Yıllar geçse de dostluk baki: Nirvanna the Band the Show the Movie

Matt Johnson ve Jay McCarrol’ın zihninden çıkan web dizisi Nirvanna the Band the Show’un yıllara yayılan yolculuğu, bu yapımı bizzat kendisinin zaman makinesine dönüştürdü desek abartmış olmayız. 2007 yılında internette başlayan ve 2010 yılına kadar süren bu mockumentary dizinin yolculuğu, daha sonra yapımcıları arasında Spike Jonze’u da göreceğimiz iki sezonluk bir televizyon dizisi olarak devam etti. 

Nirvanna the Band the Show 2017-2018 yılları arasında 16 bölümlük dizi serüvenini tamamladı. Ancak bu hikaye henüz bitmedi. Johnson ve McCarrol’un kendi adlarıyla hem yazar hem de başrol oyuncusu olarak yer aldıkları bu komedi, yolculuğunu sinemada sürdürme kararı aldı ve ortaya Nirvanna the Band the Show the Movie çıktı.

Film, adının hakkını fazlasıyla veren, vadettiklerini bir bir gerçekleştiren, diziyi temel alan hikayesini sinemaya zekice uyarlayabilen bir yapım. Hem diziyi anmak hem de filmden kısaca söz etmek gerekirse filmin başlangıcında diziye yaptığı atıf bize Nirvanna the Band the Show the Movie için bir yol haritası çiziyor.

2008'e bir zaman yolculuğu

Web dizisinin ilk bölümü The Beginning’in ilk sahnesiyle açılıyor film. Sene 2008. Matt ve Jay'i kendi evlerinde doğaçlama müzik yapan Nirvanna the Band adlı gruplarının konseri için prova yaparken görüyoruz. Hayalleri Toronto’daki The Rivoli’ye çıkmak olan ikili, verecekleri konserin her detayını birbirleriyle paslaşarak oluşturuyor. Heyecanlılar, yaptıkları işe güveniyorlar, müziklerine inanıyorlar ama zaman yerinde durmuyor. 

Geçmişe ve diziye atıf yapan bu girizgahın ardından günümüze geldiğimizde ikilinin hayalini kurdukları konserleri veremediklerini, The Rivoli’ye çıkabilmek için hâlâ çabaladıklarını ve özlemini çektikleri üne henüz kavuşamadıklarını fark ediyoruz. Geçen zaman heyecanlarını etkilememiş olsa da üzerlerinde yılların getirdiği bir yorgunluk olduğu kesin. The Rivoli’ye çıkma serüvenleri ise yaptıkları müzik gibi doğaçlama planlarla ilerlemeye başlamış. 

Beste yapar gibi plan yaptığı bu yeni dönemde Matt’in aklına gelen zaman makinesi fikri, onları The Rivoli sahnesine taşıyacak dahiyene bir düşünce. Jay, artık tüm bunları beyhude uğraşlar olarak görüp sahneye çıkmak için başka yollar ararken bu plan her şeyi değiştiriyor: Matt'in video çekerken yanlışlıkla Orbitz şişesini karavana kurmasıyla birden bire kendilerini 2008 yılında buluyorlar. Matt’in Back to the Future’dan ilhamla kurduğu düzeneğin çalıştığını anlıyoruz. Ancak bu sefer de geriye—daha doğrusu ileriye—dönmek için yeni Orbitz şişeleri gerekiyor. 

• Bir zaman yolculuğu filmini özetlemek bile hem macera türünün dinamizmini aktarabilmek hem de senaryo matematiğindeki zaman çizelgesinden bahsedebilmek adına oldukça zorlayıcı. Gönül rahatlığıyla diyebilirim ki Nirvanna the Band the Show the Movie tüm bunları zekice hamlelerle kotarıyor. 

Referans filmlere saygı duruşu

Nirvanna the Band the Show the Movie, her şeyden önce bir harita gibi ele aldığı referans filmi Back to the Future’a saygısını baştan sona gösteriyor. Karavandaki düzeneğin Back to the Future’un DeLorean’ı gibi işlemesinden zamanda ileri-geri yolculuk sırasında yapılan her müdahalede yeni paralel zaman çizgileri açılmasına, hem benzer türdeki filmlerin (The Butterfly Effect gibi) genel akışını rehber alan hem de Back to the Future’un senaryo matematiğini düstur edinen bir anlatı var karşımızda. 

Bununla birlikte yapım, kendi geçmişini baz alarak kurduğu hikayeyle mockumentary (sahte belgesel) türünü bu referanslarla biraraya getiriyor. Filmin konusu ve işleyişi gereği 2008-2025 yılları arasında mekik dokuduğumuz yapı, aynı zamanda hatırlama, ipucu yakalama, duygusal çerçeveyi belirleme işlevi gören flashback'lerle de besleniyor. 

Siyah-beyaz ve ağır çekim estetiği benimseyen flashback'ler filmin mizahi damarının da belirleyici unsurlarından. Bu noktada filmin görüntü yönetmenliğini üstlenen Jared Raab’ın başarısını da anmamız gerek. Nirvanna the Band the Show the Movie, zaman yolculuğuyla şekillenen hikayesi itibarıyla görsel olarak da farklı zamanların estetiğini biraraya getiriyor. 

