Kadın dostluğunun kılcal damarlarında: Craft'tan 'Yeter'

DuendeHer hafta müzik, sinema, eğlence ve sanat dünyasından söyleşiler, incelemeler, öneriler, podcast’ler ve keşif notları e-posta kutunda.
Kadınlık hâlleri ve annelik deneyimleri üzerine dikkat çekici çeşitlilikte ve yoğunlukta kalem oynatılan, filmler üretilen, sosyal medyada bolca "analiz ve yönlendirme" sunulan bir dönem, içinden geçtiğimiz. Makyaj ve kombin videolarından menopozla, annelikle, yalnız ya da evli kadın olmakla ilgili içeriklere her köşede birileri nasıl anneler/kadınlar olmamız gerektiği ya da hissettiklerimizin "normal" olup olmadığına dair kimi zaman yatıştırıcı kimi zaman eksik/fazla hissettirici yüklemeler yapıyor zihnimize.
Son haftalarda, özellikle annelik deneyimine "ters köşe" yapan film ve kitaplar da gündemimizdeyken (Geber Aşkım, Bacaklarım Olsaydı Seni Tekmelerdim filmleri ve Özge Yaka imzalı Annelik Kitabı en öne çıkanlar) size kadınlık deneyimine dair son zamanlarda izlediğim en içi dolu, en tatmin edici, söylemiyle ve dramaturjisiyle de tasarımı ve oyuncu performanslarıyla da yere sağlam basan bir oyundan bahsetmek istiyorum: Craft Tiyatro yapımı Yeter.
Yeter’i 2025 Ocak’ındaki prömiyerinden tam bir sene sonra görebildim. Oyuncuları Gizem Erdem ile Esra Ruşan’ın hem duo olarak hem de ayrı ayrı hayli başarılı olduklarını çokça duymuştum. Fakat her nasıl olduysa oyunun meselesine dair bir bilgi edinmeden izlemeyi başarmış oldum. Çıktığımda, sezon başından beri gördüklerim arasında, beni seyirci olarak da eleştirmen gözüyle de en çok tatmin eden oyunlardan birini tamamlamanın verdiği hafiflik dolu bir coşku belirdi içimde.
Yeter, İskoç çağdaş feminist oyun yazarı Stef Smith’in kaleminden çıkma bir metin. Craft bünyesindeki yapımda oyunu İpek Bilgin’in süpervizörlüğünde Gonca Küçükardalı’nın yönetmenliğiyle izliyoruz. Oyunun proje tasarımında Çağ Çalışkur’un, dramaturjisinde Ebru Nihan Celkan’ın imzası var.
Stef Smith; kadınların iç ve dış dünyalarıyla, zamanın ruhuyla, toplumsal koşullarla ve birbirleriyle olan iletişimlerini (ve sınavlarını) feminist perspektifle anlatma konusunda etkili ve çarpıcı bir kalem. Türkiye sahnelerinde Craft’ın yorumladığı Yutmak’ı ve Nilüfer Kent Tiyatrosu yapımı Nora: Bir Bebek Evi’ni izlemiş olanlar, Smith’in güçlü, yer yer radikalleşmekten çekinmeyen ama inandırıcılıktan da uzaklaşmayan kalemini anımsayacaktır. Yeter’de bizi çok yakın arkadaş, iki deneyimli kabin memurunun, Jane ve Toni’nin gündelik akışına ve yavaş yavaş da zihinlerine, kalplerine giden yollara davet ediyor, yazar.
Craft’ın Bomontiada’daki tarihî dokulu mekanının oyun alanına girdiği andan itibaren, seyirci kendini bir havaalanı temasının içinde buluyor. Oyunun tasarımı her bir detayıyla seyirciyi bu iki kadın kabin memurunun dünyasına dahil etme konusunda mahir. Oyun boyu devinim hâlinde de olan, oyuna ağırlığını koyan ama bir yandan da algılarımızı hiç rahatsız etmeyen bir dekor ve ışık tasarımı var karşımızda.
- Dekor parçalarının hikayenin farklı ihtiyaçlarına karşılık verecek şekilde dönüşmesiyle, karşımızda dikine uzanan "pist fonu"ndan akan yazılarla, oyuncuların birer uzvuymuşcasına oyun boyu vazifede olan tekerlekli valizlerle, kabinler ve kabin memuru koltuklarıyla…
İki kadının hem karşılıklı diyalogları hem de iç ve dış sesleriyle akıp giden hikayeyi sarıp sarmalayan bir tasarım bu. Sahne tasarımında Gonca Küçükardalı ile Çağ Çalışkur’un imzası var. Abrek Bayseç ile Dmitri Boicov’un ışık tasarımı, Faruk Çeliker’in müziğiyle de sahnedeki tasarım akışkan bir şekilde bütünleşiyor.
