Çok meşgul, az lider: CEO’lar rollerinin özünü unuttu mu?

Bir zamanlar CEO olmak; fabrikaya girmek, müşteri ve çalışanla göz göze gelmek ve kriz anında masa başına geçmek demekti. Bugün ise CEO’lar hiç olmadıkları kadar meşgul, fakat bir o kadar da sahaya uzaklar. Modern CEO’lar için gün, çevrimiçi toplantılar, e-postalar, yönetim panelleri ve LinkedIn arasında geçiyor. İşletmeye ilişkin her ayrıntı, dijital olarak ölçülebilir ve raporlanabilir hâle gelirken şirketlerin nabzı da çoğu zaman ekranların arkasında atıyor. Fakat bu durum, liderliğin en eski refleksini, yani sahada olmayı sessiz sedasız yok ediyor. 

Uzmanlara göre mevcut tablo, pek çok CEO’nun bugünün konjonktüründe rolünün özünü unuttuğunu gösteriyor. CEO’lar hiç olmadıkları kadar meşgul gözükürken iş dünyasında kulisler, CEO’luğu yeniden tanımlamaya yönelik oldukça kritik bir soruya kulak kabartıyor: Meşguliyet ve liderlik aynı şey mi? 

Bir adım geriden: COVID-19 salgını sırasında birçok CEO, zorlu küresel koşullarda kriz yönetimine soyunmuş ve bugünden çok daha net bir rol üstlenmişti. Liderler, işletmelerini yönetirken çalışanlarını da zorlu bir ortak deneyimden geçirmişti. 2020’nin siyasi konjonktürü ve salgın iklimi, CEO’ların rehberlik ve güvence odaklı çok daha empatik bir liderlik biçimi benimsemesine neden olmuştu.

Fakat zaman değişti. Özellikle 2025 yılı, bu empatik liderlik biçimine karşı tepkilerin yükseldiği bir yıl oldu. ABD’de Donald Trump hükümetinin çeşitlilik, eşitlik ve kapsayıcılık (DEI) politikaları karşıtı duruşu, pek çok liderin sosyal ve siyasi meselelere dahil olmaktan kaçınmasına yol açtı. 

Geniş açı: Bu durum, CEO’ları aşırı bir temkin politikasına itti ve birçok CEO, rolünün en dar tanımını oluşturan ilkelere geri çekildi. Artık CEO’lar, neredeyse tüm gün e-posta okuyor, çevrimiçi toplantılara katılıyor ve yönetim panelleri üzerinden iş akışını kontrol ediyor. Fakat oldukça az sayıda CEO, çalışanları ve müşterileriyle karşı karşıya gelerek sahadan bilgi topluyor. 

Üstelik bu eğilim, salgın döneminin öncesinden bu yana devam ediyor. Harvard İşletme Okulu’ndan Michael Porter ve Nitin Nohria’nın 2018’de yaptığı bir çalışma, CEO’ların zamanlarının %72’sini toplantılarda geçirdiğini gösteriyor. Analistler, bugün bu oranın çok daha fazla artmış olabileceğini tahmin ediyor. 

Uzmanlara göre pek çok CEO, artık insanlarla birarada olmak yerine, toplantılarda olmayı tercih ediyor; zira orada kendini daha rahat hissediyor. Bu da liderlerin ön cephede ne olup bittiğini öğrenememesine ve dolayısıyla işletme için sağlıklı karar alma kabiliyetinin kısıtlanmasına yol açıyor. 

Modern CEO portresinin arka planında iki önemli neden var

Analistlere göre modern CEO portresinin arkasında iki önemli neden yatıyor. Pandemi döneminin işletmeleri büyük oranda sahadan kopuşa zorlamış olması, bu nedenler arasında yer alıyor. 

Salgın ikliminin iş dünyasına kazandırdığı çevrimiçi toplantılar ve uzaktan çalışma kültürü, son yıllarda birçok dev şirket ofise dönüşü zorunlu tutsa da en azından hibrit düzlemde git gide çok daha yerleşik hâle geliyor. CEO’lar artık, sürekli olarak çevrimiçi toplantıda, e-posta arayüzünde ve yönetim panellerinde vakit geçiriyor. Bu durum, çalışan ve müşteriyle teması kısıtlarken gerçek veriye, yani saha bilgisine erişimi de zorlaştırıyor. 

