Herkes Kendi Elektriğini Üretebilir mi?

Prof. Dr. Levent Kurnaz

Elektriğin kesildiği bir akşamı düşünün. Buzdolabı susar, internet gider, telefonunuzun şarjı bir anda en değerli şey olur. O an enerjinin ne kadar kişisel bir mesele olduğunu anlarız, oysa biz enerjiden çoğunlukla ülke ölçeğinde söz ederiz.

Bu hafta Pekin'de, Küresel Güney ülkelerinin yeşil ve düşük karbonlu kalkınmada nasıl iş birliği yapabileceğini konuştuğumuz bir toplantıdaydım. Konuşmamda üzerinde durduğum noktalardan biri enerji bağımsızlığıydı. Bir ülke enerjisini kendi kaynaklarından üretebildiği ölçüde, dışarıdaki fiyat dalgalanmalarından ve tedarik sorunlarından daha az etkilenir. Türkiye de enerji ihtiyacının önemli bir bölümünü dışarıdan alıyor. Bu yüzden enerjide kendi kaynaklarımıza yönelmek yalnızca iklim için değil, ekonomik güvenlik için de önemlidir.

Ama bağımsızlık yalnızca ülkelerin meselesi değil. Aynı mantık bir hane için de geçerli.

Bunu yakın zamanda izlediğim bir yayında, İstanbul'dan göç konuşulurken bir kez daha düşündüm. TÜİK'in 2025 verilerine göre İstanbul'a 329 bin 912 kişi gelirken 371 bin 258 kişi şehirden ayrıldı, yani gidenler gelenlerden yaklaşık 41 bin fazlaydı. Uzmanlar bunun arkasında özellikle hayat pahalılığını görüyor. Daha sakin ve daha ucuz bir yaşam arayan pek çok insan küçük şehirlere ve kırsala yöneliyor.

Taşınılan yerde hayat, her zaman beklendiği gibi akmıyor. Elektrik, su, internet ve yol gibi altyapı büyük şehirdeki kadar güçlü olmayabiliyor. Bunların çoğunu tek başımıza çözemeyiz. Elektrik ise bu konuda şanslı bir istisna, çünkü güneş her yere düşüyor.

Bir çatıya takılan güneş paneli evin elektriğinin bir kısmını üretir. Şebekeden gelen elektrik kesildiğinde de ışığın, buzdolabının ve internetin çalışmasını istiyorsanız, panelin yanına bir batarya ve bunu yönetecek uygun bir sistem gerekir. Yani bağımsızlık bir cihazla değil, küçük bir düzenekle sağlanır. Bu düzeneğin ilk ve en ucuz adımı ise hâlâ aynı: önce evin tükettiği elektriği azaltmak.

Peki herkes yapabilir mi? Dürüst cevap: Herkes her şeyi tek başına yapamaz. Apartmanda oturan biri çatıyı tek başına kullanamaz; kat maliklerinin yazılı kararı gerekir. Kışın güneşten gelen üretim düşer. Bataryalar da henüz herkes için ucuz değil. Ama kurallar bu yöne doğru açılıyor. Kendi tüketimi için kurulan çatı sistemlerinde, konutlarda 10 kilovata kadar olanlar için ayrı bir üretim izni almak gerekmiyor. Bu yıl alınan bir kararda da çatı uygulamaları öne çıkarıldı ve "ürettiğin yerde tüket" anlayışı vurgulandı. Kurallar sık değiştiği için işe başlamadan önce elektrik dağıtım şirketinden güncel durumu öğrenmekte yarar var.

Bana göre asıl çözüm birlikte yapmakta. Bir apartmanın çatısını ortak kullanmak, bir mahallenin ya da köyün elektriğini birlikte üretmek, işyerlerinin kendi elektriğini kendi çatılarında üretmek hem daha hızlı hem de daha sağlam bir yol. Her yeni ihtiyaç için şebekeyi büyütmek yerine elektriği tüketildiği yere yakın üretmek, iletim sırasındaki kayıpları da azaltır. Şirketler için bu daha çok maliyet, verimlilik ve karbon meselesi. Bireyler için ise bir güvence.

Burada bir yanlış anlamayı önlemek isterim: evinin çatısında elektrik üretmek, ülkenin enerji politikasına duyulan güvensizlik değil. İki yaklaşım birbirini tamamlar. Ülke ölçeğinde kendi kaynaklarımıza yönelmek, hane ölçeğinde kendi elektriğimizi üretmek, aynı güvenlik anlayışının iki ayrı katmanıdır.

Kasım ayında Antalya'da toplanacak COP31'de ülkeler bu kez sözlerden çok uygulamayı konuşacak. Uygulamanın en küçük birimi ise bir çatıdır.

Enerji bağımsızlığı bir ülkenin hedefi olmadan önce, bir evin çatısında başlar.