Yıldız tozu | Yüzün sinemadaki anlamı: Juliette Binoche

Acıların en büyüğünü, sadece dudağının kenarındaki o minicik titremeyle yaşayan Julie ile birlikte dökmedik mi gözyaşlarımızı, dünyanın en güzel filmi Mavi'nin finalinde? Pembe yanaklı ve kırmızı başlıklı bir kız olarak, varolmanın dayanılmaz ağırlığı ve baba özlemiyle kapısını çaldığı casanova Tomas’a ve onu “Danse macabre”ların en baştan çıkarıcısıyla gönüllü bir özyıkıma taşıyan Tereza’ya, Beethoven gibi “Es muss sein!” diyerek eşlik etmedik mi?

Dünyanın gelmiş geçmiş en zekice filmi Caché'de, Fransız burjuva bohem vicdansızlığının resmini, kocası George’un korkak fırça darbeleriyle yazışına gönül rahatlığıyla eşlik eden; Majid’in intiharını duyduğunda sadece “Aman, kan üstümüze sıçramasın” diye endişelenen, “sıradan kötülüğün” vücut bulmuş hâli Anne’den hep birlikte kesif biçimde nefret etmedik mi?

Kasabaya değişim rüzgarlarıyla, kıpkırmızı gelen Viane’i ve çikolatalarını iştahla arzulamadık mı?

Hep Binoche’ların Juliette'i yüzünden ve sayesinde olmadı mı tüm bunlar?

• Leos Carax’ın kamerasında aşkın ateşi parlar. Krzysztof Kieslowski’nin evreninde yas derinleşir. Abbas Kiarostami, hakikatin akışkanlığını hep aynı yüzde arar. Michael Haneke, bastırılmış vicdanın izlerini takip eder. Claire Denis, Olivier Assayas ve Hirokazu Kore-eda, insan ruhunun bambaşka iklimlerini yine aynı yüzde keşfederler. Her yönetmen kendi sinema dilini Binoche’un yüzünde yeniden inşa eder.

Bütün bunların tek müsebbibi Juliette Binoche’un yüzüdür elbette. Sinemanın en bol seçenekli anlatı mekanlarından biri olan yüzü. Kamera ona her yaklaştığında yeni bir duygu, yeni bir düşünce, yeni bir insanlık hâli beliren yüzü. Ginette Vincendeau’nun, tensel çekimi aşıp anlamın sonsuzluğunu gördüğü, “erotik” olarak tanımladığı yüzü…

Varoluşun taşıdığı hafıza

Yaşanmışlık, kırılganlık, olgunluk ve içsel zenginlik bu erotizmin dokusunu oluşturur. Seyirci onun yüzünde, geçen yılları, taşınan acıları, saklanan sevinçleri ve insan deneyiminin en ince katmanlarını okur. Böylece güzellik, estetik bir nitelik olmaktan çıkıp varoluşun taşıdığı hafızaya dönüşür.

Yakın plan, Juliette Binoche sinemasının gerçek evidir. Kamera, gözlerin içinde dolaşan düşünceyi, hafızanın bıraktığı izleri, ruhun en küçük kıpırtılarını kaydeder. Hikaye akarken, yüz kendi anlatısını sürdürür. Bir bakış, bütün bir geçmişi çağırır. Kısa bir duraksama, geleceğin ağırlığını taşır. İnsan ruhu, en yalın hâliyle görünür olur.

Juliette Binoche’un oyunculuğu, yüzün sinemadaki anlamını genişletir. Yüz, duyguların aynası olmanın ötesinde, zamanın, hafızanın, arzunun ve insan deneyiminin ortak mekanına dönüşür. Her film bu mekanı yeniden keşfeder. Her yönetmen aynı yüzde başka bir evren bulur. Her seyirci kendi hayatından bir parçayı o bakışlarda yeniden hatırlar.

Oysa, kameranın çok sevdiği bu yüzün sahibi, oyunculuğa beden odaklı tiyatro ile başlar. 1964 yılında, tiyatro yönetmeni bir baba ile oyuncu ve öğretmen bir annenin kızı olarak Paris’te doğar. Çocukluğu sanatla iç içe geçer. Anne ve babasının o küçük yaştayken ayrılmaları, Juliette ile kız kardeşinin yatılı okullarda büyümelerine yol açmıştır.

Röportajlarında çocukluğunu anlatırken sık sık yalnızlık, gözlem ve hayal kurma kelimelerini kullanır. Gelecekte onu hem dev bir oyuncu hem de usta bir ressam yapacak olan şey de, yalnız ve hayalperest genç kadının bu derin gözlem gücü olacaktır.

Kariyerinin başlarında fiziksel tiyatro, sokak tiyatrosu ve beden odaklı performanslar yapar. Fransa, Belçika ve İsviçre’yi dolaşan bir tiyatro topluluğuyla turneye çıkar. Sahne dili büyük ölçüde beden hareketlerine dayanan bu kumpanyada pandomim sanatını keşfeder.

Binoche'un pasif yoğunluğu

Bir dönem, tiyatro afişleri asarak ve çeşitli işlerde çalışarak hayatını kazanır. Sinema kariyerinin ilk yıllarında kısa roller alır. Büyük çıkışı ise 1985 yılında André Téchiné’nin Rendez-vous filmiyle gelir. Cannes Film Festivali’nde gösterilen film, Binoche’u bir gecede Avrupa sinemasının yükselen yıldızlarından biri hâline getirmiştir. Hikayenin geri kalanı hepimizin malumu…

Dışarıdan sakin görünen bir kadının, içinde büyük bir duygusal gerilim taşıyan, eleştirmenlerin “pasif yoğunluk” dedikleri oyunculuğuyla, kırılgan, trajik ve korkusuz bir ilham perisine dönüşme hikayesi…

Belki de bütün bu yolculuğun en anlamlı karşılığı, Cannes, Venedik ve Berlin Film Festivalleri’nin her birinde En İyi Kadın Oyuncu Ödülü'nü kazanan ilk ve hâlen tek oyuncu olmasıdır. Ardından Akademi Ödülü'nü de alarak yoluna devam etmiştir…

Özetle, birbirinden apayrı estetik anlayışlara, anlatı biçimlerine ve sinema dillerine sahip farklı yönetmenlerin, aynı yüzde, insan ruhunun en çeşitli ve derin katmanlarını görmüş; farklı jüri üyelerinin, farklı dönemlerde ve coğrafyalarda, aynı oyunculuğun büyüklüğü karşısında aynı karara varmış olmaları ancak şu olguyla açıklanabilir.

İnsan ruhunun acısını, arzusunu, yasını, hafızasını, umudunu, vicdanını, sezgisini ve daha nicesini, her bir izleyici için, konuştuğu dilden bağımsız, kendi biricik hayatından bir parçaya dönüştürebilmenin simgesidir Juliette Binoche…