Üç kısa aile ziyareti: Jim Jarmusch'tan 'Father Mother Sister Brother'

Film: Father Mother Sister Brother
Yönetmen: Jim Jarmusch
Yapım yılı: 2025
Süre: 110 dakika

Jim Jarmusch, Night on Earth ve Mystery Train gibi antoloji işlerine geri döndüğü yeni filmi Father Mother Sister Brother’da üç farklı aile hikayesiyle çıkıyor karşımıza. Venedik’ten Altın Aslan’la dönen film, Jarmusch’tan bekleyeceğimiz üzere son derece minimalist ve sade fakat bir o kadar da “cool”. Müziklerinden kostümlerine her bir parçası ince ince örülmüş olan film, bildiğimiz anlamıyla aile kavramını parçalamadan, parçalarına ayırıyor.

Kardeşlerin, anne kızların, baba oğulların, baba kızların birbirleriyle olan o muammalarla dolu ilişkisini, oyuncuların küçücük mimik ve jestlerinden, bir anlık duraksamalardan ve sessizlik anlarından çıkarmaya çalışıyoruz film boyunca. Başka bir filmde olsa bağırışarak, bir şeyleri parçalayarak, histerik patlamalarla işlenecek olan sayısız “aile meselesi” Jarmusch’un kamerasında sakin ve sessizce çıkıyor karşımıza. 

Karakterlerin içlerinde ne gibi fırtınalar yaşadığını ve yaşamış olduğunu bilmiyoruz, pek ilgilenmiyoruz da. Sezebiliyoruz yalnızca. İlk hikayede babalarıyla, ikincide anneleriyle, üçüncüde ise birbirleriyle biraraya gelen farklı kardeşlerin hikayelerine bir süreliğine dahil oluyoruz. Öncesi ve sonrasında ne olmuş ve ne olur bilinmez, sadece bu biraraya gelme—filmden bir replikle “moleküllerin birbirine değmesi”—ve bir anlığına etkileşime geçme hâliyle ilgileniyor Jarmusch.

Jarmusch, birbirinden tamamen bağımsız olan, biri ABD, biri Dublin, biri de Paris’te geçen bu üç hikayeyi bazı öğelerle birbirine bağlıyor. İlki yavaş kaykaycılar. Her bölümün başında karakterlerin yanından yavaş çekimle geçip giden birkaç kaykaycı görüyoruz. Jarmusch sanki seyirciyle bu kaykaycılar arasında bir bağ kuruyor. Gerçekten de bir anlığına bu karakterlerin yanından geçiyor gibiyiz üç filmde de. Zaman yavaşladığı için detaylara biraz daha hakimiz, ancak daha fazlası yok. Üç kesit var karşımızda.

İlk iki hikaye, babalarını ve annelerini ziyarete giden kardeşleri konu alırken, üçüncü hikayede ebeveynlerini yeni kaybetmiş ikiz kardeşleri takip ediyoruz. Sadece son hikayede bir tür aile içi sevgi bağını hissetmek mümkün. İlk iki hikayede ya kopmuş ya da yara almış ilişkiler ve buruk birer aile tablosu çiziyor Jarmusch. Tom Waits, Adam Driver ve Maim Bialik’li ilk bölümde şehirden uzakta, sakin ve yoksul sayılabilecek bir hayat yaşayan yaşlı bir baba ve onu ziyarete gelen oğlu ile kızını izliyoruz. 

İkinci hikayedeki annenin tersine, pek de bir “babalığını” göremediğimiz bir baba bu. Belli ki annenin kaybının ardından baba ve çocuk rolleri yer değiştirmiş. Daha ziyade babanın çocuklarına olan finansal bağımlılığıyla ayakta kalmış, mesafeli ve samimiyetsiz bir ilişki seziyoruz.

İkinci hikayede ise fazlasıyla baskın, özgüvenli ve bağımsız bir anne figürü var karşımızda. Charlotte Rampling’in canlandırdığı bu anne, biri oldukça sıradan, diğeri ise fazlasıyla sıradışı kızlarını, Cate Blanchett ve Vicky Krieps’in canlandırdığı iki kardeşi beş çayına çağırıyor. Jarmusch, toplasanız bir saat bile sürmeyen bu kısacık ziyaretlere küçük fakat çok şey söyleyen detaylar yerleştirmiş. 

Hangi kardeşin ebeveynine hâlâ sevgiye aç gözlerle baktığını ya da hangisinin onun ilgisi uğruna kendi kişiliğinden vazgeçtiğini, yalnızca kostümlerdeki renklerin oranına bakarak anlıyorsunuz örneğin. Fazla bir şey söylemiyorlar, masadaki güzelim yemeklere pek dokunmuyorlar, birbirlerine bakmıyor, sohbet bile etmiyorlar. Sessizlik, kelimelerden daha çok şey söylüyor bize.

Jarmusch, üçüncü hikayeyle ilk iki hikayedeki melankoli hissini biraz olsun dağıtıyor ve bizi yasla karışık da olsa sevgi dolu bir kardeşlik ilişkisiyle baş başa bırakıyor. Bu hikayede Paris’e gidiyor, yeni kaybettikleri ebeveynlerinin evini son kez ziyarete giden ikiz kardeşleri takip ediyoruz. Ailelerinden kalan fotoğraflara bakıyor, boş apartmanın içinde çocukluklarını hatırlıyorlar. 

