Dünya ayakta: Hangi ülkede, kim, neyi protesto ediyor?

İBB Başkanı ve CHP'nin cumhurbaşkanı adayı Ekrem İmamoğlu ve çalışma arkadaşlarının tutuklanmasının ardından başlayan protestolar, çoğu öğrencilerden oluşan 300'e yakın tutuklunun serbest bırakılması çağrılarıyla birleşerek Türkiye genelinde devam ediyor. Öte yandan gençlerin talepleriyle şekillenen protestolar, küresel bir dalganın da parçası. 

• Sırbistan'dan ABD'ye, Yunanistan'dan Güney Kore'ye, İtalya'dan İspanya'ya dünyanın dört bir yanında sokaklar, "geleceksizliğe", anti-demokratik uygulamalara ve yükselen küresel risklere karşı gençlerin adalet, özgürlük ve değişim taleplerini haykırdığı yeni bir dönemin habercisi.

Protestoları tetikleyen nedenler, Gazze’deki insanlık suçlarından çevre ve sosyal adalete uzanan farklılıklar gösterse de, toplu olarak baktığımızda gençlerin genellikle yalnızca kendi ülkelerinin değil dünyanın da kaderini değiştirme hedefiyle eyleme geçtikleri görülüyor. 

ABD

Geçen hafta sonu, Donald Trump'ın başkanlık yetkisini genişletmek için attığı adımlara karşı "Ellerini çek" sloganıyla düzenlenen protestolar, ABD'nin 50 eyaletinde, Kanada, Meksika ve Avrupa başkentlerinde 1.200'ü aşkın noktada yüz binlerce insanın sokağa çıkmasına neden oldu. 

^{New York'taki Trump karşıtı gösterilerden | New York Times}

CNN'in haberine göre protestocuların talepleri arasında üç nokta öne çıkıyordu:

• Milyarderlerin yönetimi devralmasını engellemek ve Trump yönetimindeki yolsuzluklara son vermek,
• Sağlık sigortası ve sosyal güvenlik güvencesi sağlayan devlet programlarına federal fonların kesilmesini engellemek,
• Göçmenler, translar ve diğer kırılgan topluluklara yönelik saldırılara dur demek.

Protestocular, Donald Trump'la birlikte federal kurumları küçültmek amacıyla yeni kurulan Hükümet Verimliliği Departmanı’nın başına atanan ve 200 bin federal çalışanın işine son verilmesinin sorumluları arasında görülen Elon Musk'ı da hedef aldı. Ancak yaşlılara ve engellilere yardım sağlayan fonların kesilmesinden Gazze protestolarına katılan öğrencilerin sınır dışı edilmesine pek çok Trump dönemi uygulaması da eylemcilerin gündemindeydi. 

Bu talepler arasında ulusal parkları ve küçük işletmeleri korumak, devlet okullarını ve gaziler için sağlık hizmetlerini devam ettirmek, kürtaj hakları ve adil seçimlerin güvence altına alınmasının yanında gümrük vergilerine, oligarklara, kara paraya ve faşizme karşı sesler de yükseldi.

İtalya

İtalya’nın başkenti Roma’da, geçen hafta sonu on binlerce kişi, AB’nin geçen ay kamuoyuna duyurduğu "yeniden silahlanma planı”nı protesto ederek bunun yerine eğitime ve sağlığa kaynak ayrılması için çağrıda bulundu. 

Muhalefet partisi 5 Yıldız Hareketi (M5S), Roma'nın işlek noktalarından Vittorio Emanuele Meydanı'ndan Fori Imperiali Caddesi'ne kadar devam eden yürüyüşe yaklaşık 100 bin kişinin katıldığını bildirdi.

^{Fotoğraf: Euronews}

Yürüyüşün sonundaki mitingde konuşan M5S lideri ve eski Başbakan Giuseppe Conte, "Bugün Avrupa'nın yeniden silahlandırılması için 800 milyar avronun israf edilmesine yüksek sesle ve net şekilde hayır deniyor" derken Başbakan Giorgia Meloni'nin Avrupa'nın yeniden silahlanma planına parlamentodan hiçbir yetki almadan onay vermesini de eleştirdi.

Öte yandan: Yeşil-Sol İttifakı üyeleri ve Demokrat Parti'den bir grubun da katıldığı gösterilerde Filistin yanlısı bir grup da "Netanyahu'yu durdurun" pankartı açtı ve "Soykırıma hayır" sloganı attı.

Demokrat senatörlerin lideri Francesco Boccia ise yaptığı konuşmada şunları söyledi:

“Bugün buradayız çünkü burası, bizi Avrupa'da yalnızlaştıran sağcı hükümete karşı duran muhalefetin bir ifadesi. Trump'la uzlaşmak için şapkasını alıp kapısını çalmaktan başka gümrük tarifelerine karşı hiçbir stratejisi olmayan bu hükümete karşıyız. Ve tüm muhalefetle birlikte, Giorgia Meloni ve Salvini hükümetini evlerine göndermek istiyoruz.”

İsrail

Tel Aviv'de cumartesi günleri uzun süredir yalnızca Şabat değil, aynı zamanda protesto günü. İsrail'in başkenti Tel Aviv’de toplanan on binlerce kişi, geçen hafta sonu da Netanyahu hükümetine yönelik protestolarını sürdürdü. İsrail'in Gazze'ye yönelik saldırılarını durdurması ve esir takası anlaşmasının sağlanması talebiyle toplanan göstericiler, protestolar sırasında Başbakan Binyamin Netanyahu ve hükümet karşıtı dövizler taşıdı. 

