Ayça Aygün

Bugün sporcular üzerindeki tüm baskı ve beklentilerle birlikte, bir tenisçiden bu dört büyük zaferi kazanmasını istemek çok mu fazla?

Bunu yapabilecek kapasitede tenisçiler yok mu elbette vardır ama en son 30 sene önce kazanılmış bu unvan. Şimdiki koşulları, tenisçilerin seviyelerini her şeyi hesaba katmak gerekli. Genel olarak bu baskıyla başa çıkamayıp kariyerini erken noktalayan, sakatlık yaşayan, intihar eden sporcular var. Ne kadar iyi, yenilmez, başarılı sporcu olursa olsun insan olduğunu unutmadan değerlendirip desteklemek en doğrusu olacaktır.

Djokovic in Takvim Slam'ini tamamlamakla ilgili yaşadığı konuşulan psikolojik baskı ile ilgili bir spor psikoloğu olarak ne demek istersiniz?

Djokovic her açıdan çok üst düzey bir sporcu ve çok başarılı. Olimpiyat köyünde bile onu görebilmek, fotoğraf çekilebilmek, tanışabilmek için kaldığı binanın etrafında dolaşan sporcular gördük. Bu kadar göz önünde olması ve daha önceki başarılarının onda bir baskı yaratması çok normal. Tenisin içinde yapılabilecek ne varsa o yapmak istiyor, insanlar da görmek istiyor. Önünde bir hedefinin olması hem kendi motivasyonu hem spor performansı adına onu canlı tutuyor tabi. Ama burada sorgulanması gereken günümüz koşullarında bu hedefin ne kadar gerçekçi olduğu olacaktır. 

Tenise özgü psikolojik dinamikler nelerdir?

Tenis fiziksel durumdan ziyade psikolojik süreçlerin çok ağır bastığı bir spor. Kortta rakibinizle baş başa olmanız, 2 saati aşan maçlar, seyirciler, hakemler, turnuva programları, bulunduğunuz ülkenin koşulları derken tüm bu değişkenlerin arasında zihinsel olarak dayanıklı olmak ve hızlıca adapte olabilmek gerekiyor. Özellikle maç esnasından konsantrasyonu uzun süreler koruyup odaklanabilmek çok önemli. Sonuçtan ziyade süreç odaklı olup, o an setlerde geride bile olsanız “kaybettim” düşüncesini bir kenara bırakıp, her sayı için en baştan başlayıp oyununuzu oynamanız yani her seferinde önünüzdeki sayıya odaklanmanız lazım. Setlerde 2-0 geride olan bir tenisçinin maçı çevirmesine birçok kez tanık olduk mesela. Bunun yanı sıra maça çıkmadan müzik dinleme, servis kullanmadan önce belli hareketler yapma gibi performans rutinlerinin olması da dışsal bozuculardan uzaklaşıp içinde bulundukları ana ve sayıya odaklanmalarını, sakinleşmelerini sağlıyor.  

Görsel: Getty images

Sporcuların mental sağlığı Naomi Osaka, Simone Biles gibi isimlerin üzerinden fazlasıyla konuşulmaya başladı. Özellikle Tokyo 2020 süreci bu konularda konuşabilmeyi nasıl şekillendirdi?

Hem bu iki ismin hem de Olimpiyat Oyunları'nın bu konuda çok büyük farkındalık yarattığını düşünüyorum. Sporcu sakatsa yarışmaz, çekilir düşüncesi o kadar yerleşmişti ki bir sporcunun fiziksel olarak çok iyi durumda olup mental sağlığını öne sürerek çekilme kararı hem de en büyük ve herkesin hayali diyebileceğimiz bir spor etkinliğinde bunu yapması herkeste bir şok etkisi yarattı ve düşünmeye sevk etti. Aynı durumda olan bir çok sporcu için ilham oldular, yalnız olmadıklarını öğrendiler. Zaten pandemi döneminden kaynaklı hepimizde mental sağlığımız adına bir farkındalık oluşmuştu. Umuyorum ki hem sporcular bu konuda destek almanın antrenman yapmak kadar normal olduğunu öğrenmişlerdir, hem de izleyenler ve sporun içinde bulunanlar fiziksel performansları kadar bu durumu da göz önünde bulundurup değerlendirirler. 

Tenis izleyenlerin tarafından bakalım. Medvedev - Djokovic maçında seyircinin reaksiyonunu gördük, insanlar Grand Slam tarihini görmek için oradaydı bildiğimiz sessiz tenis izleyicisi sesini fazlasıyla yükseltti. Spor izleyicisinin kazanmaya odaklı tavrının bu baskıda nasıl bir yeri var sizce?

Evet benim de çok şaşırdığım bir durum oldu açıkçası. Seyirci müdahale edip oyunu çevirmeye çalıştı adeta. Bir noktada etkili de oldular Medvedev servis hataları yaptı, birkaç kere maç puanını kaçırdı. Seyirci baskısı ne demek olduğunu fazlasıyla görmüş olduk. Sporcu açısından maalesef ki kontrol edemeyecekleri bir değişken bu. Seyircinin sizi desteklemesi sizi motive edip ileri taşırken, tam tersi durumda olması da size hatalar yaptırıp, konsantrasyonunuzu bozup maç kaybettirebiliyor. Spor psikolojisi burada daha çok devreye giriyor işte. Sporcularla kontrol edebileceğimiz ve edemeyeceğimiz değişkenler üzerine konuşup çalışmalar yapıyoruz. Seyirciyi kontrol edemeyiz ama kendi odağımızı nereye çevireceğimiz bizim kontrolümüzde.