Burada ilk iki hikayenin tersine her şey konuşuluyor. İki kardeş, duygularını bazen şaka yollu, bazen gayet ciddi ve sahici bir biçimde paylaşıyorlar birbirleriyle. Belki bu yüzden kalbimiz biraz da olsun ısınmış bir şekilde ayrılıyoruz filmden. Bu hikayede fiziksel olarak var olmayan ebeveynler, bir şekilde diğer iki hikayedeki ebeveynlerden çok daha mevcutlar. Sıcak, kaosla olduğu kadar sevgiyle de dolu, melankolinin neşeyle dengelendiği bir çocukluk seziyoruz karakterleri tanıdıkça.

Bu üç aileyi birbirine bağlayan yalnızca kaykaylar değil elbette. Küçük bir şaka olarak her filmde Rolex marka bir saat var örneğin. Üç filmde de karakterlerden biri, diğer aile üyelerine Rolex’ini tanıtıyor. Rolex’in gerçek olup olmaması, karakterlerin ya da ailenin sınıfsal durumuna dair birkaç ipucu veriyor bize. Örneğin ilk hikayede, daha en baştan itibaren babanın oğlunu daha “saf” bulduğunu, ondan para koparmak için ona yalan söylediğini seziyoruz. Babanın ziyaret sırasında yanlışlıkla göze çarpan Rolex’i her şeyi ele veriyor. Her ne kadar Çin malı bir kopya olduğu söylense de, belli ki gerçek bir Rolex var karşımızda. Babanın yaptığı yoksul ve yaşlı rolünün açığa çıktığı, biraz da komik bir an bu. 

• İkinci filmde ise bu sefer zengin rolü yapan kız kardeş, sahte bir Rolex takıyor. Üçüncü filmde ise gerçek bir Rolex var, sahte ya da gerçekmiş gibi davranılmıyor, neyse o. Küçük bir Rolex saat motifi üzerinden üç farklı karaktere ve aileye dair pek çok şey söylüyor böylece Jarmusch.

Farklı yollara gitmiş, kimisi kendince başarılı olmuş, kimisi tökezlemiş, kimisi ebeveyninden kopamamış, kimisi ise kopacağım diye kimliksizleşmiş karakterler var karşımızda. Olabildiğince trajik bir hamura sahip bu aile hikâyeleri, Jarmusch’un elinde ise yalnızca vuku bulan hayatlara dönüşüyor bir şekilde. Bunun en büyük nedeni elbette yönetmenin alamet-i farikalarından ifadesiz yüzler ve bu yüzlerden doğan deadpan mizah.

Stranger Than Paradise’tan Coffee and Cigarettes’a, Paterson’dan Broken Flowers’a Jarmusch yalnızca aile ilişkilerinde değil, insan ilişkilerinde de olabildiğince minimalist bir üslup benimser. Jarmusch’u Jarmusch yapan özelliklerden biri olan bu minimalizm, hem hikayenin iniş çıkışlarına hem de karakterlerin mimik ve jestlerine olabildiğince yansır. Başka ellerde fazlasıyla büyüyebilecek birçok karşılaşma, Jarmusch’un kamerasında gündelik hayatta olduğu kadardır - hatta daha bile az. Düşünmenize, hayal etmenize, hatta sıkılmanıza izin veren bir sinematik zaman anlayışı vardır. (Bu anlamda yönetmenin en büyük ilham kaynaklarından birinin Yazujiro Ozu olmasına şaşmamak gerek.) Belki bu yüzden, kelimelerle söylemediği pek çok şey mizansenden taşar. Müzik, renkler, kostümler, eşyalar… Bir Rolex saat motifi ya da bir renk, karakterlerin iki üç kelimelik cümlelerinden daha fazla anlam taşır seyirci için.

Üç hikayeyi birbirine bağlayan bir başka motifle, filmde "öylesine" bir şeylerin şerefine kalkan bardaklarla bitirelim. Jarmusch’un kahvesi eksik olmayan sofraları ve kuşbakışı çekimleri, Father Mother Sister Brother’daki üç hikayede de karşımıza çıkıyor. Kimisi su, kimisi kahve, kimisi ise çayla kaldırılan kadehlerin ardından gelen soru hep aynı: Bununla kadeh kaldırılır mı ki? Jarmusch’un sinemasının özeti sanki bu cümle biraz da. Bu hikaye böyle anlatılır mı ki? Bu soruyu Jarmusch’un zombi filminden vampir romansına, samuray filminden aile dramasına her türe göz kırpan filmografisindeki her film için sorabiliriz. Cevapsa hep aynı: Kamerada Jarmusch varsa, evet.

• Nerede izleyebilirsin? Father Mother Sister Brother, 27 Şubat’ta MUBI’de yayımlandı.
  
  

Benzer işler:

• Stranger Than Paradise (1984, Jim Jarmusch)
• The Humans (2021, Stephen Karam)