Birçok protestocu, bu yürüyüşlere iki yıldan uzun süredir devam ediyor. 7 Ekim öncesinde, Ocak 2023'ün ilk günlerinde Netanyahu'nun yargı reformuna karşı başlayan eylemler, 7 Ekim sonrasında ise rehinelerin iadesi ve savaşın durması talepleriyle yükseldi.

Sırbistan

Kasım 2024’te Novi Sad tren istasyonunun beton gölgeliğinin çökmesi üzerine 16 kişinin hayatını kaybetmesinin ardından başlayan protestolar, Sırbistan’da Nobel Barış Ödülü’ne aday gösterilen bir öğrenci direnişine dönüştü. 22 Kasım’da polisin öğrencilere sert müdahalesinin ardından yükselen protestolar, neredeyse beş aydır öğrencilerin üniversite binalarını işgal ettiği ve kitlesel mitingler düzenlediği bir hareket olarak devam ediyor. 

Başbakan Miloš Vučević'in 24 Ocak'taki istifasının ardından da durulmayan protestolar kapsamında geçen Perşembe günü 80 öğrenci ve akademisyen, bisikletleriyle Novi Sad’dan Strazburg’a kadar devam edecek bir “umut yolculuğu”na başladı. Amaçları, Sırbistan’da devam eden protestolar hakkında Avrupa Konseyi üyelerine seslenmek. 

Protestoya öncülük eden öğrencilerin talepleri arasında tren istasyonunun yenileme çalışmalarına ilişkin tüm belgelerin yayımlanması, gösteriler sırasında öğrencilere ve öğretim görevlilerine saldıran güvenlik güçlerinin tamamının yargılanması ve kamu görevlisi olanların görevden alınması, tutuklu öğrencilerin serbest bırakılması ve yüksek öğrenime ayrılan bütçede yüzde 20’lik bir artış yapılması yer alıyor.

Yunanistan

Yunanistan’da 57 kişinin yaşamını yitirdiği tren kazasının ikinci yılında ülke genel grev çağrılarıyla çalkalanıyor. 28 Şubat'taki genel greve iki milyonu aşkın kişinin katılmasının ardından sendikalar, yarın (9 Nisan) için bir genel grev çağrısında daha bulundu.

• Protestolar, demiryolu faciasının ardından çıkan yangında onlarca kişinin ölmüş olabileceğini öne süren bir ses kaydının yerel medyada yayınlanmasının ardından patlak verdi. Eylemciler, kazanın, 10 yıl süren mali krizin ardından demiryolu ağının yıllardır ihmal edildiğini gösterdiğini savunuyor.

Bugün ise eylemcilerin taleplerinin başında 57 kişinin yaşamını kaybetmesine neden olan tren kazasının politik nedenlerinin ortaya çıkarılması ve sorumlularının cezalandırılması, özelleştirmelerin durdurulması, özelleştirilen işletmelerin yeniden kamulaştırılması, eğitim ve sağlık hizmetlerinin bütünüyle parasız ve halk yararına yeniden yapılandırılması, sosyal güvenlik sisteminin çalışanlar yararına iyileştirilmesi, ücretlerin artırılması, iş güvenliği, NATO, ABD ve AB’nin savaş planlarından çıkılması ve silahlanma programlarına bütçe ayrılmaması var.

Gürcistan

Gürcistan'da, Ekim 2024 seçimlerinden bu yana devam eden protestolar Tiflis'te yeniden alevlendi. Protestocular, hükümetin seçimlerde hile yaptığını ve Rusya'ya yakınlaştığını söylüyor. Hükümetin istifasını talep eden göstericiler sokaklarda çadırlar kurdu; binlerce kişi sokağa çıktı.

Kuzey Makedonya

Kuzey Makedonya'da binlerce protestocu, 59 kişinin ölümüne ve 150'den fazla kişinin yaralanmasına neden olan gece kulübü yangınının ardından yeniden ülke çapında eylemler düzenledi. 

Protestonun organizatörlerinden Milena Janevska, "Kuzey Makedonya'da yaşamaya devam etmek istiyoruz ancak kendimizi güvende hissetmemiz gerekiyor. Koçani'deki trajedinin tüm sorumlularının hesap vermesini bekliyoruz” diyor.

İspanya

İspanya’da Madrid ve Barcelona başta olmak üzere 40’tan fazla şehirde binlerce insan, geçen hafta sonu, konut krizini ve yüksek ev kiralarını protesto etmek için eşzamanlı eylemler düzenledi. Kiracı dernekleri, ülke genelinde kiraların %50 düşürülmesini isterken bu talepleri karşılanmazsa “kira ödemeyerek greve gitme” çağrısı yaptı.

Eşzamanlı kitlesel protestolar, tahliyelere karşı düzenlenen protestolardan 10 yıl sonra ilk olması nedeniyle bir dönüm noktası niteliği taşıyor. 

Güney Kore

Güney Kore'de sıkıyönetim ilanı gerekçesiyle devlet başkanlığından azledilen Yoon Suk Yeol'un hem destekçileri hem de karşıtları geçen hafta sonu başkent Seul sokaklarında toplandı.

Bir adım geriden: Güney Kore'de Anayasa Mahkemesi, 3 Aralık 2024'te ülkede sıkıyönetim kararı alan Cumhurbaşkanı Yoon Suk Yeol'un azledilmesini oybirliğiyle onaylamıştı. Mahkeme, Yoon'un sıkıyönetim kararının Anayasa'ya aykırı olduğuna karar verdi. Kararla birlikte Yoon'un derhal görevden alınması gerekiyor. Güney Koreliler ise yeni bir cumhurbaşkanı seçmek için önümüzdeki 60 gün içinde erken seçime gidecek.