Gelişen piyasalar için bahar kısa mı sürecek?

Haziran 2025 itibarıyla küresel piyasaların nabzını ticaret savaşları, döviz dalgalanmaları ve siyasi restleşmeler belirliyor. Fakat bu seferki tablo, eskiye kıyasla daha yaygın, daha karmaşık ve belirsizliği daha keskin. Trump’ın ikinci döneminde başlattığı "tarife tsunamisi", sadece Çin’i değil, küresel ticaret sisteminin damarlarını hedef alıyor. ABD’nin ortalama tarife oranını %13,5'e taşıyarak İkinci Dünya Savaşı sonrası rekorunu kırdığını gösteriyor. Çin özelinde bu oran %40’a dayanırken, Almanya gibi ihracat devi ülkeler de otomotiv ve kimya sektörlerinde ağır darbe alıyor.

Bu gelişmelerin en dikkat çekici yanı, artık sadece büyük ekonomilerin değil, gelişen piyasaların da ana cephe haline gelmiş olması. Zira bu ülkeler, yatırımcının risk iştahına doğrudan bağlı ve sermaye giriş çıkışları açısından son derece hassas. Ancak gelişen ülkelerde kısa vadeli iyimserlikten bahsetmek mümkün: ABD dolarının zayıflaması, Mayıs ayında MSCI EM Endeksi’ni %4 yükseltti. Aynı dönemde S&P 500 ise %6,2 yükselerek genel risk iştahının hâlen canlı olduğunu gösterdi.

Doların düşüşü, gelişen piyasa para birimlerinde değer kazancına yol açarken yabancı fonları da yeniden bu ülkelere çekti. Özellikle Tayvan, Hindistan ve Endonezya gibi Asya ülkelerinde uzun süredir görülmeyen sermaye girişleri yaşandı. Fakat bu akımın arkasındaki zemin ne kadar sağlam?

Aslında zayıf dolar, çift taraflı bir kılıç. Bir yandan döviz borçlusu olan şirketleri rahatlatırken, öte yandan ihracatçıların kâr marjlarını tehdit ediyor. Örneğin, TSMC, ABD dolarının Tayvan doları karşısında %1 değer kaybetmesinin faaliyet kâr marjını %0,4 düşürdüğünü tahmin ediyor. Bu örnek bize gösteriyor ki, döviz hareketleri ilk etapta pozitif algılansa da, orta vadede bilanço baskısı yaratabiliyor.

Ticaret savaşlarının ekonomik bedeli

ABD’deki tarife artışları, önümüzdeki iki yıl içinde ülke GSYİH’sini %1,6 daraltabilir. Enflasyon üzerindeki etki ise çekirdek fiyatlarda yaklaşık %1’lik bir artış olarak öngörülüyor. Bu da aslında stagflasyon riskini yeniden gündeme taşıyor. Fed’in faiz politikasında hareket alanını daraltan bu gelişme, küresel risk primlerini yükseltme potansiyeline de sahip.

Öte yandan Çin için kayıp daha dramatik. Çin’in ABD’ye yaptığı ihracatın %70’inin risk altında ve bu durum GSYİH’te %1,5’e kadar erimeye neden olabilir. 

• Almanya’da bu oran %0,7, İtalya’da %0,4 olarak tahmin ediliyor. Japonya ve Kore gibi otomotiv ihracatına bağımlı ekonomiler de yüksek risk taşıyor.

Türkiye küresel kasırganın neresinde?

Türkiye, doğrudan ABD tarifelerinden etkilenmese de, dolaylı etkiler açısından risk haritasında orta-üst segmentte yer alıyor.

Türkiye'nin ABD ile doğrudan ticareti, toplam ihracatının %6-7’sine denk geliyor. Ancak burada asıl mesele, zincirleme etki. Almanya, Fransa ve İtalya gibi AB ülkeleri ABD’ye olan ihracatta tökezlerse, bu durum Türkiye’nin Avrupa’ya yaptığı ara malı ihracatını da olumsuz etkileyebilir. Otomotiv, tekstil ve beyaz eşya sektörleri bu kırılganlık açısından ön planda.

Ayrıca döviz kurundaki oynaklık, Türkiye’deki özel sektörün bilanço yapısı açısından dikkatle izlenmeli. Türk şirketlerinin önemli bir kısmı hâlâ döviz cinsinden borç taşıyor. Bu noktada ABD dolarındaki düşüş, kısa vadede TL lehine gibi görünse de, Fed’in tarife kaynaklı enflasyonla mücadele kapsamında faiz artışına gitmesi durumunda senaryo tersine dönebilir.

Fon girişleri açısından bakıldığında ise, Türkiye 2025’in ilk yarısında sınırlı miktarda portföy yatırımı çekebildi. Gelişen piyasalara akan fonlar, Hindistan ve Endonezya gibi daha düşük siyasi risk primi taşıyan ülkelere kaymış durumda. Türkiye’nin burada cazibe yaratabilmesi için özellikle jeopolitik söylemlerini ve öngörülebilirliğini artırması gerekiyor.

Yatırımcılar ne yapabilir?

Gelişen piyasaların döviz endeksiyle negatif korelasyonunun -0,64 seviyesinde olduğu görülmekte. Bu, dolar zayıfladıkça gelişen piyasa getirilerinin arttığını ortaya koyuyor. Ancak bu korelasyon uzun vadede sabit değil; siyasi kararlar ve ticaret politikaları bu ilişkiyi aniden tersine çevirebilir.

Bu yüzden yatırımcılar için ideal strateji, ülke bazlı seçicilik ve şirket bazlı dayanıklılık analizine dayanmak olmalı. İç pazar odaklı, döviz geliri yüksek ama döviz borcu düşük şirketler öne çıkıyor. Türkiye’de Borsa İstanbul’da özellikle perakende, gıda ve telekom sektörleri bu profil için incelenebilir.

Ayrıca, kâr marjı yüksek ve düşük kaldıraçlı firmalar, ticaret savaşlarının yaratabileceği dış şoklara karşı daha dayanıklı olabilir. Bu noktada finansal rasyolara dayalı long/short faktör stratejileri, hem profesyonel fon yöneticileri hem de bireysel yatırımcılar için yol gösterici olabilir.

Barış dalgası mı, fırtına öncesi Sessizlik mi?

Küresel ekonomide Mayıs 2025’te yaşanan kısmi toparlanma, yatırımcılar için bir bahar havası yarattı. Ancak bu iyimserlik büyük ölçüde zayıf dolardan ve geçici bir tarife “barışından” kaynaklanıyor. Gerçekler ise daha farklı: ABD'nin yükselen tarifeleri, Çin başta olmak üzere birçok ülkenin büyüme potansiyelini törpülüyor. Avrupa’da otomotiv devi Almanya bile bu savaştan yara alırken, gelişen ülkelerin bu fırtınadan kaçması mümkün değil.

Türkiye için de durum benzer. Küresel zincirlerdeki kırılma, doğrudan etkilerden çok, dolaylı riskleri büyütüyor. Bu ortamda ayakta kalmak, sadece ekonomik değil, aynı zamanda politik ve stratejik bir denge gerektiriyor.

Yatırımcılar ve politika yapıcılar açısından en kritik beceri, rüzgâr değişmeden yelkeni doğru yöne çevirebilmek olacak. Zira bu fırtına, sadece bir başlangıç olabilir.