Suriye Demokratik Güçleri’nin kontrolündeki Haseke ili sınırları içerisinde yer alan El Sina hapishanesine 20 Ocak gece yarısı ani bir baskın düzenleyen IŞİD militanlarına içerideki mahkumlar da isyan başlatarak destek verdi.&nbsp;Yaklaşık 3 bin 500 mahkumu barındıran hapishanenin kuzey kanadı bir hafta boyunca IŞİD militanlarının yönetiminde kaldı. Hapishanede militanların yanı sıra IŞİD’e destek vermiş ailelerin 18 yaşın altındaki erkek çocukları ve çocuk militanlar da mahkum hayatı yaşamaya devam ediyor. Sayılarının 700-800 civarında olduğu tahmin edilen bu çocukların 150 kadarının başka ülke vatandaşı oldukları açıklandı.Yine aralık ayı içerisinde Irak’ın dağlık bir bölgesinde ava çıkan dört Irak vatandaşı IŞİD militanları tarafından yakalandı. İçlerinden birinin polis memuru olduğunun anlaşılması üzerine bu kişi militanlar tarafından hunharca katledildi ve katliam görüntüleri medyaya servis edildi.&nbsp;<h1 dir="ltr" fr-original-style="" style="font-size: 2em; margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Beş günde çok sayıda saldırı</h1>Son hapishane baskını sonrasındaki beş gün içerisinde Suriye’nin farklı noktalarında bir düzineden fazla farklı saldırı gerçekleştirildi ve sadece bu son on gün içerisinde BM’ye göre yaklaşık 45 bin kişi saldırılar nedeniyle yer değiştirmek zorunda kaldı.Her ne kadar hapishane baskını sonrası aralarında Amerika ve Britanyalı askerlerin de yer aldığı 10 bin kişilik SDG kuvveti, Haseke’yi yeniden kontrol altına aldığını açıkladıysa da artık dünyanın aklında şu soru var: IŞİD geri mi geliyor?2019’da elindeki son toprak parçasını da yitirmek suretiyle gündemdeki yerini tamamen kaybeden IŞİD’in dünyanın farklı noktalarında arka arkaya düzenlenen saldırıları üstlenmesi bölgede yaşayanları yeniden endişeye sevk etti.<h1 dir="ltr" fr-original-style="" style="font-size: 2em; margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Bu yeni bir jenerasyon</h1>IŞİD’in yeniden dirilmesini tartışan analistler, bir noktaya dikkat çekiyor: IŞİD yeni bir jenerasyonla saldırıyor. Amerika’da kontrterör üzerine faaliyet gösteren bir kuruluşun direktörlüğünü yapan Ardian Shajkovci, NY Times’a yaptığı açıklamada örgütün son üç yılda düzenlediği saldırılarda karşılarına daha genç militanların çıktığını, bu gençlerin de daha önce IŞİD bağlantılı ailelerin çocukları olduğunu söylüyor.Benzer bir şekilde, El Sina’daki son saldırıda toplama kamplarından alınarak hapishaneye getirilen 800 kadar 18 yaş altı gencin diğer IŞİD militanlarıyla bir arada tutulmasının yaratabileceği tehlikeye dikkat çekiliyor. Bu gençlerin yıllardır sadece militanlarla bir arada bulunmalarının, onlarla iletişim içerisinde olmalarının gelecekte bu jenerasyonun IŞİD adına savaşma ihtimalini artırdığı vurgulanıyor.<h1 dir="ltr" fr-original-style="" style="font-size: 2em; margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Ulusal birlik yok, otorite boşluğu var</h1>Ayrıca Suriye ve Irak’ta ulusal ölçekte bir birlik sağlanamaması, iki ülkede de rüşvet ve yolsuzlukların hapishaneler de dahil olmak üzere tüm kurumlarda giderek yaygınlaşması gibi durumlar nedeniyle IŞİD’in daha rahat hareket etmeye başladığı dile getiriliyor. Örneğin, son hapishane baskınında kuzey kanadındaki mahkumların baskından önceden haberdar oldukları, isyanı baskın saatine göre başlattıkları, bu bilgiye de gardiyanların cep telefonlarını rüşvet karşılığı kullanarak ulaştıkları saptandı.Son olarak, mevcut hapishane şartları ve yaşanan insan hakları ihlallerinin de bu süreci körüklemesinden korkuluyor. Örneğin El Sina’da kapasitenin üç katından fazla sayıda mahkum, bir yatağı en az üç kişi paylaşarak yaşamlarını sürdürmeye çalışıyor. Keza, bu sürecin sonunda ne olacağı, mahkumların ne kadar hapishanede kalacakları, nasıl bir ıslah sürecinden sonra serbest bırakılacakları gibi konular da belirsizliğini koruyor.<h1 dir="ltr" fr-original-style="" style="font-size: 2em; margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Dünya yine tepkisiz</h1>Tüm bunlara başta ABD olmak üzere, dünyanın geri kalanının giderek azalan ilgisi ve yardımı eklendiğinde, geriye, tıpkı 2013-2014 gibi bir sürecin çıkma ihtimalinin yarattığı korku kalıyor. O dönemde de dünyanın geri kalanı kendi meselesiyle ilgilenirken IŞİD birden canavarca katliamlar ve toprak kazanımıyla gündeme gelmiş, profesyonelce yönetilen bir PR kampanyasıyla -kimisi Müslüman bile olmayan- yaklaşık 40 bin kişi adeta bir bilgisayar oyunundaki gibi “savaşacaklarını” düşünerek IŞİD saflarına katılmıştı.&nbsp;Tabii ki dünya bugün IŞİD’e karşı daha hazırlıklı. Lakin Suriye ve Irak’ta bir türlü sağlanamayan bütünlük, Afganistan’da Taliban’ın yönetime gelmesi, Covid sonrası insanlığın artan varoluşsal kaygıları gibi faktörlerin de etkisiyle IŞİD için yeniden mümbit ve parlak günler yaklaşıyor olabilir. Bu da dünyanın geri kalanı için, kan ter içinde uyanılan bir kabusa kaldığı yerden devam etmek demek.


