Karaköy'e demir atanlar

Perşembe günü Saffet Emre Tonguç ile Karaköy'de gezdikten sonra Kurşunlu Han'ın avlusunda Ali Abi'nin ikram ettiği çayı içtik. Şimdi de yol geçen hanı olan Karaköy'e demir atanların peşindeyiz. 

Rota: SOLİ Ekibi. Fotoğraflar: Deniz Sabuncu. 

Turistler

Karaköy turistleri

• Karaköy'e geldiği yıl: Yaklaşık 1000 yılı civarında, Bizans İmparatoru Cenovalı tüccarlara bu bölgede yerleşme ve çalışma izni verdiğinden, Karaköy bir liman olduğundan beri. 
• Demir attığı yer: Mumhane Caddesi'ndeki otellerde. Elinde envai çeşit dilden rehberle Asya’yı keşfetmeyi beklerken vapur iskelesinde. Fransız Geçidi vitrinlerinde. 2022'den beri Galataport ve limanında. Kemankeş Caddesi'ndeki ışıklarda. 1949'dan beri Karaköy Güllüoğlu'nda. Namlı’da kahvaltı sırasında. 
• Ne yapar? Haliç Köprüsü, Galata Kulesi ve vapur başta olmak üzere gördüğü her şeyin fotoğrafını ülkesine döndüğünde arkadaşlarına göstermek ve Instagram’ından paylaşmak için çeker. Instagram öncesi zamanlarda Sirkeci’den aldığı filmi Nikon’una sararken, selfie çubuğu öncesi portresini yoldan geçen birinin eline tutuşturduğu fotoğraf makinesiyle çektirirken görünürdü. Ve tabii ki hamamda. Kılıç Ali Paşa Hamam’ında kadınlar ve erkeklere özel ayrılan zamanları da unutmamak gerek.
• Nesi meşhurdur? Sokağın ortasında aniden durması, güneşten koruyan şapkası, ağırlığı bakınca anlaşılan sırt çantası, yavaş yürümesi, elindeki Güllüoğlu poşetleri.
• Onu Karaköylü kılan şey: İsimleri, yaşları, yüzleri değişse de temsilcilerin Asya ve Avrupa’yı birbirine bağlayan bu semte, Karaköy’e demir atması. 

Akın Balık Çay Bardağı

• Karaköy'e geldiği yıl: 1992
• Demir attığı yer: Fermeneciler Caddesi. No:40. 
• Ne yapar? Zaman zaman efkârlandırır zaman zaman efkârı alır.
• Nesi meşhurdur? Üstüste şat modunda tüketilmesi, otururken değil ayakta vurması, gün batımına denk gelmesi.
• Onu Karaköylü kılan şey: Haliç Köprüsü ve mahalleye karşı kaldırılması, arkasında beliren, eski yarımada ve balık kafası yiyen martı manzarası.

Alt Geçit Müzisyenleri

Müzisyenleri dinlemeye doğru

• Karaköy'e geldiği yıl: Alt geçit 1965’te açılıyor, müzisyenler ya bir ya iki gün sonra burayı mesken ediniyor.
• Demir attığı yer: Azapkapı.
• Ne yapar? Karşıya geçmek isteyen ziyaretçilerine melodili ulaşım sağlar. Yol, adımlara bağlı olarak şarkının yarısı ya da yarısından biraz daha fazlası kadar. Bir şarkıyı baştan sona dinlemek veya ikinciye dahil olmak için enstrüman kılıfının tam önünde pozisyon alınıp durulabilir. Çalana gönülden kopanı bırakmak, şarkıya ritim tutmak teşvik edilir.
• Nesi meşhurdur? Athena Her Şey Güzel Olacak parçasına kendini kaptırıp göbek atan ya da olduğu yerde sağdan sola veya soldan sağa hatta bazen ileri geri salınan dinleyenler. 
• Onu Karaköylü kılan şey: Geçitteki yarısı kepenkleri kapalı kalanı açık 23 dükkânı ve dört duvara ihtiyaç duymadan tezgâh açanlarıyla kurduğu bağ. 

