Facebook’un gizledikleri: The Facebook Files

The Wall Street Journal’ın yayımlamaya başladığı The Facebook Files isimli dosya bir yandan düzenleyicilerin ilgisini çekiyor, diğer yandan Facebook’un üzerinde yoğun bir biçimde durduğu bir kendini savunma çalışmasına dönüşüyor. The WSJ adeta Facebook’u kamuoyu önünde kendini aklamak zorunda bırakıyor.

The Facebook Files ne içeriyor?

Şimdiye dek yayımlanan haberlerde aşağıdaki başlıklar öne çıkıyor.

İçerik değerlendirme ve yaptırımlarda çifte standart: The WSJ, ulaştığı dokümanların, Facebook'un ünlülerin, politikacıların, gazetecilerin içeriklerini "crosscheck" ya da "XCheck" adını verdiği bir içerik değerlendirme programıyla incelediğini gösterdiğini söylüyor. Facebook'un bazı kullanıcılara "VIP" yaklaşım sergilediğini ve bu kişilerin sayısının milyonları bulabileceği ifade ediliyor. Bu kapsamda bazı kullanıcılar "whitelist"e alınıyor ve bu sayede içeriklerine dair herhangi bir yaptırıma maruz kalmayacaklar listesine giriyor. Bazı kullanıcıların içeriklerine dair Facebook çalışanları tarafından yapılan incelemeler de askıda tutuluyor ve bu da ilgili kullanıcıların topluluk kurallarını ihlal eden içerikler yayımlamasına izin vermek anlamına geliyor.

Facebook'un avukat-müvekkil ayrıcalıklı olarak işaretlenen şirket içi bir incelemesinde bu beyaz liste uygulamalarının "kamu önünde savunulamaz" olduğuna dikkat çekiliyor. İncelemede "aslında kamuoyuna yaptığımızı söylediğimiz şeyi yapmıyoruz", "topluluğumuzun geri kalanının aksine bu insanlar herhangi bir yaptırım olmaksızın standartlarımızı ihlal edebilir" gibi ifadeler yer alıyor.

• Facebook ne diyor? Şirket, tabi tutulan kullanıcı sayısının 2020'de 5,8 milyona ulaştığı söylenen XCheck uygulamasına Facebook'un bağımsız inceleme kurulu Gözetim Kurulu (Oversight Board) tarafından yöneltilen eleştirileri kabul etse de programın "daha fazla kavrayış gerektirebilecek içerikler üzerinde politikaları doğru bir biçimde uygulayabilmemiz için yaratılmış ekstra bir adım" olduğunu savunuyor.
• 28 Eylül'de Küresel İlişkiler sorumlusu Nick Clegg tarafından yayımlanan resmî açıklamada da şirket, hata yapılabileceği kabulüyle güvenlik konusunda 40 bin kişiyi görevlendirdiğini, en karmaşık teknolojileri geliştirdiğini ve her gün milyarlarca içeriğin incelendiğini hatırlatarak "sistemin mükemmel olmadığını bildiklerini" söyledi. Clegg ayrıca Gözetim Kurulu'na bu sistemin iyileştirilmesi için danışacaklarını da ekledi.

Kız çocuklarına ve genç kadınlara zararın farkında: The Facebook Files kapsamında yayımlanan ikinci makalede şirket içi bir araştırmadan söz ediliyor. WSJ'in ulaştığı araştırmada, "genç kadınların %32'sinin vücutları hakkında kötü hissettiklerinde Instagram'ın onları daha kötü hissettirdiği" belirtiliyor. Geçtiğimiz yıllarda Instagram'ın gençlere nasıl zarar verdiğine yönelik araştırmalar yürüten şirket içi ekiplerin sunumlarından birinde "Her üç genç kadından biri için beden imajı sorunlarını daha da kötüleştiriyoruz." ifadesine yer verildiği söyleniyor. Gençlerin kaygı ve depresyon oranındaki artışlar için Instagram'ı suçladığı, bulgular arasında yer alıyor. 

Instagram kullanıcılarının %40'ından fazlasının 22 yaşında veya daha genç olduğu ve ABD'de ergenlik çağındaki gençlerin Instagram'da Facebook'ta geçirdiklerinden %50 daha fazla zaman geçirdikleri düşünüldüğünde bulguların daha fazla dikkate alınması gerekiyor. 

• Facebook ne diyor? Instagram'ın üst düzey yetkilisi Adam Mosseri'nin Instagram'ın gençler üzerindeki etkisini "oldukça az" olarak nitelediği görülüyor. Mosseri yine de şirketin "sorumluluklarının farkına varması için daha çok zorladığını" ifade ediyor. Facebook'un araştırma başkanı Pratiti Raychoudhury'ye göre WSJ'in iddialarının aksine araştırmalar Instagram'ın ergenlik çağındaki genç kızların yalnızlık, kaygı, üzüntü, yeme bozuklukları gibi 12 esenlik sorununun 11'inde "iyi geldiğini" gösteriyor. Söz konusu araştırmanın 40 gençle yapıldığı, gerçek hayat ve Instagram arasındaki nedensel ilişkileri ölçmek için tasarlanmadığı belirtiliyor.

