Kripto kıskacı daralıyor

ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu (SEC), 13 farklı suçlamada bulunarak, dünyanın en büyük kripto borsası olan Binance ve kurucusu Changpeng Zhao'ya, milyarlarca dolar değerinde kullanıcı fonunu bir araya getirerek Zhao tarafından kontrol edilen bir Avrupa şirketine gönderdiği iddiasıyla dava açtı. Düzenleyici kurum, Zhao ve kripto borsasının, yüksek net değere sahip ABD'li yatırımcıların ve müşterilerin Binance'in düzenlenmemiş uluslararası borsasında işlem yapmaya devam etmelerini sağlamak için kendi kontrollerini” yıkmaya çalıştığını ve ABD'de “lisanssız bir menkul kıymetler borsası” olarak faaliyet gösterdiğini öne sürdü.

• Bir adım ileri: Veri firması Nansen, SEC'in açtığı davanın ardından 24 içinde yatırımcıların kripto borsası Binance'ten yaklaşık 790 milyon dolar çektiğini söyledi. Nansen, Binance'in ethereum blok zincirindeki kripto token'larda 778,6 milyon dolarlık net çıkış gördüğünü belirtirken; şirketin ABD'deki bağlı kuruluşu Binance.US'te ise 13 milyon dolarlık net çıkış kaydettiğini paylaştı.

SEC tarafından yapılan şikayette, Binance.US'in Zhao için bir kalkan olarak, kolluk kuvvetlerinin hedeflerini “ortaya çıkarmak, geciktirmek ve çözmek” ve Binance'i izole etmek için yarattığı ifade edildi. Bununla birlikte, SEC, Binance.US'de CEO'luk görevini üstlenmiş iki kişinin, Zhao'nun kontrol düzeyi konusunda “derin endişeleri” olduğunu belirtti.

Ayrıca, şikayette, Haziran 2018 ile Temmuz 2021 arasında Binance'in 11,6 milyar dolar gelir elde ettiği ve bunun büyük kısmının işlem ücretlerinden geldiği belirtildi. SEC'in iddiasına göre borsa, kuruluşundan bu yana, kurucusu Zhao'nun yönlendirmesi ve kontrolünde ABD'li müşterileri cezbetmek için “önce açıkça ve daha sonra sinsice” çalıştı.

SEC, Binance'in on binlerce müşterinin ABD'de olduğunu bildiğini ancak kayıt dışı menkul kıymet teklif ve satışını yasaklayan federal yasalara rağmen harekete geçmemeyi tercih ettiğini iddia etti. SEC şikayeti, Binance'in 2019'daki nihai uyumluluğunun büyük ölçüde halka açık bir gösteri olduğunu belirtiyor.

Bununla birlikte, SEC, Zhao'nun yüksek net değere sahip müşteriler için, ABD'deki konumlarını ve menşe ülkelerini gizlemek amacıyla bir VPN hizmeti kullanarak ve uyumluluk belgeleri sunarak bir kaçınma planı oluşturulması emrini verdiğini öne sürüyor.

Dahası, SEC, Binance ve Zhao'nun alım satım fiyatlarını şişirmek ve müşterilerinden kâr elde etmek için kontrol ettikleri piyasa yapıcı şirketleri kullandıklarını iddia ediyor. Buna göre, Merit Peak ve Sigma Chain'in Binance'in iki platformu için “piyasa yapıcı” olarak hareket ettiği, yani bir kripto varlığı almak veya satmak için her zaman hazır oldukları belirtiliyor. 

Ancak SEC şikayeti, iki şirketin rolleriyle ilgili birden fazla sorunun altını da çiziyor: Zhao'ya ait olan ve “on milyarlarca dolar” müşteri parası topladığı belirtilen bu firmaların, iflas eden kripto borsası FTX'e yönelik iddialara benzer şekilde, müşteri fonlarını Binance'in parasıyla karıştırdığı iddia ediliyor.

Yatırımcılara en çok zarar veren iddiaya göre, kripto varlıklarının fiyatını yapay olarak yükseltmek için kendi aralarında ticaret yaparak “yıkama ticareti” yaptıkları ifade ediliyor. SEC'in iddiasına göre Sigma Chain'in Zhao için 190 milyon dolar topladığı aktarılıyor.