Karaköy Turizm Taksi

Taksi durağı hemen arkada

• Karaköy'e geldiği yıl: Duraktaki Osman Abi'ye göre 1963. Daha eski olabilir.
• Demir attığı yer: Maliye Caddesi.
• Ne yapar? Karaköylüyü ve Karaköy’e konar göçerleri başka mahallelere ulaştırır. 
• Nesi meşhurdur? Galataport yapılmadan önce limana yanaşan gemilerdeki müşterileri, şimdiyse Galataport’a demirleyen cruise yolcularını İstanbul’a, genellikle Kapalı Çarşı’ya taşıması. 
• Onu Karaköylü kılan şey: Durağın taksicileri müşteri beklerken şimdilerde yıkılan Karaköy katlı otoparkın önündeki araçlara yol tarif eder. Çevresindeki araçların yan sokaklara park etmesine yardımcı olur. 

Duvar resimleri

• Karaköy'e geldiği yıl: Öncesinde duvara izini bırakmak isteyen tüccarların, gezginlerin, sanatçıların ve anarşistlerin yolu Karaköy’den geçmeye başladığından beri. Yakın geçmişte Mr. Hure gibi muralist'lerin işleri görülmeye başladığından bu yana.
• Demir attığı yer: Mukarıp Sokak, Kılıçali Paşa Mescidi Sokak, Mumhane Caddesi ve şu anda bu rota okunurken çizilmeye başlanan diğer sokaklar.  
• Ne yapar? Yapan kişiler için sanatını sergilemeye alan açar. Gören kişiler içinse bazen hızlı adımlarla yürürken yavaşlamayı sağlar bazense telefondaki arkadaşa yol tarif etmek için kullanılır.
• Nesi meşhurdur? Farkı sanatçıların eserlerinin üst üste eklenebilmesi ve sonucunda ortaya çıkabilecek yepyeni duvar sanatları. Duvar resimleri için Karaköy’deki en meşhur lokasyonlardan biri de “Sorry, not sorry” yazılı minibüsün olduğu Murakıp Sokak.
• Onu Karaköylü kılan şey: 2015 yılında yapılan Mural Festival ile birlikte bugüne kadar eline boya alan herkesin mahallenin bu ifade biçimine katılabilmesi.

Aya Panteleymon Kilisesi 

Kilisenin en üst katı

• Karaköy'e geldiği yıl: 1871
• Demir attığı yer: Kemankeş Karamustafa Paşa Hoca Tahsin Sokak. No:19.
• Ne yapar? Rus Ortodoks misafirlerinin Kudüs’e veya Aynoroz’a giderken konaklayabilmesi için alan yaratır, ayrıca kapısını orada bulunmak isteyen diğer tüm misafirlerinin ibadetlerine açar. 
• Nesi meşhurdur? Eteksiz gelenler için çatı katında plastik kutu içindeki fazladan eteği, kilise çalışanlarının nakit olmadığında mum hediye etmesi. 
• Onu Karaköylü kılan şey: "Çatı katı kilisesi" olarak inşa edilen Aya Panteleymon bulunduğu apartmanın 6. katında. Kiliseye girmek için zile basmak gerekiyor. Apartımanın diğer 5 katı Rusya’dan gelen ziyaretçilerinin konakladığı yaşam alanı. Ayrıca camından kuş bakışı mahalle izlenebiliyor.  

Kılıç Ali Paşa Hamamı

• Karaköy'e geldiği yıl: 1580
• Demir attığı yer: Hamam Sokak. No:1. 
• Ne yapar? Leventlere hizmet vermesi amacıyla inşa edilse de bugün herkesi mahalleye çeker, temizler, rahatlatır. 
• Nesi meşhurdur? Mimarı; Mimar Sinan, güneş ışığını hamamın içine taşıyan kubbesi, çocuk hamamı, bir de camegâhda (dinlenme alanı) ikram edilen ev yapımı şerbeti.  
• Onu Karaköylü kılan şey: Cervantes’in Don Kişot adlı eserinde “Uchali” olarak yer alan Giovanni Dionigi Galeni namıdiğer Kılıç Ali Paşa’nın hamamı, mahallenin değişiminin baş tanığı olarak inşa edildiği dönemden beri aynı yerde aynı amaçla varlığını sürdürüyor. 

