Sağlıkta İklim Direncini Güçlendirmek

Banu Binbaşaran Tüysüzoğlu

17-19 Haziran 2025 tarihlerinde Bursa’da düzenlenen “Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Sağlıklı Kentler Ağı Konferansı”, kentlerin sağlığa duyarlı iklim eylemleri konusundaki kararlılığını bir kez daha ortaya koydu. Yuvam Dünya Derneği olarak, Gaziantep’te sağlık profesyonellerine yönelik gerçekleştirdiğimiz İklim ve Sağlık Eğitici Eğitimi programının sunumunu bu önemli platformda paylaşma imkânı bulduk. Bilim Kurulu Üyemiz ve İklim Kliniği Danışmanımız Prof. Dr. Emine Didem Evci Kiraz’ın gerçekleştirdiği sunum, eğitim programının nasıl tasarlandığını, kimleri kapsadığını ve ne tür etkiler yarattığını detaylı biçimde aktardı. Sunum, Gaziantep’te atılan bu anlamlı adımın Türkiye genelinde uygulanabilecek iyi bir örnek teşkil ettiğini bir kez daha gözler önüne serdi.

İklim krizi artık yalnızca çevreyi değil, doğrudan insan sağlığını tehdit eden küresel bir aciliyet halini almış durumda. Aşırı sıcaklıklar, bulaşıcı hastalıkların yayılması, hava kirliliğine bağlı solunum yolu sorunları, ruh sağlığı üzerinde artan baskı. Hepsi, özellikle yaşlılar, çocuklar ve dış mekânda çalışanlar gibi kırılgan gruplar için ciddi sağlık riskleri oluşturuyor. Ancak bu risklerin azaltılması noktasında toplumu koruma sorumluluğu taşıyan sağlık profesyonelleri, hâlâ iklim kriziyle ilişkili sağlık etkileri konusunda yeterince donanımlı değil.

Bu bilgi ve beceri eksikliği, sağlık çalışanlarının sahada hem savunuculuk yapmasını hem de erken müdahale süreçlerine liderlik etmesini zorlaştırıyor. Oysa sağlık çalışanları, toplumda en güvenilir aktörler arasında yer alıyor ve iklim krizinin insan sağlığı üzerindeki etkilerine dikkat çekmekte büyük rol oynayabilirler.

Bu ihtiyaca güçlü bir yanıt, Yuvam Dünya Derneği, Hacettepe Üniversitesi ve Koç Üniversitesi iş birliğiyle İklim Kliniği çatısı altında Gaziantep’te hayata geçirilen “İklim ve Sağlık Eğitici Eğitimi” ile verildi. Eğitimler, Yuvam Dünya Bilim Kurulu ve İklim Kliniği Danışmanımız Prof. Dr. Emine Didem Evci Kiraz, İklim Kliniği Bilim Kurulu Başkanı ve Yuvam Dünya Bilim Kurulu Üyemiz Prof. Dr. Mine Durusu Tanrıöver ile Yuvam Dünya Eğitim Direktörü Banu Binbaşaran tarafından yürütüldü.

Üç gün süren program, klasik anlatım biçimlerinin ötesine geçerek oyunlaştırma, interaktif uygulamalar ve grup çalışmalarıyla zenginleştirildi. Gaziantep Büyükşehir Belediyesi, İl Sağlık Müdürlüğü ve üniversite hastanesinden 34 sağlık profesyonelinin katılımıyla gerçekleşen eğitimde, katılımcıların iklim krizini kendi mesleki yaşamları ve kentleriyle ilişkilendirmeleri sağlandı. Böylece, soyut ve zaman zaman kaygı verici bir konu olan iklim krizi, anlaşılır, ilham verici ve çözüm üretmeye teşvik eden bir deneyime dönüştü. Katılımcıların üç gün boyunca odakta kalmasını sağlayan bu yöntemler, eğitimin kalıcı etkisini artırdı.

Eğitim sonunda, sıcak hava dalgalarına karşı kırılgan gruplardan özellikle ileri yaşlı bireyleri korumaya yönelik öneriler, yerel farkındalık kampanyaları, erken uyarı sistemleri ve iletişim stratejileri geliştirildi. Bu çıktılar, yalnızca bireysel değil; kent düzeyinde iklim krizine karşı dayanıklılığı artırmaya yönelik somut adımlar olarak şekillendi.

Eğitimde ayrıca, Tek Sağlık (One Health) yaklaşımının önemi güçlü biçimde vurgulandı. İnsan sağlığının, hayvanların ve doğal ekosistemlerin sağlığıyla ayrılmaz bir bütün oluşturduğu ifade edildi. Katılımcılar, biyoçeşitlilik kaybının zoonotik hastalıklar, tarımsal üretim krizleri ve ekosistem bozulmaları yoluyla halk sağlığını doğrudan etkilediğini tartıştılar. Bu perspektifle, önleyici sağlık hizmetlerinin çevresel sürdürülebilirlikle bütünleştirilmesi gerekliliği öne çıktı.

İklim Kliniği çatısı altında sürdürülen bu eğitim programı, tıp öğrencilerine yönelik geliştirilen iklim ve sağlık müfredatı gibi çalışmalarla birleşerek, iklim kriziyle mücadelede donanımlı bir sağlık topluluğunun temelini atıyor. Gaziantep’te başlatılan bu süreç, Türkiye genelinde yaygınlaşacak kapsamlı bir sağlık ve iklim hareketinin ilk adımı niteliğinde.

Çünkü sağlığımızı korumak için iklimi, iklimi korumak için tek sağlığı birlikte savunmalıyız.