Öncelikle filmin iki kameralı yapısı mockumentary olmasıyla doğrudan bağlantılı. Matt ve Jay’in gündelik hayat akışlarını çeken filmin içindeki kamera ve hepsini birden çekip izleyicilere gösteren yönetmenin kamerasından bahsediyorum. Filmin içindeki el kamerasının hareketi, ikilinin yıllar içinde kurdukları hayalleri bugüne taşırken korudukları amatör ruhu ve heyecanı görebilmemiz için zemin hazırlıyor; bir taraftan da iki farklı zamana atıf yapan kurgunun parçası olabiliyor.

Filmin mizahını çalıştıran en önemli özelliklerinden biri de şimdiye kadar gördüğümüz benzer türde iyi örneklerin farkında olması. Nirvana the Band the Show the Movie, bize bu zaman yolculuğu filmlerinin popüler kültür referanslarıyla geçen yıllarda nelerin değiştiğini anımsatıyor.

• 2008’de bir sinemada izlenen The Hangover'dan sahneler, gotik gençler ve The Dark Knight gibi örnekler, 2025’in 17 yıl öncesini gündelik hayatta karşılaştığımız popüler kültür öğeleriyle açıklıyor.

Bu sadece Matt ve Jay’in yolculuğu değil, izleyiciler olarak bizlerin de yolculuğu. Bu sahneler, bir zamanlar takip ettiğimiz filmleri, müzikleri ve akımları; yıllar içinde yanımıza aldıklarımızı ve geride bıraktıklarımızı yeniden hatırlamamızı sağlıyor.

Her şey değişirken sabit kalanlar

Bu hikayede değişmeyen biri varsa bunun Matt olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz. Matt, 17 yıl boyunca hayalinin peşini bırakmadan, inatla onu gerçekleştirmeye çalışan biri. Kendini neredeyse trajik bir kahramana dönüştürecek kadar değiştirmeyen Jay’in aksine... Film ilerledikçe bu durum arkadaşlıklarını da sınayan bir eşik oluşturuyor. Öyle ki bu eşik, yeni bir zaman çizgisi yaratacak kadar kritik bir hâle evriliyor.

Back to the Future’ın ikinci bölümünden ilham alan bu yeni zaman çizgisi, Matt ve Jay’in birbirlerini daha iyi tanıdıkları ve dostluklarının sınandığı bir bölüm açıyor. Filmin Matt ve Jay’in arkadaşlıkları etrafında şekillenen yapısı sayesinde onların engellerle baş etme tarzlarını, yıllara meydan okuyan bir yol hikayesi gibi izleyebiliyoruz. 

• Yaptıkları müzik gibi içten, kolektif ve doğaçlama ilerleyen bu hikaye, nedenini anlayamadığımız şeylerin ışığında ilerliyor. Grubun sahneye çıkmak için uydurduğu zaman makinesinin bir şekilde gerçekten çalışması ve bunun nasıl olduğunun açıklanamaması ise bu zaman yolculuğunu inandırıcı bulmamızın önünde engel değil. Çünkü hayatta bazı yanıtları bulabilmemiz için her şeyin katı bir sebep-sonuç ilişkisiyle işlemesi gerekmiyor.

Bazen beklenen başarı beklenen zamanda gelmeyebiliyor. Bazen kopmaz denen bağlar yeniden şekillenebiliyor. Bazen değişmeyeceğini düşündüğümüz şeyler yıllar içinde değişebiliyor. 

Bununla birlikte zaman yolculuğu filmlerinde sıklıkla rastlanan hatta kaçınılmaz olan paradokslar burada da mevcut ancak bunlar senaryonun işlemesine engel değil. Çünkü bu paradoksların başından beri farkında olan bir hikayeyi takip ediyoruz. Mizahını da bu yolculuğun olası paradokslarını kabullenerek kuruyor film. 

Nirvanna the Band the Show the Movie, zaman kavramıyla kurduğu ilişkide değişen ya da dönüşen noktaları gösterirken sabit kalanları da atlamıyor. Çünkü bazen bize nerede ve kim olduğumuzu hatırlatan belli başlı referans noktaları değişmeden kalabiliyor. Filmde de makinenin işleyişinde önemli bir rol oynayan Orbitz gibi... 

Nirvanna the Band the Show the Movie’nin en önemli yanlarından biri de Kanada’yı, özellikle Toronto’yu mekan ve arka plan olarak kullanırken şehri hikayenin içine son derece işlevsel bir şekilde yerleştirmesi. Back to the Future’ın ilk iki filminde zamanda dönüşlerde kritik rol oynayan saat kulesinden aldıkları ilhamı CN Tower’la yansıtmaları bunun bir örneği. CN Tower’la beraber The Rivoli ve Orbitz de hem Kanada’nın hem de Toronto’nun Matt ve Jay’in hayatlarındaki yerini de bize gösteriyor. 

Filmin (ve öncesindeki dizinin) karakterlerinin, yapımı ortaya çıkaran Matt Johson ve Jay McCarrol’dan esinle yaratıldığını belirtmiştim yazının başlarında. Nirvanna the Band the Show the Movie’nin yönetmenliği Matt Johnson’a aitken müzikleri de Jay McCarrol’ın imzasını taşıyor. Yani ikilinin hem dizide hem de filmde ortaklaşa yürüttükleri bir yaratım süreci var.

Matt Johson ve Jay McCarrol’a artık kültleşmiş dizilerinden bir zaman yolculuğu filmi çıkarttıkları için ne kadar teşekkür etsek az. Bu maceranın devamının gelmesi de Nirvanna the Band’e dair dileklerimden biri naçizane.