Parantez

• Karaköy'e geldiği yıl: 2017
• Demir attığı yer: Mumhane Caddesi. No: 28. 
• Ne yapar? 15.00- 00.00 arası açık. Sokakta gelenin geçenin izlenebildiği ve eski Fransız havasının hissedilebildiği sakin bir öğlen, ılık bir akşamüstü ya da kalabalık bir hafta sonunda birleştirir; Karaköy, mahalleli, bir arkadaş ya da kendinle.
• Nesi meşhurdur? Ançuezli tereyağ, bottarga, ev yapımı salam, kars kaşarı ve ekşi mayalı ekmeğin oluşturduğu şarküteri tabağı. Yanında da bir kadeh beyaz şarap. 
• Onu Karaköylü kılan şey: Fransız Geçidi’nin yanındaki sarı duvarlarının önüne, kaldırıma attığı bar tabureleri ve müdavimlerinin sokakta yürüyenleri yolundan edebilecek kahkaha sesleri. 

Karaköy Lokantası 

• Karaköy'e geldiği yıl: 2000
• Demir attığı yer: Kemankeş Caddesi. No:57.
• Ne yapar? Öğle vakti tencere yemekleri, akşam 1 ya da 2 ya da daha çok kadeh eşliğinde kabak çiçeği dolması, kaya koruğu ya da o gün olan diğer Akdeniz mezeleri. 
• Nesi meşhurdur? Lokantanın girişindeki camda sergilenen, belirli aralıklarla değişen sanat eserleri. Ütülenmiş beyaz masa örtüleri ve mavi karoları da tabii.  
• Onu Karaköylü kılan şey: Kentsel dönüşümle aynı cadde üzerinde, mavi karolarıyla bildiğimiz, 2 katlı binasından taşınmış da olsa, mahallesinden vazgeçmeyişi, Michelin Bib Gourmand ödülüne layık görülen menüsü. 

Balık Çarşısı

Çarşıdan eli boş dönmeyenler

• Karaköy'e geldiği yıl: 1940
• Demir attığı yer: Fermeneciler Caddesi. No: 35. 
• Ne yapar? Tazesinden kalkan, istavrit, hamsiyi civardaki evlere ve restoranlara satar. 
• Nesi meşhurdur? Hayri Abi’nin 15 dakikada bir ıslattığı balıkların kokusu. 
• Onu Karaköylü kılan şey: Haliç ve kıyıya yanaşıp ayrılan vapur manzarası.

Haliç Köprüsü 

Rastgele

• Karaköy'e geldiği yıl: 1974
• Demir attığı yer: Halıcıoğlu Mahallesi.
• Ne yapar? Ayvansaray ve Halıcıoğlu mahallelerini birbirine bağlar. 
• Nesi meşhurdur? Altındaki genelde turistlerin ilgisini çeken balıkçılar, üst kısmında balık tutanlar. 
• Onu Karaköylü kılan şey: Megaralı Kral Byzas'ın anneannesi İo'nun, boynuzunu sallarken oluşturduğu yarıklardan birisi olduğu inanılan Haliç’in köprüsü, bugün turisti ve mahallelisi için zaman zaman fotoğraflarda arka plan zaman zaman da dertleşmek için durulan alan. Burada tutulan balıkların daha lezzetli olduğuna dair söylemler var. 

Nato Lokantası

• Karaköy'e geldiği yıl: 1952
• Demir attığı yer: Karanlık Fırın Sokak. No:4. 
• Ne yapar? Oturacak yer bulunabilirse ahşap kapısının arkasında pişirdikleriyle tekrar tekrar mahalleye gelme isteği uyandıran esnaf lokantası ünvanını tartışmasız elinde tutar. 
• Nesi meşhurdur? Kuzu sarma kokoreç, ciğer sarma, beyinli Beykoz kebabı, islim kebabı ve ev yemekleri. 
• Onu Karaköylü kılan şey: Kapının önündeki saydam beyaz Karaköy silüeti, en az 15 yıllık çalışanları ve ikamet edeniyle selamlaşıp yanına çökülen koyu kahve rengi masaları. 