Söz konusu dava; Zhao, Binance ve iki ABD iştirakinin iddialara yanıt vermesi için 28 Haziran'a kadar süre tanıyor. 

Öte yandan, SEC'in Binance.US'nin varlıklarını dondurma talebi ise davayı denetleyen federal yargıç tarafından reddedilmiş bulunuyor. DC Bölge Mahkemesi Yargıcı Amy Berman Jackson, bir yasaklama emrine "kesinlikle gerek olmadığını" belirterek Binance.US'nin iş harcamalarının bir listesini mahkemeye sunmasını ve tarafların müzakerelere devam etmesini emretti.

Binance davasından öne çıkanlar

Davanın detaylarına inecek olduğumuzda Forbes, SEC tarafından sağlanan ve çalışanların kısa mesajlarını, eski yöneticilerin ifadelerini ve Binance'in denetim raporlarını içeren suçlamalardan öne çıkan beşini şu şekilde detaylandırıyor:

• “Temiz değiliz”: Sunulan belgelerde, Binance'in eski uyum sorumlusu Samuel Lim’in başka bir çalışanıyla yaptığı mesajlaşmada şirketin “temiz”  olduğuna inanmadığını söylediği; örnek olarak da borsanın müşteri hizmetlerinin kullanıcılara yaptırımların nasıl aşılacağını öğrettiğini ifade ettiği belirtiliyor.
• FTX'ten bile fazla: Yukarıda da sözünü ettiğimiz üzere, Binance ve Binance.US’in 2018 ve 2021 yılları arasında müşteri varlıklarından 12 milyar doları Zhao tarafından kontrol edilen kuruluşlara yönlendirildiği iddia ediliyor. Bu rakamın, bir zamanlar Binance’i takiben dünyanın en büyük ikinci kripto borsası olan ve Kasım 2022’deki çöküşüyle kripto camiasında adeta şok etkisi yaratan FTX’e yöneltilen 8 milyar dolarlık açık iddiasından fazla olduğunu da belirtmemiz gerekiyor.
• Raporlar ve denetimler: Bağımsız muhasebe ve iş danışmanlığı firması Armanino, Binance.US'nin kuruluşundan en az 2022 yılına kadar kadar Binance'in, Binance.US platformunun işleyişi ve müşteri varlıklarının saklanması ve kontrolüne ilişkin olarak “önemli zayıflıklara yol açan önemli eksiklikler” tespit edildiğini aktarıyor. Bununla birlikte, şirket, Binance'in ABD'deki müşteri varlıklarını saklamasının Binance.US'nin operatörü olan BAM Trading'in çalışanları için tamamen şeffaf olmadığını da sözlerine ekliyor.
• Armanino tarafından gerçekleştirilen 2019 tarihli denetimde listelenen dezavantajlar arasında müşteri ve şirket fonlarının karışık olması, finansal veriler için ana şirkete güvenilmesi ve bir felaket planının olmaması yer alıyor. Ayrıca, bir başka danışmanlık hizmeti olan FGKM tarafından gerçekleştirilen ayrı bir denetimde de Binance.US’in 2022’de 181 milyon dolar kaybettiği ifade ediliyor.
• Eski CEO'lar: Göreve getirildikten üç ay sonra istifa eden Binance.US'nin eski CEO'su Brian Brooks’un, “Belli bir noktada benim için netleşen şey CZ'nin BAM Trading'in CEO'su olduğuydu, benim değil” ifadelerini kullandığı belirtiliyor. “Aslında bu şirketi yöneten kişi ben değilim ve altında imza attığıma inandığım misyon da bu misyon değil. Bunu fark ettiğim anda da ayrıldım” şeklinde aktaran Brooks, Binance.US'in “Boran” isimli bir şirketin parçası olan Şangay merkezli bir grup çalışanı olduğunu da sözlerine ekliyor.
• Binance.US'nin ilk genel müdürü olan ve 2021 yılında aniden şirketten ayrılan Catherine Coley de iştirakin bağımsız olmadığını aktarıyor. SEC, ana şirket Binance.com'un en azından varlığının ilk yılında, Zhao ve Zhao’nun Heina olarak da bilinen yakın bir ortağı olan Guangying Chen'in ABD borsası BAM Trading'in banka hesaplarını kontrol etmeleri konusunda ısrar ettiğini iddia ediyor.
• Yıkama ticareti: Son olarak, SEC, genellikle piyasa ilgisinin yanlış bir görünümünü yaratan şişirilmiş bir işlem hacmiyle sonuçlanan yıkama ticaretinin Binance.US platformunda düzenli olarak gerçekleştiğini iddia ediyor. Bu işlemlerin çoğunun Zhao'nun sahibi olduğu ve kontrol ettiği bir kuruluş olan Sigma Chain'e bağlı hesaplar aracılığıyla gerçekleştiği; bunun da Sigma Chain’i Binance.US’de bir piyasa yapıcı hâline getirdiği belirtiliyor.
• Buna göre, Ocak 2021'de Sigma Chain'in işlem hacmindeki düşüşle ilgili çevrimiçi bir tartışmada, şirketin satış direktörünün diğer çalışanlara “Bilginize, bunların hepsi Sigma Chain.” diyerek 20 hesabın daha paravan olduğunu söylediği aktarılıyor.
• SEC'in 13 maddelik davasında, kripto borsasının, Amerikan şubesinin ve Zhao'nun “yatırımcıların varlıklarını önemli risk altına sokarken kendilerini milyarlarca dolar zenginleştirdikleri” ve “ABD yasalarından gizlice kaçmak için çok adımlı bir plan tasarlayıp uyguladıkları” iddia ediliyor.

