İkinci Trump dönemi hızlı başladı: Yeni başkanın ilk kararları

ABD'nin 47. Başkanı seçilen Donald Trump, ikinci dönemine resmen başlamak üzere Kongre'de düzenlenen törende yemin etti. 4 yıl sonra Beyaz Saray'a geri dönmek için eski başkan Joe Biden'dan görevi devralan Trump, ABD'nin en yaşlı ve ilk hükümlü başkanı oldu, ayrıca 1890’larda görev yapan Grover Cleveland'dan beri bir seçimi kaybettikten sonra ikinci dönem başkanlık koltuğuna oturan ilk isim oldu.

• Hatırlatma dozu: Trump, geçen yıl yetişkin filmleri yıldızı Stormy Daniels'a 130 bin dolarlık "sus payı" ödemesini gizlemek için iş kayıtlarında tahrifat yapmakla bağlantılı 34 suçlamadan mahkum edilmişti.

Eşi Melania, yeni Başkan Yardımcısı JD Vance ve ailelerinin eşlik ettiği Trump, yemin töreni gününe, Beyaz Saray'ın karşısındaki parkta bulunan St. John's Episkopal Kilisesi'nde yeni başkanlar için düzenlenen geleneksel ayine katılarak başladı.

Daha sonra Trump ve eşi Melania Trump, Biden ve First Lady Jill Biden ile çay içmek üzere Beyaz Saray'a gitti.

Yemin törenine kimler katıldı?

Yemin törenine eski başkanlar ve teknoloji milyarderlerinin de aralarında olduğu çok sayıda tanınmış isim katıldı. İlk Trump döneminde Trump'a iklim krizi ve göç politikası nedeniyle eleştiriler yönelten Amazon'un kurucusu Jeff Bezos, Meta CEO'su Mark Zuckerberg, Apple CEO'su Tim Cook ve Google CEO'su Sundar Pichai törende görüntülenen isimler arasındaydı. 

^{Yemin törenine Joe Biden'ın yanı sıra eski başkanlar Barack Obama, George W. Bush ve Bill Clinton da katıldı. Eski First Lady'lerden Hillary Clinton törende hazır bulunurken Michelle Obama'nın katılmaması dikkat çekti.}

Ayrıca: ABD'deki yasağın etkileriyle boğuşan TikTok'un CEO'su Shou Zi Chou, SpaceX ve Tesla'nın sahibi Elon Musk, OpenAI'den Sam Altman ve Uber'den Dara Khosrowshahi törende yerlerini aldı. Medya patronu Rupert Murdoch, FIFA başkanı Gianni Infantino ve eski İngiltere Başbakanı Boris Johnson da Trump'ın yemin töreninden önce St Jonh's kilisesinde yapılan ayinde görüntülendi.

Aralarında Çin Cumhurbaşkan Yardımcısı Han Zheng, İtalya Başbakanı Giorgia Meloni, Arjantin Cumhurbaşkanı Javier Milei ve Ekvator Cumhurbaşkanı Daniel Noboa'nın da bulunduğu yabancı liderler de törendeydi.

Törene Hamas tarafından rehin alınan, bazıları hâlâ Gazze'de tutulmaya devam eden ya da yaşamını yitiren İsraillillerin aileleri de katıldı.

^{Elon Musk'ın törendeki konuşması sırasında yaptığı el hareketinin Nazi selamına benzetilmesi eleştirilere konu oldu. Musk, X'ten yaptığı açıklamada eleştirilere "'Herkes Hitler' saldırısı çok sıkıcı" diye cevap verdi.}

Başkent Washington D.C.’de eksi 11’e kadar düşen sıcaklık nedeniyle 1985’te Ronald Reagan’ın yemin töreninden sonra ilk kez kapalı alanda yapılan yemin töreni için başkente 200.000'e yakın Trump taraftarı da akın etti.

^{Fotoğraf: Reuters}

Öte yandan göçmenlerin, yoksulların ve LGBTİ+'ların hakları için endişeli olduklarını söyleyen protestocular da, 2017 yılındaki ilk yemin törenindeki kadar kalabalık olmasalar da hem Cumartesi günkü "Halk Yürüyüşü"nde hem de yemin töreninin düzenlendiği Pazartesi günü meydanlardaydı. 

