayımlayamıyor. Uzun zamandır derinden ve sessizce süren kriz, Türkiye’nin mevcut ekonomik düzenindeki sorunlar nedeniyle çok daha görünür hâle geldi. 

Ergin Bulut

·

11 Kas 2026

Dizi endüstrisinde kriz: Muhteşem yılların sonu mu geldi?