Öfkeyi ve nefreti körüklemek: Her şey içerik platformu BuzzFeed'de yayımlanan 21 Thing That Almost All White People are Guilty of Saying başlıklı içeriğin 13 binin üzerinde paylaşım, 16 binin üzerinde yorum almasıyla başladı. Facebook'un haber akışı algoritması üzerinde "anlamlı sosyal etkileşimleri" desteklemek için yaptığı birtakım değişiklikler, platformu öfkenin ve nefretin körüklendiği bir alan hâline dönüştürdü. Şirket içinde yayımlanan notlarda yanlış bilginin, toksik ve şiddeti teşvik eden içeriklerin yaygın bir biçimde paylaşıldığı ortaya kondu. 

WSJ'in ulaştığı belgeler, MSI olarak adlandırılan söz konusu algoritma değişikliği yapılana dek platformdaki toplam etkileşimlerin hatrı sayılır bir biçimde düştüğünü gösteriyor. MSI da tam olarak bu amaca hizmet ediyor. Yeni algoritmada her etkileşim, ayrı puana sahip oluyor ve örneğin tartışmalı bir yoruma gelen "kızgın surat" ifadeleri, o yorumun daha çok kişiye gösterilmesini sağlıyor. Bu, Facebook'un özellikle yakın çevreler için umduğu ilgili içerik gösterme hedefine ulaşmasını ve günlük aktif kullanıcılar için tüm metriklerde dikkate değer bir yükselişi beraberinde getiriyor. Fakat daha geniş bir perspektifte yerel içerik üreticilerin içeriklerinin daha az insana ulaşmasına, bunun yerine radikal yorumların daha fazla etkileşim almasına sebep oluyor. WSJ'in en çarpıcı iddiası, Mark Zuckberg'ün, yapılacak değişikliklerin büyüme hedefleriyle uzlaşmadığını düşünerek araştırma ekiplerinin önerilerini dikkate almadığını ve değişime direndiğini söylüyor.

• Facebook ne diyor? Şirket, 23 Eylül'de "Facebook'ta içeriklerin nasıl dağıtıldığına ilişkin daha fazla ayrıntı sunmak" amacıyla İçerik Dağıtım Yönergeleri'ni yayımladı. Şirket; kullanıcıların doğrudan geri bildirimlerine yanıt vermek, içerik üreticileri doğru ve yüksek kaliteli içeriğe yatırım yapmaya ve daha güvenli bir topluluğa teşvik etmek amaçları altında sıralanan maddeleri geliştirmeyi sürdüreceğini söylüyor.

Daha küçükler, potansiyel kullanıcılar: The WSJ'in 28 Eylül'de yayımladığı son makale, Facebook'un ergenlik öncesi yaştaki çocukları araştıran bir ekip oluşturduğunu ve onlar için daha fazla ürün geliştirmeyi öngören üç yıllık bir hedef belirlediğini söylüyor. 2020'de hazırlanan bir belgede 10-12 yaş aralığını kapsayan ve "tweens" olarak adlandırılan potansiyel kullanıcı grubunun "değerli fakat dokunulmamış bir kitle" olduğu ifade ediliyor. 

Şirketin ürün ekipleri, çocukların 6 yaşlarından itibaren internete girmesini "gençler için bir Facebook deneyimi" hayaliyle "çözme, anlama sorumluluğuna" sahip oldukları bir gerçeklik olarak görüyor. TikTok ve Snapchat'in yükselişi, geçtiğimiz iki yılda Facebook'un günlük genç kullanıcı sayısının %19 azalması ve 2023'e kadar %45 daha azalacak olmasına ilişkin beklentiler, Facebook'un bu konuya olan ilgisini daha da artırıyor.

• Facebook ne diyor? WSJ'in haberine ilişkin açıklama yapan Facebook sözcüsü Andy Stone; şirketin geçtiğimiz üç ayda yaş sınırlarını ihlal ettiği gerekçesiyle 600 bin hesabı sildiğini, 13 yaşından küçüklerin Instagram'a kaydolamadıklarını ve sosyal medya şirketlerinin gençlerin ve çocukların teknolojiyle nasıl etkileştiğini araştırmalarının bir sır olmadığını söylüyor. 
• Facebook, geçtiğimiz günlerde şirketin Instagram'ın çocuklar için tasarlanan bir versiyonu olan Instagram Kids'i durdurduğunu açıkladı. Açıklamada ebeveynlerle, uzmanlarla ve yetkililerle görüşülmeye devam edileceği belirtildi.

Sonuç 

The WSJ eylül ayı boyunca, edindiği belgelerden ürettiği haberleri servis etti. Duracakmış gibi de görünmüyor. Facebook da her haberin ardından konuya ilişkin bir açıklama yaptı ve bir adım attı. Diğer yandan otoriteler ve düzenleyiciler de bu cepheye dikkat kesildi. 

Vizyonunu bir sosyal medya şirketinden bir metaverse şirketine dönüştürmeyi hedefleyen Facebook’un görünürde belki iyi niyetli, ilk seferde hata sayılabilecek politika değişiklikleri ve yaklaşımları kitlesel etkileri beraberinde getiriyor. Ölçek büyüdükçe kontrol güçleşiyor. Üretilen içerik sayısı arttıkça denklem karmaşıklaşıyor. İlk başta dünyayı pozitif anlamda değiştirecekmiş gibi görülen yaratıcı fikirler özenle tasarlanmadığında felaketleri beraberinde getirebiliyor. 

Çözüm hükümetlerce ve bağımsız organlarca daha fazla denetim mi?

Çözüm daha fazla şeffaflık mı?

Çözüm medya okuryazarlığı yüksek kuşaklar yetiştirmek mi?

Bu paradoksun ve soruların içinden kimin, nasıl çıkacağı belirsizliğini koruyor.