^{Fotoğraf: Reuters}

Trump'ın ilk konuşması: ABD'nin altın çağı başlıyor

Trump, başkanlık yeminin ardından ABD Kongre Binası'ndaki yaklaşık 600 kişiye hitaben yaptığı ilk açıklamasında "ABD'nin altın çağının" başladığını söyledi ve "Bu günden itibaren ülkemiz gelişecek ve tüm dünyada yeniden saygı görecek" sözlerini kullandı. Ayrıca “sağduyu devrimi” çağrısında bulunarak ABD'de yaşayan milyonlarca belgesiz göçmenin sınır dışı edilmesini de kapsayan politika değişikliklerinin hızla hayata geçirilmesi sözünü verdi.

• Trump, kendisine yönelik suikast girişimini hatırlatarak "İnanıyorum ki hayatım bir nedenle kurtarıldı, Tanrı tarafından Amerika'yı yeniden yüceltmek için" ifadelerini kullandı.

Trump “ulusal acil durum ilan edeceğini”, ABD'ye girmek isteyen binlerce göçmeni durdurmak için Meksika ile güneybatı ABD sınırını kapatacağını ifade etti. Yeni başkan, başka bölgelerdeki suç, yoksulluk ve işsizlikten kaçmak için ABD'de sığınma arayan göçmenlere “Meksika'da kalma” politikasını uygulayacağını ve diğer göçmenleri ise ABD sınırında yakalayıp, sığınma taleplerinin karara bağlanması için bazen yıllarca beklerken ABD'de yaşamalarını serbest bırakan uygulamaya son vereceğini söyledi.

Meksikalı uyuşturucu kartellerini “yabancı terörist” ilan edeceğini kaydeden Trump, iç politikaya ilişkin sözlerinde ise fosil yakıt üretimini artırma hedefiyle sondaj çalışmalarının önünü açacak “ulusal enerji acil durumu” ilan edeceğini açıkladı.

Trump, elektrikli araçların üretimini ve satışını teşvik etmek için geçirilen Biden politikalarını sona erdireceğini, ABD ticaret politikalarını gözden geçireceğini, Kanada, Meksika ve Çin'in de dahil olması beklenen önemli ticaret ortaklarına yeni gümrük vergileri uygulayacağını söyledi.

Ek olarak: Meksika Körfezi'nin adını Amerika Körfezi olarak değiştireceğini, Panama Kanalı'nı geri alacağını, Mars'a ABD bayrağı dikeceğini, Paris İklim Anlaşması'ndan yeniden çekileceğini bildiren Trump, ABD hükümetinin bundan böyle kadın ve erkek olmak üzere sadece iki cinsiyeti kabul edeceğini duyurdu.

Trump, konuşmasında Ukrayna'ya atıfta bulunmadı ancak şunları söyledi: 

"Başarımızı sadece kazandığımız savaşlarla değil, sonlandırdığımız savaşlarla ve en önemlisi, asla girmediğimiz savaşlarla da ölçeceğiz..."

Yeni başkan, ilk gün hangi kararlara imza attı?

Seçim kampanyası sırasında Fox News'tan Sean Hannity'e "yalnızca ilk gün diktatör olacağını" ve başkanlık yetkilerini Meksika ile güney sınırını kapatmak ve petrol sondajını genişletmek için kullanacağını söyleyen Trump, konuşmasının ardından, kendisi için kurulmuş bir masada bazı kararnameler imzaladı. Trump'ın imzaladığı kararnameler arasında şunlar yer alıyor:

• Federal kurumlarda ordu ve belirli istisnalar dışında işe alımların dondurulması,
• Federal çalışanlara tam zamanlı mesai için derhal ofise dönme zorunluluğu getirilmesi,
• Biden yönetiminden kalan 78 yürütme eyleminin durdurulması,
• Her bir hükümet dairesi ve kurumuna hayat pahalılığı krizini ele alma talimatı verilmesi,
• İfade özgürlüğünün yeniden tesisi ve ifade özgürlüğü sansürünün önlenmesi,
• Hükümetin siyasi rakiplere karşı "silah olarak" kullanılmasına son verilmesi.