Buna paralel olarak sezgi kapasitesi ve karar kalitesi de zayıflıyor. 

Bununla birlikte: Son yıllardaki kriz ikliminin yarattığı aşırı temkinlilik hâlinin de modern CEO portresinin doğuşunda önemli bir rol oynadığı ifade ediliyor. 2020 sonrası dünya, salgınlar, işgücünü tehdit eden yapay zekanın yükselişi, savaşlar, politik baskılar, siyasi kutuplaşma ve ekonomik gerilemeye sahne oluyor. Bu yüzden CEO’lar, son altı yıldır sürekli kriz yönetimi modunda bir liderlik anlayışı benimsiyor ve risk almaktan ya da net konuşmaktan kaçınıyor. 

Fakat uzmanlar, kriz yönetmek ve temkinli olmanın liderlikle aynı şey olmadığını vurguluyor. CEO’lar, daha az konuştukça ve daha az risk aldıkça çalışan güveni azalıyor ve işletme yönsüzleşiyor. Görünür olmaktan kaçınan liderler, yalnızca hata yapmamak üzerine kurulu bir yönetim stratejisi benimsiyor. 

• Bu geri çekilme refleksi, CEO’ları yalnızca yanlış yapmamaya odaklanmaya zorluyor. Ancak pek çok uzmana göre bu refleks, bir noktadan sonra “hiçbir şey yapmamaya” dönüşüyor. 

AI çağında sahayla temas en değerli kabiliyet olabilir 

Eski CEO portresi, sahayı ve çalışanla teması parlatırken yeni portre, ekran başında, iş akışlarını arayüz üzerinden yöneten, mesafeli ve ağırlıklı olarak veriyle temas eden bir yönetim anlayışını öne çıkarıyor. Bu liderlik anlayışının iş dünyasında kalıcı hâle gelip gelmeyeceği belirsizliğini korusa da uzmanlar, karar mekanizmalarının sağlıklı kalmasını sağlayabilmek adına CEO’lara masadan kalkmalarını, sahaya inmelerini, çalışanlar ve müşterilerle temas etmelerini, daha görünür olmalarını ve cesur kararlar almalarını tavsiye ediyor. 

Harvard İşletme Okulu'nda profesörlük görevi üstlenen Bill George, “İnsanlara ilham vermek istiyorsanız insanlığınızı görmeleri gerekiyor” ifadelerini kullanıyor. Yapay zeka çağında her zamankinden daha fazla gerçek lidere ihtiyaç duyulacağını vurgulayan George ayrıca, “Liderlerin ortaya çıkıp empati, şefkat ve cesaret göstermeleri gerekiyor. Bunlar yapay zekanın yapamadığı şeyler” diyor. 

Perspektif: Bunun yanında uzmanlar, bugünün CEO probleminin vizyon eksikliğinden ziyade, fazla steril ve mesafeli liderlik anlayışı olduğuna dikkat çekiyor. Fakat esasında bu problemin, çağın genelinde hissedilen bir çalışma kültürü problemi olduğu vurgulanıyor. “Toplantı ekonomisi” olarak da bilinen bu anlayışın, yapay zeka çağıyla birlikte daha da güçlenmesi bekleniyor. 

Analistler, yapay zeka çağında kararların daha otomatik, liderlerin ise daha görünmez hâle geleceğine işaret ediyor. Fakat bu çağda en değerli kabiliyetin karar değil, yapay zekanın sınırlarını aşan temas olacağı giderek daha net anlaşılıyor. Çünkü şirketler verilerle yönetilebiliyor ve süreçler algoritmalarla optimize edilebiliyor olsa da güven, yön ve anlam hâlâ insanın varlığı etrafında kuruluyor. Uzmanlar, bu yüzden bugünün asıl liderlik meselesinin daha iyi kararlar almaktan ziyade, yeniden “orada” olmayı hatırlamak olacağına dikkat çekiyor.