Mixer Galeri

• Karaköy'e geldiği yıl: 2012
• Demir attığı yer: Mumhane Caddesi No: 46. Collect Gallery, Sanatorium, One Arc, X-ist ve Galeri Bosfor ile birlikte bulunduğu Juma binasının en alt katı.
• Ne yapar? Genç ve kariyerinin başındaki sanatçıları mahalleliye ve mahallenin ziyaretçilerine tanıtır.  
• Nesi meşhurdur? Kariyerinin başındaki sanatçılar için açık çağrıları. Girişin sağında yer alan ekibinin ihtiyaç duyulan her anda sergiyi ve sanatçıyı anlatmak üzere beklemesi. 
• Onu Karaköylü kılan şey: Yıllar önce karşı mahalle Tophane’den buraya taşındı. Galeriden çıktıktan sonra önünde otopark, yanında Kılıç Ali Paşa Hamamı, sağdan aşağı 3 dakika yüründüğünde de Karaköy’ün sahili. Ayrıca ArtLab ve Artwriting Turkey programlarıyla sanatçılar ve sanat yazarlarının mahalledeki tartışma ve üretme alanı olması. 

Karaköy Fotoğrafçısı 

• Karaköy'e geldiği yıl: 1970’lerden eski olması muhtemel.
• Demir attığı yer: Halil Paşa Sokak. No: 2/A.
• Ne yapar? Cemil Bey ve ekibi, güler yüz ve dürüstlükle yolu Karaköy’den geçen, boynunda asılı kamerasıyla şehri lensin arkasından gören gezginleri, vapura her zaman vaktinden önce giden analog severleri ve müdavim mahalleliyi ağırlar. Negatifleri tab eder, gözün gördüklerini arşivler, “bakmasını bilene” hizmet eder. 
• Nesi meşhurdur? Analog fotoğraf makinesi koleksiyonu denebilecek seçkisi, titiz çalışması ve banyoya bırakılıp unutulmuş filmleri. 
• Onu Karaköylü kılan şey: Yol geçen hanı olması.

Rotaya takılanlar I

BEY 

• Karaköy'e geldiği yıl: 2014
• Demir attığı yer: Mumhane Caddesi. No:54/1.
• Ne yapar? Yolu Karaköy’den geçen, önce Bey’leri sonra ayırmadan herkesi, lokal üreticilerin ürettiği tasarım ve seçilmiş ürünlerle buluşturur. 
• Nesi meşhurdur? Dükkânın içindeki aynaları, mesaj kaygısı içeren defter ve anahtarlıkları.
• Onu Karaköylü kılan şey: Yıllar içinde şehrin direttiklerine direnme çabası ve ihtiyaçları gözeterek zaman zaman renk ve kabuk değiştirmesi. Ve tabii “beyefendiliği”. 

Fashion At Eye

• Karaköy'e geldiği yıl: 2012
• Demir attığı yer: Fransız Geçidi’nin tam ortasının ilk sakinlerinden.
• Ne yapar? El yapımı güneş ve numaralı gözlükleri, renk değiştiren camları, isimlerini Hakan’ın arkadaşlarından ilhamla alan Nejad, Alex, Selin, AICA, ALI modelleri.  
• Nesi meşhurdur? Yerli malı, San Glasses markası.
• Onu Karaköylü kılan şey: @gozlukgurusu olarak sosyal medyada olan Hakan ve her gidildiğinde biraz daha artan kedi nüfusu.