Trump bugün imzaladığı kararnamelerle Biden döneminden kalma, Batı Şeria'da Filistinliler'e karşı şiddete başvuran aşırı sağcı İsrailli yerleşimcilere yaptırımlar getirilmesi, Kuzey Kutup bölgesinde petrol sondajı yasağı, Küba'nın terörü destekleyen ülkeler listesinden çıkarılması, kötüye kullanımı önlemek için yapay zekanın gelişimine rehberlik etmeyi amaçlayan düzenleme, ordudaki transeksüel askerlere yönelik korumalar gibi adımları yürürlükten kaldırdı.

^{Fotoğraf: AP}

Trump Capital One Arena'daki kararname imzalarının ardından Beyaz Saray'a dönerek Oval Ofis'te kararnameleri imzalamaya devam etti.

Doğumla vatandaşlık hakkı: Trump, 1868'den bu yana ABD Anayasası'nın 14. maddesi ile korunan ve ABD topraklarında doğan her bebeğe otomatik olarak ABD vatandaşı olma hakkı tanıyan "doğuştan vatandaşlığı" tanımlayan bir yürütme emri imzaladı.

• Tartışma: Anayasa'yla korunan ve bir kişinin "annesinin ABD'de yasa dışı olarak bulunması ve babasının söz konusu kişinin doğumu sırasında ABD vatandaşı veya yasal daimi ikamet sahibi olmaması" veya "bu kişinin annesinin söz konusu kişinin doğumu sırasında ABD'de bulunmasının yasal ancak geçici olması" durumunda doğum yoluyla vatandaşlığın sınırlanmasını kapsayan kararnameye mahkemede itiraz edileceğine kesin gözüyle bakılıyor.

Dünya Sağlık Örgütü'nden ayrılma: ABD'nin, Trump tarafından yemin töreninde "Covid-19 salgınını ve diğer uluslararası sağlık krizlerini kötü yönetmekle" ve "ABD'yi dolandırmakla" suçlanan Dünya Sağlık Örgütü'nden (DSÖ) ayrılmasını öngören kararname imzalandı.

• Ne anlama geliyor? ABD, 12 ay içinde DSÖ'den ayrılacak ve örgütün çalışmalarına verdiği tüm mali katkıları durduracak. ABD, Birleşmiş Milletler'e bağlı sağlık kuruluşunun en büyük mali destekçisiydi ve örgütün toplam finansmanının yaklaşık %18'ini sağlıyordu. DSÖ'nün 2024-2025 için iki yıllık bütçesi 6,8 milyar dolardı.

ABD'nin Paris İklim Anlaşması'ndan çekilmesi: Trump'ın ABD'yi 2015'te imzaladığı, 2017'de Trump tarafından geri çekildiği, ardından 2021'de Biden döneminde geri döndüğü Paris İklim Anlaşması'ndan bir kez daha çekmesiyle ülke, İran, Libya ve Yemen’le birlikte anlaşmaya dahil olmayan dördüncü ülke oldu. Trump ayrıca Birleşmiş Milletler'e kararı bildiren bir mektup gönderdi.

• Ne dedi? Trump, Capital One Arena'daki mitingde "Haksız, tek taraflı Paris İklim Anlaşması soygunundan derhal çekiliyorum" dedi. Trump, göreve başlama konuşmasında da "Yeşil Yeni Düzen'i sonlandırmak" için harekete geçeceğini söylemişti. Trump, Biden'ın ABD'nin temiz enerji sektörünü büyütme çabalarını da "yeşil yeni dolandırıcılık" olarak tanımlamıştı.

Meksika Körfezi'nin isminin değiştirilmesi: Trump, Meksika Körfezi'nin adının "Amerika Körfezi" olarak değiştirilmesini; Alaska'daki Mount Denali'nin ise Mount McKinley olarak yeniden adlandırılmasını kapsayan kararnameyi imzaladı. Kararnamede, "Başkan Trump hükümete sağduyu getiriyor ve Amerikan medeniyetinin temellerini yeniliyor" ifadeleri kullanıldı.