İddialara ret ve karşı atak

Suçlamaları reddeden Binance, yayımladığı bir blog yazısında “ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu'nun bugün Binance'e karşı diğer çözüm yollarının yanı sıra sözde acil durum yardımı talep eden bir şikayette bulunmayı seçmesinden dolayı hayal kırıklığına uğradık” ifadelerine yer verdi. 

Şirket, “SEC'in soruşturmalarıyla aktif olarak işbirliği yaptığını” ve “soruşturmalarını çözmek için müzakere edilmiş bir anlaşmaya varmak için kapsamlı iyi niyetli görüşmelerde bulunduğunu” da sözlerine ekledi.

Buna ek olarak Binance, SEC davasına bir tepki olarak dolar cinsinden para yatırma işlemini askıya aldığını; 13 Haziran itibarıyla da bankacılık ortaklarının para çekme işlemlerinin durdurulacağını bildirdi. Konuya ilişkin açıklamasında SEC tarafından hedef konumuna getirildiklerini, kendilerine yöneltilen suçlamaların “haksız ve temelsiz” olduğunu ve bir süreliğine sadece kripto para işlemlerinin gerçekleştirildiği bir platform olarak rol oynamak amacıyla “proaktif adımlar” attığını belirten Binance,  müşterilerine gönderdiği notta kripto para cinsinden işlemlerin, kripto para cüzdanına para kilitleme işlemi olan “stake” işleminin yanı sıra para çekme ve yatırma işlemlerinin devam edeceğini ifade etti.

SEC’in kıskacındaki tek isim Binance değil

Binance’e dava açmasından sadece bir gün sonra SEC, ABD’nin en büyük kripto platformu konumunda bulunan Coinbase’e de dava açtığını bildirdi. 101 sayfalık dava dosyasında Coinbase'in, ABD’de ulusal menkul kıymetler borsası olarak kayıtsız bir şekilde faaliyet gösterdiği belirtilmekle birlikte kullanıcıların aslında kayıtsız menkul kıymetler olan çok sayıda kripto token'ın ticaretini yapmalarına izin vererek düzenlemelerden kaçtığı iddia edildi.

Dava dosyasında ayrıca, Coinbase’de sunulan farklı kripto varlıkların, Solana gibi popüler kripto para bilimler ile Cardano ve Polygon’un yerel token’ları da dahil olmak üzere kayıtsız menkul kıymetler olduğu ifade edildi.  Konuya ilişkin olarak Gensler, “Coinbase'in iddia edilen başarısızlıkları, yatırımcıları dolandırıcılık ve manipülasyonu önleyen kurallar, uygun açıklama, çıkar çatışmalarına karşı önlemler ve SEC tarafından rutin denetim dahil olmak üzere kritik korumalardan mahrum bırakıyor” şeklinde kaydetti.