Rotaya takılanlar II

Lokanta Mimi 

• Karaköy'e geldiği yıl: 2020
• Demir attığı yer: Necatibey Cad. No: 87.
• Ne yapar? Esnaf lokantasının çağdaş hâli. Anne elinin veganları da düşünmüş hali. Dilruba Aybaş’ın hayallerinin tabağa dökülmesi.
• Nesi meşhurdur? Menüsü günlük olarak değişiyor, bir öğlen karşına çıkanı bir daha bulmak zor ama buğdaylı ve yeşil pestolu tulum peynirli salata, tahinli yeşil mercimek, ılık kimyonlu karamelize soğanlı nohut ve top köfteler akla gelenlerden.
• Onu Karaköylü kılan şey: İsmi. Karaköy’de mesken edindiği mahallenin adı Hacımimi’den geliyor.

Maezae 

• Karaköy'e geldiği yıl: 2014 civarları, belki daha eski. 
• Demir attığı yer: Hoca Tahsin Sokak. No: 16/A. 
• Ne yapar? Yerel tasarımcıların ürünlerine bakabilme, alabilme, tasarımcılardan atölyeler sayesinde işin inceliklerini öğrenebilmeye alan açar.
• Nesi meşhurdur? CAMM Studio küpeleri, Ekin Anıl kartpostalları, Emre Pakel çantaları, Janset Bilgin kolyeleri ve daha neler.
• Onu Karaköylü kılan şey: Tamir, ileri dönüşüm kutu ve çalı süpürgesi tasarlama, artık hamur ile seramik yapımı gibi atölyeler sayesinde Karaköy’ün üretken belleğinin parçası olur.

Tarihî Galata Simitçisi

• Karaköy'e geldiği yıl: 1950’lerde Tokat’tan gelen dede, 1968’de dükkâna ortak oluyor. O zamandan beri aynı yerde, aynı ailede.
• Demir attığı yer: Mumhane Caddesi. No:47/A.  
• Ne yapar? Günde ortalama 2000 simite ek olarak, 22 ayrı çeşit kurabiye, sandviç, sakallı, tahinli ve kek.
• Nesi meşhurdur? Katkı maddesiz, un-tuz-su-maya giren, 40 dakika bekletildikten sonra fitillenen, keçi boynuzu pekmezine girip sonra susamlanmaya atılan, ardından küreğe geçirilen 14 tanesi aynı anda aynı şekilde çekilen, 13-14 dakika odun ateşinde pişen simit.
• Onu Karaköylü kılan şey: Şimdi mesleği babadan devralan doğma büyüme Beyoğlulu, Fındıklı Lisesi’nden mezun Emir Özdemir: “Tava silerek başladım ben, 17 yaşında ustalığa geçtim.” diyerek anlatıyor Karaköy’ün sokaklarında dedesinin önce başı üzerinde taşıdığı sonra hasır sepete geçen aile yadigârı simitçilik hikâyesini. 

Rotaya takılanlar III

Gümrük 

• Karaköy'e geldiği yıl: 2014
• Demir attığı yer: Gümrük Sokak. No:4.
• Ne yapar? Karaköy’ü gezmek isteyen misafirlerine ve mahallelisine caz eşliğinde kahvaltı, öğle ve akşam yemeği sunar. 
• Nesi meşhurdur? Kinoalı semizotu salatası, karidesli tulum peynirli Şarköy eriştesi ve kakuleli limon kabuklu fırın sütlacı.  
• Onu Karaköylü kılan şey: 1903 yılında inşa edilen eski Gümrük Müdürlüğü binasında ikamet ediyor. Binada yer alan ve Cedid Han üzerinde yer alan bilgiye göre imza, Rum Mimar İoannis Karagiannis’e ait.

Namlı Gurme

• Karaköy'e geldiği yıl: 2007
• Demir attığı yer: Mumhane Caddesi. No:6/A. 
• Ne yapar? Şarküteri, bal, kaymak, lokal üreticiden gelen reçeller ve genellikle duty free’lerde rastlanan çikolatlar bulundurur. İster ahşap masalarında hemen orada yemelik ister paket yaptırıp eve götürmelik. 
• Nesi meşhurdur? 2 kapısıyla Karaköy sokaklarını birbirine bağlaması, pastırması, kahvaltısı, turisti, yolu Karaköy'den geçen tüccarı ve hafta sonu işgalcisi.
• Onu Karaköylü kılan şey:“Sizin lor peynirinden geldi.” diyerek müdavimlerini anımsayan, “Ekşi maya ekmek arıyorsanız ikinci rafta.” yönlendirmesini yapan esnafları.