• Bir adım geriden: Mount Denali ismi, eski ABD Başkanı Barack Obama tarafından 2015'te Alaska Yerlileri'nin geleneklerini ve tercihlerini onurlandırmak için kabul edilmişti. Öte yandan bu isim değişikliklerinin uluslararası alandaki kullanımı etkilemesi beklenmiyor.

Elektrikli araç hedeflerinin iptal edilmesi: Trump, Biden tarafından imzalanan ve 2030 yılında satışı yapılacak tüm yeni araçların yarısının sıfır emisyonlu olmasını hedefleyen bağlayıcı olmayan başkanlık kararını iptal etti. Yeni başkan, "Çin hiçbir ceza almadan çevreyi kirletirken ABD kendi endüstrilerini sabote etmeyecek" dedi.

• Ayrıca: Biden yönetiminin 2050 yılına kadar net sıfır emisyona ulaşılmasını hedefleyen kararnamesi de yürürlükten kaldırdı.

Federal çalışanların yeniden sınıflandırılması, işten çıkarmaların kolaylaştırılması: İmzalanan bir kararnamede, binlerce federal çalışanın "siyasi işe alımlar" olarak yeniden sınıflandırılmasıyla işten çıkarılmaları çok daha kolay hâle getirildi.

• Ne anlama geliyor? Trump'ın ilk döneminde bir kararname ile başlattığı ve Biden'ın iptal ettiği Schedule F'in yeniden yürürlüğe girmesiyle bürokraside on binlerce atamanın siyasi ve ideolojik uyum temelinde yapılması ve toplu işten çıkarmaların başlaması bekleniyor.

Ulusal Enerji Acil Durumu ilan edilmesi: Trump, Alaska'daki sondaj kısıtlamalarının kaldırılması, enerji projeleri için izin şartlarının kolaylaştırılması ve enerji santrallerinin inşasının hızlandırılmasını sağlayacak Ulusal Enerji Acil Durumu ilan edilmesine yönelik kararnameyi imzaladı.

• Tartışma: Halihazırda patlama yaşayan ABD enerji üretiminin daha da serbest bırakılmasını hedefleyen ve iklim politikasıyla ilgili daha kapsamlı bir tutum değişikliğinin parçası olarak görülen kararnamenin mahkemeye götürülebileceği düşünülüyor.

Sadece iki cinsiyeti tanıyan bir politika: Trump, federal hükümet formları ve belgelerinden "radikal toplumsal cinsiyet ideolojisi" olarak tanımladığı cinsiyet eşitliği politikalarını kaldırmak için bir kararname imzaladı. Kararname ABD'de resmî olarak “sadece iki cinsiyetin, erkeklerin ve kadınların” olduğunu kabul ediyor.

• Ne anlama geliyor? Trump'ın kararnamesi sonrasında sığınmacı merkezleri, hapishaneler ve cinsel saldırı mağdurlarının sığınakları iki cinsiyete göre ayrılacak. Ayrıca federal belgeler ve pasaportlar gibi dokümanlar da düzenlemeden etkilenecek. Çeşitlilik, eşitlik ve kapsayıcılık (DEI) programları da sonlandırılacak. Bu programlar iş yaşamı dahil birçok alanda cinsiyet eşitliği politikalarına uyulmasını zorunlu kılıyordu.

TikTok yasağının ertelenmesi: Trump, TikTok'a yönelik federal yasağın uygulanmasını en az 75 gün süreyle erteleyen bir kararnameyi imzaladı.

• Ne anlama geliyor? ABD'nin bir ortak girişimde yüzde 50 sahiplik payının olmasını istediğini aktaran Trump, ertelemenin ulusal güvenliği korumak ve bu popüler uygulamayı aniden kapatmamak için "uygun bir yol haritası" çizmek için zaman tanıyacağını söyledi.
• Ne dedi? Trump Beyaz Saray’da kararnameleri imzalarken yaptığı açıklamada 1 trilyon değerinde olduğunu tahmin ettiği uygulama için “Bence ABD'nin TikTok'un yarısını alma hakkı olmalı ve tebrikler, TikTok'un iyi bir ortağı var ve bunun değeri 500 milyar dolar olabilir” dedi.
• Bir adım geriden: Trump, ilk döneminde TikTok yasağını destekliyordu ancak o zamandan beri uygulamada kendi popülaritesinin de artması gibi faktörler nedeniyle tutumunu değiştirdi.

