Hikâye, sürdürülebilir bir geleceğin başlangıcı olabilir mi?

Elif Mengü

İklim krizinin etkilerini en uzun süre yaşayacak kuşak, aynı zamanda bu krizin oluşumuna en az katkıda bulunan çocuklar. Bu gerçek, sürdürülebilir bir gelecek üzerine düşünürken çocuklara nasıl bir dünya bırakılacağı kadar, onların yaşadıkları dünyayla nasıl bir ilişki kuracakları sorusunu da önemli hale getiriyor.

Erken çocukluk, çocukların yalnızca temel becerileri değil; değerleri, alışkanlıkları, merak duygusunu ve çevreleriyle kurdukları ilişkinin temellerini geliştirdikleri önemli bir dönem. Sürdürülebilir yaşam alışkanlıkları da tam olarak burada anlam kazanıyor. Çünkü sürdürülebilirlik çocuklar için yalnızca öğrenilecek bilgilerden değil; suyu kullanma biçiminden bir eşyaya ikinci bir hayat vermeye, başka canlıların ihtiyaçlarını fark etmekten paylaşmaya kadar gündelik yaşamın içinde karşılığı olan deneyimlerden oluşuyor.

Hikâyeler değişimin neresinde?

Çocuk edebiyatı bu deneyimleri çocukların dünyasına taşıyabilecek güçlü araçlardan bir tanesi. Birlikte okunan bir kitap, çocukla yetişkin arasında yalnızca bir hikâyeyi değil, üzerine konuşulabilecek yeni soruları da açıyor. Artık kullanmadığımız bir malzeme gerçekten çöp mü? Suyu neden korumalıyız? Başka canlıların yaşamak için nelere ihtiyacı var? Daha az tüketmek mümkün mü? Küçük bir davranış gerçekten bir şeyi değiştirebilir mi?

Böyle bakıldığında kitap, yalnızca çocuğa yönelik bir yayın olmaktan çıkıyor; evde ebeveynlerle, anaokulunda öğretmenlerle ve akranlarla birlikte sürdürülebilir yaşam üzerine düşünmenin ve harekete geçmenin başlangıç noktalarından birine dönüşüyor. Hikâyenin yarattığı duygusal bağ ise bilginin günlük yaşamla buluşmasına alan açıyor.

Türkiye’de 0–7 yaş dönemine yönelik sürdürülebilirlik odaklı çocuk kitapları yayımlamak üzere kurduğum Omurgam Yeşil Yayınevi de yayın programını bu yaklaşım üzerine inşa ediyor. Hikâyelerin dönüştürücü gücünden hareket eden yayınevi; çocukları sürdürülebilir yaşam pratikleri, Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları ve iklim farkındalığıyla erken yaşta buluşturmayı amaçlıyor.

Omurgam Yeşil’in yaklaşımında mesele, çocuklara dünyanın sorunlarının sorumluluğunu yüklemek değil. Aksine merak eden, doğayla ve diğer canlılarla empati kurabilen, kendi yaşamındaki seçimlerin çevresiyle ilişkisini fark eden çocuklara alan açmak. Yayınevinin dünyasını anlatan “Her çocuk yeşil bir kalple doğar” düşüncesi de buradan besleniyor: Merakla güçlenen, bilgiyle kök salan ve umutla filizlenen bu bağı koruyabilmenin yolu, çocukların doğayla ilişkisini erken yaşlardan itibaren destekleyerek, doğaya ve çevremize olan sevgimizi, saygımızı sözlerimizle değil, davranışlarımızla gösterdiğimiz "yeşil" bir omurga ile mümkün. 

Küçük adımlar gerçekten büyük değişimler yaratabilir mi?

Omurgam Yeşil’in bu vizyonla İngiliz yayınevi Little Tiger Press ile gerçekleştirdiği telif anlaşması ile Türkçeye kazandırdığı ilk kitaplardan Küçük Adımlar, Büyük Değişim, tam da bu sorunun peşinden gidiyor. 3–7 yaş grubuna yönelik resimli çocuk kitabı, Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları’ndan ilhamla çocukların gündelik hayatlarında gerçekleştirebilecekleri küçük değişimleri görünür kılıyor.

Su tasarrufundan paylaşmaya, yeniden kullanımdan doğayı ve denizleri korumaya uzanan pek çok sürdürülebilir yaşam pratiği, kitapta çocukların kolaylıkla ilişki kurabileceği örneklerle ele alınıyor. Eski çoraplardan kuklalar yapmak, kullanılmayan eşyaları yeniden değerlendirmek, iyiliği yaymak, suyu korumak… Kitabın dünyasında sürdürülebilirlik çocuklara mesafeli duran büyük bir kavram değil; onların katılabileceği, deneyebileceği ve günlük yaşamlarının bir parçası haline getirebileceği küçük eylemler bütünü.

Annemarie Cool’un sade ve neşeli anlatımı, James Jones’un cesur ve eğlenceli illüstrasyonlarıyla birleşirken kitabın renkli kahramanları çocuklara önemli bir mesaj veriyor: “Fark yaratmak için sıradışı güçlere ihtiyacımız yok.” Küçük Adımlar, Büyük Değişim, çocuklara “dünyayı kurtarma” sorumluluğu yüklemek yerine, kendi içlerinde taşıdıkları kahramanlar ve günlük seçimleri sayesinde olumlu değişimin bir parçası olabileceklerini hatırlatıyor.

Bu nedenle kitap yalnızca çocukların okuyacağı bir eser olarak değil; ebeveynlerin çocuklarıyla sürdürülebilir yaşam üzerine konuşabilecekleri, okul öncesi öğretmenlerinin ise birlikte okuma, sohbet ve etkinliklerle genişletebilecekleri bir kaynak olarak da değerlendirilebilir. 

Sürdürülebilir yaşam alışkanlıkları her zaman büyük kararlarla edinilmiyor. Bazen bir kitabın sayfasını birlikte çevirmek, bir soru sormak ve ardından günlük hayatta küçücük bir şeyi farklı yapmakla başlıyor.

Küçük adımların büyük değişimlere dönüşebilmesi de belki tam olarak burada mümkün oluyor.