Yirmi senelik mesleki deneyimleriyle ve köklenmiş bir dostlukla karşımıza çıkan iki güzel, seksi, cazibeli, “bir yere girdiğinde bütün bakışların üzerine döndüğü”, eğlenceli, güleryüzlü, çekici kadın karşımızdakiler. Fulya Halilcikoğlu’nun kostüm tasarımı ve Salih Usta’nın hareket tasarımını, deneyimli oyunculuklarıyla birleştirip de karşımıza gelmiş Esra Ruşan ile Gizem Erdem’e ya da karakterleri Jane ile Toni’ye bakınca, ilk sahneden itibaren aksini iddia etmek mümkün değil zaten.
Stef Smith’in, çağımızda yaşayan, biri bekar (özgür ve yalnız) biri evli (iki çocuk sahibi anne ve örnek eş) iki kadın üzerinden günümüz kadınlık deneyimlerini anlattığı bir oyunda, karakterleri için bakışı her daim üzerine çeken bir mesleği seçmesi de tesadüf değil elbette.

Oyun, kendi tercihleri içinde mükemmel ve kıskanılası hayatlar süren iki ayrı kadının dünyanın dört bir yanında ve evlerinde süren rutinleri boyunca birbirleriyle, aileleri ya da partnerleriyle, pek sık uğrayamasalar da evleriyle olan ilişkilerinden kesitleri birbirine geçirerek tempoyu hiç düşürmeyen bir metin ve reji matematiğiyle sergiliyor.
Oyunun içinde ilerledikçe karakterlerin iç dünyalarında da derinleşiyoruz. Kadın dostluğunun kılcal damarlarına, çıplak sıcaklığına ve sahteliklerine de inen, rekabetini de kıskançlığını da şefkatini de es geçmeden bu eşsiz bağları anlatan, bağımsız hâllerimize de annelik hikayelerimize de değen görmeye değer bir oyun Yeter.
- Gizem Erdem ile Esra Ruşan ayrı ayrı parıldıyor karakterlerinde, ikisinin eşzamanlı ayrı anları anlattıkları kısımlarda kafamı nereye çevireceğimi şaşırdığım oldu. Bir yandan da duo olarak da nehir olmuş akıyorlar hikayenin içinde. Ha keza bir karakter diğerinin yaşadıklarını anlatırken, anlatılan kadının sahnesini takip etmek de tempoyu hep yukarıda tutan reji anlarındandı.
Sert sahnelerin kimi seyirciyi irkiltebileceğini not edeyim ama benim için temel sıkıntı; oyunun sonlara doğru birkaç kez finale gitmiş hissi yaratması oldu. Bu da 90 dakikalık süresi boyunca dikkati diri tutmayı başarmış olduğu hâlde, bu temponun sonlara doğru yormaya başlamasına sebep oluyor. Oyunun, yaratmayı başardığı canlı duygulardan beni koparan tek detay ise karakterlerin isimlerinin ve finaldeki şarkının yerlileştirilmemiş olmasıydı. Seyirciyi duygusal olarak bu kadar sağlam bir şekilde yakalayan bir oyunun finalinde country bir parça yerine ne bileyim ilk akla gelenlerden olmayan ama duyunca “ah” dedirtecek bir Sezen Aksu parçası mesela, çok çarpıcı olurdu.
Bu iki sıkı dost; başarılı, güzel, seksi, kariyer sahibi, eğlenceli ve her şeye "yeten" kadının aslında neye ve nelere, nasıl ve neden "yetemediğini", neden "yeter" dediğini izlerken kendi kadınlık deneyiminizi şefkatle kucaklamak isteyeceksinizdir diye tahmin ediyorum. En azından bana öyle oldu.
İddiasının hakkını veren ve sadece sözüyle değil tüm teatral öğeleriyle tatmin eden bir "kadın oyunu" izlemek isterseniz Yeter’i listenize alın.
- Yeter 25-26 Mart’ta Craft Tiyatro’da (Bomontiada).