SEC’in uygulama bölümü direktörü Gurbir S. Grewal ise açıklamasında “Hoşuna gitmediği ya da farklı kuralları tercih ettiğiniz için kuralları görmezden gelemezsiniz. Yatırım yapan halk için sonuçları çok büyük olur” ifadelerine yer verdi.

• Haberin ardından Coinbase'in Nasdaq'ta işlem gören hisseleri %15'e kadar değer kaybetti.

Fortune’a açıklamalarda bulunan Coinbase’in baş hukuk sorumlusu Paul Grewal ise SEC’in dijital varlık endüstrisi için net kuralların yokluğunda yalnızca uygulama yaklaşımına güvenmesinin, ABD’nin ekonomik rekabet gücüne ve Coinbase gibi uyum konusunda “kanıtlanmış bir taahhüdü” olan şirketlere zarar verdiğini kaydetti. Grewal, “ çözüm, yol için adil kuralların şeffaf bir şekilde geliştirilmesine ve eşit şekilde uygulanmasına olanak tanıyan mevzuattır, dava açmak değil. Bu arada, işimizi her zamanki gibi yürütmeye devam edeceğiz.” diye de sözlerine ekledi.

Domino etkisi

Davaları ve Binance’in karşı atak olarak yaptığı duyuruyu takiben popüler hisse senedi alım satım uygulaması Robinhood, SEC tarafından kayıtsız menkul kıymetler olarak sınıflandırılan platformunda işlem gören tüm kripto para token’larını listeden çıkaracağını bildirdi. Buna göre, Robinhood, 27 Haziran itibarıyla Cardano, Polygon ve Solana kripto token’ları için destek vermeyecek. Bu tarihe kadar kullanıcılar Robinhood üzerinden bu token’ları alıp satabilecek veya başka kripto cüzdanlarına aktarabilecek, ancak 27 Haziran sonrasında Robinhood hesağlarında Cardanoü Polygon ve Solana bulunan tüm hesapların token’ları otomatik olarak satılacak veya fonları alacaklandırılacak.

Öte yandan, Robinhood’a ek olarak kripto borsası Crypto.com da hizmetlerinden biri olan kurumsal borsasını kapatacağını duyurdu. Kripto para medya kuruluşu Blockworks'e yaptığı açıklamada Crypto.com,(yeni bir sekmede açılır) kararın “ABD'deki piyasa ortamı nedeniyle talep eksikliği” nedeniyle alındığını ifade etti.

SEC’in iddiaları, Başkan Gary Gensler’i de sorgu ışığına alıyor

Twitter'da kripto para piyasasına yönelik paylaşımlarda bulunan “Capor WSB” isimli Twitter hesabı, SEC Başkanı Gary Gensler'in, SEC tarafından Coinbase ve Binance'e dava açılmadan kısa bir süre önce 2,5 milyon dolarlık Bitcoin short pozisyonu açtığını iddia etti; ancak bu iddialar henüz doğrulanamadı.

Bununla birlikte, avukatları tarafından mahkemeye sunulan belgelerde Binance, Gary Gensler'in daha önce kripto para borsası tarafından açılan “borsa danışmanlığı” ilanı için başvuruda bulunduğunu iddia ederek Gensler'in SEC davasından çekilmesi yönünde talepte bulundu.

Kripto ticaretinde olası yansımalar

Davaların sonucunun ne yönde olacağı şimdilik belirsizliği koruyor; ancak davalı borsaların kalıcı veya geçici bir şekilde işlem gerçekleştiremediği bir senaryoda bu durum, belirli kripto varlıklar için likiditenin azalmasına yol açabilir. Ayrıca, bu davalar, her ne kadar kripto ticareti şimdiye kadar hep işin biraz spekülatif tarafında kalmış olsa da yatırımcıların olası riskleri alıp almayacaklarını yeniden değerlendirmesine de neden olacaktır.

Öte yandan, SEC’in menkul kıymetlerin kayıt dışı arz ve satışını stake etme işlemi ile ilişkilendirmesi, her iki borsanın stake programlarının geleceğini de belirsizliğe sürüklüyor. Küçük bir hatırlatma yapmak gerekirse, bu yılın başlarında kripto borsası Kraken, benzer suçlamalara maruz kalması sonucunda SEC ile yaptığı anlaşmanın bir parçası olarak ABD'deki stake programını sona erdirmeyi kabul etmişti.