Türkiye- ABD ilişkilerinin bugünü

İçişleri Bakanı Süleyman Soylu’nun 15 Temmuz darbe girişimin arkasında ABD olduğuna dair sözleri ve ABD’nin Boğaziçi Üniversitesi protestolarındaki gözaltılarla hükümetten gelen LGBTİ+ karşıtı söylemlere ilişkin kınama mesajı uzun süredir iyi olmadığı bilinen Türkiye-ABD ilişkilerinin daha da gerilmesine sebep oldu. 

• Soylu’nun sözleri: İçişleri Bakanı Süleyman Soylu Haber Global kanalında konuk olduğu bir televizyon programında “15 Temmuz'u FETÖ yapmadı, 15 Temmuz'u yapanlar sizi rahat bırakmazlar, ancak ayakta sağlam durursanız rahat olursunuz, bu kadar basit" cümlelerini kullandı. Gazeteci Candaş Tolga Işık’ın “15 Temmuz’u FETÖ yapmadı” sözlerinin anlamını sorması üzerine Soylu, “15 Temmuz'un haricî desteklerini söylediğini, FETÖ ABD’de durduğu sürece bunun beş bilinmeyenli denklem olmadığını” ifade etti. Soylu, Hürriyet gazetesinden Nedim Şener’e yaptığı açıklamalarda da “diğer darbelerde olduğu gibi 15 Temmuz’un da arkasında ABD olduğunu, İçişleri Bakanı olarak ABD’nin etkin olduğu yerde FETÖ’nün etkin olduğunu gördüğünü” söyledi. Soylu, uluslararası desteğe örnek olarak “Interpol’ün bir tane başvuruyu bile kayda almadığını, cinayete azmettirenin katili de koruduğunu” belirtti.
   
• ABD’nin cevabı: ABD Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Ned Price, Soylu’nun açıklamalarına cevaben "ABD'nin Türkiye'deki olaylardan sorumlu olduğuna yönelik bu ve benzeri gerçek dışı ve sorumsuz iddialar Türkiye'nin ABD ile NATO müttefikliği ve stratejik ortaklığıyla örtüşmemektedir," dedi. ABD’nin Ankara Büyükelçisi David Satterfield ise “temelsiz” olarak değerlendirdiği açıklamalar hakkında “Bir müttefikin ve stratejik bir ortağın sorumluluk taşıyan beyanları değiller ve üzüntü duyuyoruz” ifadelerini kullandı.
   
• ABD-Türkiye ilişkilerinin son durumu: Seçim kampanyası döneminde “Erdoğan’ı darbeyle değil, seçimle değiştireceğiz,” ifadelerini kullandığı bir videosunun Türkiye’de tepki çektiği yeni ABD Başkanı Joe Biden’ın AK Parti hükümetine eleştirel duruşu biliniyor. Aynı şekilde, ABD Dışişleri Bakanı Anthony Blinken’ın "Türkiye, birçok açıdan bir müttefikin davranması gerektiği şekilde davranmıyor. Bu, bizim için çok ama çok ciddi bir sorun,” cümleleri de hatırlarda. İki yönetim arasında henüz bakanlar düzeyinde temas kurulmazken Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü İbrahim Kalın ile ABD Ulusal Güvenlik Danışmanı Jake Sullivan arasında bir görüşme gerçekleştiği açıklandı. Yeni dönemde önceki Başkan Donald Trump ile Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan arasındaki ikili diplomasinin yerini kurumsal ilişkilerin alması bekleniyor. Hükümetin ekonomi ve adalet alanında reform yapılacağına ilişkin söyleminin de kurulacak ilişkilerin sağlam bir temele oturtulabilmesi amacı taşıdığı düşünülüyor.
   
• S-400 konusu: Biden yönetimi, Türkiye’den öncelikli olarak Rusya’dan alınan S-400 hava savunma sisteminden “NATO güvenliği” gerekçesiyle vazgeçmesini talep ediyor. Daha önce S-400 programı sebebiyle ABD yapımı F-35 uçağı projesinden çıkarılan ve uluslararası kamuoyunda “hafif” bulunan ABD'nin Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Etme Yasası (CAATSA) yaptırımlarına tabi tutulan Türkiye’nin geri adım atmaması hâlinde yaptırımların sertleşmesi gündemde. Öte yandan, Yunanistan’ın Rusya yapımı S-300 hava savunma sistemini NATO’ya entegre ederek kullanıyor oluşunun bir ara formül bulunabileceğinin göstergesi olduğu yorumları da yapılıyor.
   
• Diğer konular: Türkiye, yıllardır ABD’nin Pensilvanya eyaletinde yaşayan FETÖ lideri Fethullah Gülen’in iadesini istiyor. ABD yetkilileri ise “15 Temmuz’un kınandığını, daha fazlasının beklenmemesi gerektiğini” söylüyor. Suriye’de Türkiye’nin “PKK ile organik bağı olduğunu” söylediği YPG/PYD’ye süregelen ABD desteğinin Türkiye’nin talebine rağmen son bulmayacağı da ifade ediliyor. Ayrıca, Halkbank’ın “ABD'nin İran'a yaptırımlarını delmek” suçlamasıyla ABD’de yargılandığı davadan ceza alacağı beklentisi yüksek. Küresel ölçekte popülizme karşı gerileyen demokrasinin Biden yönetimi tarafından yüksek sesle savunulacağına, bunun Türkiye’ye yönelik insan hakları ihlalleri ve hukukun üstünlüğü konularındaki eleştirilerin sıklığı ve sertliğini artıracağına da kesin gözüyle bakılıyor.
   
• Ortak çıkarlar: Türkiye’nin İdlib’de, Kafkasya’da ve Libya’da Rusya ile karşı karşıya gelmesinin ABD ile ilişkilerin geliştirilmesine ortam sağlayacağı söylenebilir. Benzer şekilde ABD-İran ilişkilerinin gerginleşmesi de ABD’nin bölgede güvenilir bir müttefik olarak Türkiye’ye duyduğu ihtiyacı artırıyor. İki ülke, Rusya’nın Kırım’ı ilhakı konusunda da aynı pozisyonu savunuyor. Türkiye-ABD İş Konseyi’nin ikili serbest ticaret anlaşması imzalanması ve ticaret hacminin 100 milyar dolar seviyesine çıkarılması önerisinin gerçekleşmesi, genişleyecek ticaret hacminin siyasi sorunların çözümüne ön ayak olmasını da sağlayabilir.
   
• Çözüm yolu: Hiçbir ABD Başkanı’nın Türkiye’yi kaybetmek istemeyeceğini, anlaşmazlıkları çözümsüz bırakan etkenin ABD Kongresi’ndeki Türkiye karşıtlığı olduğunu ifade eden eski Genelkurmay Başkanı İlker Başbuğ, Türkiye’nin Kongre üzerindeki etki gücünü artırmaya çalışmasını öneriyor. YPG/PYD konusunu “beka meselesi” olarak tanımlayan Başbuğ, bu konuda “Türkiye’nin haklılığının ve Türkiye’yi kaybedecek bir ABD’nin yaşayacağı sorunların” anlatılması gerektiğini, bu sayede Başkan’ın üzerindeki Kongre baskısının hafifleyebileceğini söylüyor.