Perşembe Pazarı

Perşembe Pazarı

• Karaköy'e geldiği yıl: 1550 
• Demir attığı yer: Azapkapı.
• Ne yapar? Hırdavatçılar Çarşısı ile evde bozulan herhangi bir eşyanın çöpe atılmasını önler. Gezilen tezgâhlar ihtiyaç olunmayan şeylerin bile alınmasını sağlayabilir. 
• Nesi meşhurdur? Kalabalığı, tozu, çeşitliliği ve dükkân önlerinde içilen çayı.
• Onu Karaköylü kılan şey: Esnaflarının çoğunluğuna mesleğin babadan geçmesi, en az 20 yıldır mahallede olmaları ve yapılan yavaş üretim. 

Koali

Karaköy'e geldiği yıl: 2018

Demir attığı yer: Galata Beyazıt Sokak. No:5/A.

Ne yapar? Endonezya yemekleri. 

Nesi meşhurdur? Rendang Bundo, Endonezya mantısı.

Onu Karaköylü kılan şey: Expat'ların ve Endonezya yemeği seven herkesin mahalledeki buluşma noktası. 

İstanbul Modern

• Karaköy'e geldiği yıl: 2004
• Demir attığı yer: Tophane İskele Caddesi. No:1.
• Ne yapar? Karaköy’ün modern sanatla bir arada yaşamasının jeneratörü. Şimdilerde aynı yerde açacağı yeni yeri için hazırlanıyor.
• Nesi meşhurdur? Mimarı. Bina Centre Pompidou, Whitney Müzesi, Centro Botín, Beyeler Vakfı Müzesi gibi uluslararası pek çok sanat kurumunu tasarlayan, Pritzker ödüllü mimar Renzo Piano’nun eseri. 
• Onu Karaköylü kılan şey: Sergi salonları, eğitim atölyeleri, sinema, kütüphane, tasarım mağazası, etkinlik alanları, kafe ve restoranıyla Karaköy’ün sanat hikâyesini başlatan müze.

Rotaya takılanlar

Galata Rum Özel İlkokulu

• Karaköy'e geldiği yıl: 1885
• Demir attığı yer: Kemeraltı Caddesi. No:49.
• Ne yapar? 1986 yılında öğrenci yetersizliği nedeniyle kapanan okul 1996’da tekrar açıldı fakat 2007’de tamamen kapandı. 2017’de 15. İstanbul Bienali’ne ev sahipliği yaptı. Zamanı bilenmemekle her an başka bir sanat buluşunmasına alan açabilir. 
• Nesi meşhurdur? Neoklasik özelliklere sahip binası ve 2012 yılında tekrar mülk sahiplerine iade edilmesi.  
• Onu Karaköylü kılan şey: Karaköy mahallelisinin çok kültürlü yapısının en büyük destekçilerinden.

Mahkeme Lokantası

• Karaköy'e geldiği yıl: 2017
• Demir attığı yer: Perşembe Pazarı Caddesi. No:14.
• Ne yapar? Gündüz esnaf lokantası olarak hizmet verirken akşamları çilingir sofrası kurar. 
• Nesi meşhurdur? Mahalle esnafı için tencere yemeği pişirmesi.
• Onu Karaköylü kılan şey: Cenevizlilerden kalma mahkemenin hemen karşısında bulunması.

Tarihî Balık Dürümcü Mehmet Usta

• Karaköy'e geldiği yıl: Tam teyit edilmemekle birlikte 1941.
• Demir attığı yer: Mumhane Caddesi. No:37.
• Ne yapar? Balık dürüm.
• Nesi meşhurdur? Önündeki, ne zaman gidilse gidilsin bittiği asla görülemeyen, kuyruk. 
• Onu Karaköylü kılan şey: Balık Çarşısı’ndan aldığı uskumrularıyla gelenlerini yoğunluktan Karaköy’ün sokaklarında ağırlıyor, kaldırımlarına oturtuyor.