Havacılığın Sürdürülebilirlik Üzerindeki Etkileri

Gizem Çakı Çolak

Sürdürülebilirlik, çevresel sürdürülebilirlik, sosyal sürdürülebilirlik ve ekonomik sürdürülebilirlik olmak üzere 3 ana boyuta ayrılıyor. Bu yazının odağı ise, çevresel sürdürülebilirlik ve havacılığın çevre üzerindeki önemli etkileri. Ayrıca, bu etkileri hafifletmeyi ve sürdürülebilir havacılık uygulamalarını teşvik etmeyi amaçlayan çeşitli stratejiler ve düzenleyici girişimler. 

Çevresel Sürdürülebilirlik, doğal kaynakları sürdürülebilir bir hızda tüketmek, zararlı faaliyetleri sınırlamak anlamına geliyor. Havacılık, ekonomik büyüme ve globalleşme için çok önemli olmasına rağmen, çevresel sürdürülebilirlik konusunda maalesef önemli zorluklar ortaya koyuyor. Havacılık faaliyetleri ile atmosfere salınan karbondioksit (CO2), atmosferde enerjiyi emme ve hapsetme özelliğine sahip bir sera gazı olduğu için küresel ısınmaya katkıda bulunuyor. 

Havacılıktan kaynaklanan CO2 emisyonları hakkında bazı önemli bilgilere bakacak olursak: 

• Havacılık, tüm küresel CO2 emisyonlarının yaklaşık yüzde 2'sini oluşturuyor. 
• Ulaşımla ilgili CO2 emisyonları içinde ise havacılık yüzde 11.6'yı oluşturuyor; bunun yüzde 81'i yolcu uçuşlarından ve yüzde 19'u yük (kargo) taşımacılığından geliyor. Ayrıca emisyonların yüzde 40'ı iç hat seyahatinden kaynaklanırken, yüzde 60'ı uluslararası hava seyahatinden kaynaklanıyor. 
• Covid öncesi 2019 itibariyle havacılık, şaşırtıcı bir şekilde 1 milyar ton CO2 emisyonuna katkı sağladı; bu, Japonya'nın toplam emisyonuna eşdeğerdi ve toplam enerji ile ilgili CO2 emisyonlarının yüzde 2.5'ini oluşturdu. Yalnızca ABD, tüm bu emisyonların yüzde 25'ini oluştururken, emisyonların yüzde 80'i orta ve uzun menzilli diye tabir ettiğimiz 1500 kilometreyi aşan uçuşlardan kaynaklandı. 
• Uçakların CO2 saldığı yüksek irtifalar etkiyi artırıyor, çünkü CO2 atmosferde daha uzun bir süre, 300 ile 1.000 yıl arasında kalıyor.

Havacılığın CO2 Dışı Etkileri ise şu şekilde sıralanabilir: 

• Yüksek sıcaklık ve yüksek basınçlı yanma işlemleri sırasında uçak motorlarında nitrojen oksitleri (NOx), nitrojen dioksit (NO2) açığa çıkıyor. Bu emisyonlar solunum sorunlarına sebep oluyor ve uçucu organik bileşikler ve karbon monoksit ile reaksiyona girerek yer seviyesi ozonu (smog) oluşturabiliyor. 
• Uçak motorlarının egzoz gazlarındaki su buharlarının atmosferde donması ya da yoğunlaşması sonucu "contrail" oluşur. Contrail, uçakların yüksek irtifalarda uçarken arkalarında bıraktıkları ve soğuk havada su buharının donması sonucu oluşan izleri ifade eder. Bu izleri, bazen gökyüzünde beyaz çizgiler şeklinde görürüz ve bunlar, bulut oluşumunu ve hatta iklimi bile etkileyebilirler.
• Havacılık faaliyetlerinden kaynaklanan gürültü kirliliği, havalimanlarına yakın yaşayan topluluklar üzerinde önemli olumsuz etkilere sahiptir ve havacılık sektörünün büyümesini engelleyebilir. Eurocontrol tarafından 2017 verilerinde açıklanan uçak gürültüsü nedeniyle çeşitli sağlık sorunları yaşayan bireylerin yaklaşık sayısını aşağıdaki tabloda görebilirsiniz.

Havacılıkta Sürdürülebilirlik Stratejileri ne olabilir? 

Havacılığın çevresel etkileriyle mücadele etmek ve sürdürülebilirliği teşvik etmek için dünyadaki havayolları ve havalimanları Boeing, Airbus, Embraer gibi OEM (Original Equipment Manufacturer) diye tabir ettiğimiz uçak üreticileri ile çeşitli yol haritaları çizmektedirler. Bu hususta:

• Yakıt / Enerji Verimliliği ve Maliyet Tasarrufu: Havayolları ve havalimanları, maliyetleri azaltma amacıyla yakıt verimliliğine giderek daha fazla odaklanmaktadır. Alternatif yakıtlar, hidrojen ve elektrikli uçaklar ARGE çalışmaları devam eden teknolojilerdir. Bunların teknik ve altyapı gerekliliklerinden ötürü ticari hayata geçmesi yakın gelecekte söz konusu olmayabilir. Yakıt, bildiğiniz üzere havayolları için önemli bir giderdir ve enerji ise havalimanı işletme bütçelerinin önemli bir bölümünü oluşturur. 
• Kurumsal Sosyal Sorumluluk (CSR): Birçok havacılık organizasyonu, çevresel ve sosyal etkilerini değerlendirmek ve sorumluluk almak amacıyla CSR girişimlerini benimsemekte ve toplumun refahına olumlu katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. Şirketlerin çevresel sorumluluklarını yerine getirirken tüketicilerin çevresel bilinçlerine ve tercihlerine uygun ürünler sunarak pazarlama stratejilerini şekillendirmesini yeşil pazarlama ile görüyoruz. Ancak bu tür pazarlama faaliyetlerinin dürüst ve şeffaf olması ve çevresel iddiaların doğru ve güvenilir olması çok önemlidir.
• Çevresel Baskı: Çevresel sorunlara dair artan kamu bilinci ve havacılık faaliyetlerine karşı organize karşıtlık, sektörü daha yeşil uygulamaları benimsemeye zorlamaktadır. 
• Düzenleyici Girişimler: Uluslararası sivil havacılık örgütü (ICAO) gibi uluslararası kuruluşlar, havacılık için çevresel standartları belirleme ve uygulama konusunda önemli bir rol oynamaktadır. Örneğin: Yıllık yüzde 2 yakıt verimliliği artışı hedefi; 2020'den itibaren karbon nötr büyüme; 2050'de net sıfır karbon emisyonu elde etme uzun vadeli hedefinin uygulanması; Teknolojik ilerlemeler, işletme iyileştirmeleri, sürdürülebilir yakıtlar ve pazar temelli önlemler de dahil olmak üzere bir dizi önlemin kabul edilmesi.

Bu konuda, Amsterdam Schiphol Havalimanı’nı düzenleyici müdahalenin dikkate değer bir örneği olarak ele alabiliriz. Hollanda hükümeti, gürültü kirliliğini azaltmak ve çevresel etkiyi sınırlamak amacıyla havalimanına yıllık 454,500 uçuş kısıtlaması getirdi ve planlanan senelik uçuş sayısı 540,000 idi. Bu adım, havalimanına yakın yerleşim yerlerinde yaşayanların yaşam kalitesini artırmayı ve havacılığın çevresel etkilerini hafifletmeyi amaçlasa da, özellikle bayrak taşıyıcı KLM ve sektör grupları tarafından karşıtlıkla karşılaştı. Ticari hususlar ve çevresel sürdürülebilirlik arasındaki bu çatışma, havacılık sektörü içinde sürdürülebilirlik önlemlerini uygulamanın getirdiği zorlukları ve dengelemeleri göstermektedir. 

Peki, biz yolcu olarak karbon ayak izimizi azaltmak için neler yapabiliriz?

• Gönüllü karbon dengeleme (Carbon Offsetting) programları aracılığıyla karbon emisyonlarınızı uçak biletimize ek cüzi bir miktar ödeyerek telafi edebiliriz.
• İmkanınız bulunuyorsa uçmamayı ve diğer ulaşım araçlarını kullanmayı tercih edebiliriz.
•  İmkanınız bulunmuyorsa da daha az uçmayı ve bulunduğumuz yere daha yakın havalimanlarını tercih edebiliriz.
• Bağlantılı değil direkt uçuşları seçebiliriz.
• Daha yeni ve daha yakıt verimli uçakları tercih edebiliriz.
• Kullan-at ürünlerden kaçınabiliriz.
• Uçuş sırasında elektrikli cihazlarımızı gereksiz yere açık tutmaktan kaçınabiliriz.
• Çevre dostu havaalanlarını tercih edebiliriz.
• Yerel ve sürdürülebilir ulaşım seçeneklerini kullanarak havalimanına giderken araç kullanımını azaltabiliriz.
• Daha az bagaj kullanabiliriz.

CORSIA (Carbon Offsetting and Reduction Scheme for International Aviation) Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) tarafından geliştirilen bir küresel inisiyatif. Öncelikle uluslararası uçuşlardan kaynaklanan emisyonları ele almayı amaçlar ve yolcuların katılabileceği gönüllü karbon dengeleme programlarından farklıdır. CORSIA, havayolları için zorunlu bir program ve havayollarının iklim değişikliği ile mücadelede havacılık sektöründeki küresel çaba kapsamında karbon emisyonlarını azaltma ve dengeleme konusunda yapılandırılmış bir çerçeve sunar. Havayolları, CORSIA yükümlülüklerini karşılamak için hava ücretlerini artırabilirler (ki bu zorunlu bir gerekliliktir), ancak yolcuların doğrudan CORSIA ile etkileşimde bulunma seçeneği bulunmuyor.

Unutmayalım, her bir küçük adım, çevresel sürdürülebilirliğe katkı sağlıyor. Birlikte çalışarak, havacılığın dünyayı birbirine bağlama önemli rolünü sürdürürken daha sürdürülebilir bir ulaşım biçimi haline gelmesine olanak verebiliriz.