6 Ocak sanıkları için af çıkarılması: Trump göreve geldiği ilk gün Adalet Bakanlığı tarihindeki en büyük soruşturma ve kovuşturmayı ortadan kaldırmak için geniş kapsamlı af yetkilerini kullanarak 6 Ocak 2021'de ABD Kongre Binası'na yapılan baskınla ilgili suçlanan yaklaşık 1.500 destekçisi için af kararı çıkardı.

• Ek olarak: Trump'ın 2020 seçimlerini kaybetmesinin ardından iktidarda kalmasını sağlamaya yönelik komplo kurmaktan hüküm giyen aşırı sağcı Oath Keepers ve Proud Boys liderlerinin hapis cezaları da hafifletildi ve Adalet Bakanı'na 6 Ocak sanıkları hakkında devam eden yaklaşık 450 davanın düşürülmesini talep etme talimatı verildi.
• Tepkiler: Eski Temsilciler Meclisi Başkanı Nancy Pelosi, yaptığı yazılı açıklamada, “Başkan'ın attığı adım, adalet sistemimize ve Kongre Binası'nı, Kongre'yi ve Anayasa'yı korurken fiziksel yaralar ve duygusal travmalar yaşayan kahramanlara yönelik çirkin bir hakarettir. Başkan'ın, iktidarın barışçı şekilde devredilmesini engellemeye yönelik bir girişimi durdurmak için hayatlarını ortaya koyan polis memurlarını terk etmeyi ve onlara ihanet etmeyi en önemli önceliklerinden biri haline getirmeye karar vermesi utanç verici” ifadelerini kullandı.

Ulusal sınır acil durumu ilan edilmesi: Trump başkanlığının ilk gününden itibaren "ABD tarihinin en büyük sınır dışı etme programını başlatma" sözü vermişti. Bu kararname ABD'nin güney sınırında acil durum ilan ediyor ve göçle ilgili başka kısıtlamaları da kapsıyor.

• Tartışma: ABD birliklerini güney sınırına göndermenin yolunu açan ve Trump'ın katı göçmen politikaları uygulanacağına dair seçim vaatlerini yerine getiren kararnamenin hem yasal hem de lojistik zorluklarla karşılaşması bekleniyor.

Meksika ve Kanada'ya yüzde 25 ek vergi: Trump, 1 Şubat'a kadar Meksika ve Kanada'ya yüzde 25'e varan gümrük vergileri uygulamayı planladığını da söyledi.

• Ne anlama geliyor? Trump'ın ABD enerji ve otomobil ithalatı için hayati önem taşıyan iki ülkeye gümrük vergisi uygulama planları, Trump'ın ilk döneminde ısrarıyla müzakere edilen NAFTA'nın halefi olan ABD-Meksika-Kanada Anlaşması'nın imzacıları arasında bir ticaret savaşını tetikleme riski taşıyor. Anlaşma, 2022 verilerine göre 1,8 trilyon dolarlık mal ve hizmet ticareti sağlıyordu.
• Öte yandan: Hem Kanada hem de Meksika, Trump'ın Amerikan mallarına gümrük vergisi koyması durumunda misilleme yapacaklarını söyledi.

Dünya Sağlık Örgütü: ABD Başkanı Donald Trump, COVID-19 salgınını ve diğer uluslararası sağlık krizlerini kötü yönettiğini söyleyerek ABD'nin Dünya Sağlık Örgütü'nden çıkacağını söyledi. Uzmanlara göre, ABD'nin ayrılması, özellikle dünyanın en büyük bulaşıcı hastalkları olan tüberküloz, HIV/AIDS ve diğer sağlık acil durumlarıyla mücadele edenler olmak üzere, kuruluş genelindeki programları riske atacak. 

• Ek olarak: Trump'ın emri, yönetimin çekilme devam ederken DSÖ pandemi anlaşmasıyla ilgili müzakerelerinin durdurulmasını içeriyor. Emre göre, DSÖ ile çalışan ABD hükümet personeli geri çağrılacak ve yeniden görevlendirilecek ve hükümet gerekli DSÖ faaliyetlerini devralacak ortaklar arayacak.