Dijital Haber Tüketiminde Partizanların Etkisi

Gazeteciliğin özellikle internet ve sosyal medya ile birlikte en önemli meselelerinden birisi politik kutuplaşma ve bunun haber tüketimi üzerindeki etkisi oldu. Haberlere güvenin azalması, yanlış bilgi sorunu, propaganda ve daha birçok şey gazeteciliğin internette daha zorlu koşullar içerisinde yapılan bir işe dönüşmesine neden oluyor.

Son yıllarda bu konuya dair sıkça tartıştığımız konulardan birisi de doğrulama platformlarının yanlış bilgi sorununa etkisi ve burada politik kutuplaşmanın ve partizanlığın nasıl bir etkisi olduğu. Özellikle sıkça ortaya atılan “geri tepme etkisi” bu tartışmalarda en sık gördüğümüz argümanlardan birisi. Her ne kadar bu etkinin ne kadar yüksek seviyelerde olduğunu tespit etmek zor olsa da, söz konusu yanlış bilginin ve bunu doğrulamanın etkisi olduğunda yapılan birçok araştırma bize gösteriyor ki insanlar kendi politik gruplarından olan kişi ve kurumların daha fazla etkisi altında kalıyor.

Yeni ve kapsamlı bir araştırmanın bu konuda bizlere gösterdiği önemli bir durum da bu dinamikler içerisinde daha tarafsız görünen kişi ve kurumların oynadığı rol. Çoğu kişi tarafsızlığın daha etkili olma imkânı vereceğini söylüyor ve karşı politik cephe ile kıyaslandığında bu kısmen doğru. Fakat kişilerin kendi politik grupları içerisinden gelen mesajlarla kıyasladığımızda bu etki oldukça zayıf kalıyor.

Bu dinamikleri 2023 Digital News Report’tan gelen bir başka veri grubu ile birleştirdiğimizde ise karşımızda daha dikkat çekici bir tablo çıkıyor. 2023 raporunun öne çıkan verilerinden birisi pasif haber tüketicilerinin sayısındaki büyük artış. Rapora göre internette haberleri sadece pasif olarak tüketen ve hiçbir şekilde etkileşimde bulunmayan kesimin yüzde 47’yi bulduğunu gösteriyor. Aktif olarak haber paylaşan ve yorum yapan kesim ise yüzde 22’ye düşmüş. Yine raporun verilerine bakacak olursak bu yüzde 22’lik aktif kesimin üçte ikisi politik spektrumun en uçlarında, yani kendisini aşırı sağda ve solda tanımlıyor. 

Bütün bu verileri birleştirdiğimiz zaman karşımıza çıkan tablo şu: İnternette haberleri aktif bir şekilde tüketen ve görünür olan kesim aslında bir azınlık ve bunların önemli bir kesimi politik olarak partizan noktalarda duruyor. Bu çoğunluğun internette ve platformlarda aktif bir şekilde haberlerin yayılmasını ve etrafındaki diyalogu şekillendirmesi de yanlış bilginin yayılmasını kolaylaştırırken doğrulamanın zorlaşmasına neden olabilir. Özetle internette haberlere ve gündeme dair gördüğümüz paylaşımlar aslında birçok anlamda partizan bir azınlık tarafından üretiliyor ve geriye kalan sessiz çoğunluk görünmez hâle geliyor.

Eğer internetteki aktif trendlere göre yaptığınız işi şekillendiriyor ve sosyal medyadaki gündeme kendisini fazla kaptırıyorsanız bu azınlığın etkisinde kalmanız çok yüksek bir ihtimal. Bu yüzden girişte bahsettiğim sorunları çözmenin yolu da gazetecilerin kendilerini bu etkiden korumak için çaba göstermesi ve araya bir filtre koymanın yollarını bulmasından geçiyor. Aksi takdirde bu döngü sürekli kendisini besleyerek daha da uç noktalara doğru gidecek gibi görünüyor.