Suriye’nin kuzeydoğusunda bir hapishaneye IŞİD militanlarınca düzenlenen büyük saldırı sonrası dünyanın gözü yeniden bu örgüte çevrildi. Dünya IŞİD’in yeniden hortlaması ihtimalinden endişeli.

IŞİD geri mi dönüyor?

İlk kez Tyrone O’Doherty isimli öğrenci tarafından keşfedilen bu nesnenin sürekli dönerek hareket ettiği ve dünyadan yaklaşık 4 bin ışık yılı uzakta, Samanyolu Galaksisi içerisinde her 18 dakikada bir, 1 dakika boyunca büyük miktarda enerji açığa çıkardığı saptandı. Bu özelliğiyle söz konusu cisim, şimdiye kadar saptanmış olası herhangi bir gök cismine benzemiyor.Alışılmadık ölçüde yüksek manyetik güce sahip cismin ne olduğuna dair teoriler arasında, bunun bir “beyaz cüce” olabileceği ihtimali üzerinde duruluyor. “Beyaz cüce” çökmüş bir yıldızdan arta kalan parçalara verilen isim. Dolayısıyla bu parçanın da ömrünü tamamlamış bir yıldızdan kopan bir parça olabileceği düşünülüyor.Bilinmeyen cismi keşfeden ekibe liderlik eden astrofizikçi Natasha Hurley-Walker, yapılan çalışmaların geliştirilmesiyle birlikte bunun tekil bir durum mu, yoksa bilinmeyen bir cisim türünün ortaya çıkışı mı olduğunun netlik kazanacağını söylüyor.26 Ocak’ta yayınlanan makaleye <a fr-original-style="" href="https://www.nature.com/articles/s41586-021-04272-x.epdf?sharing_token=_RMaEu_r_9skAEYueR03oNRgN0jAjWel9jnR3ZoTv0Of-uh9vqemKMq6w79pifdqxOXcPVkt4ECtus6sA3nQsc8kc6YcpaWLZayOWQhFbYOgSFrnubmOzoYStxvDMtz9wzLkUTMBo8E70V2Wn6h0zFfs19ab2TaxDIcl1CfI3rQ%3D" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">buradan ulaşabilirsiniz.</a>

Hollywood’dan Cem Yılmaz’a uzanan, dünyalının uzaydaki bilinmeyenlerle imtihanı Avustralyalı bilim insanlarının son keşfiyle yeni bir boyut kazandı.

Bilinmeyen bir nesne bize doğru yaklaşıyor

Pasifik açıklarındaki Tonga Krallığı’nda yaşanan yanardağ patlaması tarihi, fakat görüldüğü kadarıyla insanların büyük bir bölümünü pek ilgilendirmeyen bir olaydı. Binlerce kilometre uzaklıktaki ülkelerden duyulan bu büyük patlama sonrasında Tonga’da ilkyardım çalışmaları zorlukla da olsa sürüyor.Konumu gözünüzün önüne gelsin diye kabaca Avustralya kıtası ile Güney Amerika arasında bir yerde diye tarif edebileceğimiz bir takımada devleti olan Tonga Krallığı açıklarında Hunga Tonga-Hunga Ha’apai ismindeki volkan 15 Ocak’ta TSİ 07:15’te patladı.Ama ne patlama… Şöyle birkaç istatistik paylaşırsam belki patlamanın büyüklüğü gözünüzde canlanır. Patlamada ortaya çıkan kül ve gaz kütlesi yerden 20 kilometre yüksekliğe, stratosfer tabakasına kadar ulaştı. Aynı kül tabakası 250 kilometre çapında bir alana yayıldı ve Tonga Krallığı’ndaki tüm adaları kapladı.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Alaska’dan bile duyuldu</h2>Patlama esnasında çıkan ses (şu videoda da <a fr-original-style="" href="https://twitter.com/DrChrisCombs/status/1482364024792784900?ref_src=twsrc%5Etfw%7Ctwcamp%5Etweetembed%7Ctwterm%5E1482364024792784900%7Ctwgr%5E%7Ctwcon%5Es1_&ref_url=https%3A%2F%2Fwww.newscientist.com%2Farticle%2F2304822-volcano-eruption-in-tonga-was-a-once-in-a-millennium-event%2F" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">duyabileceğiniz gibi</a>) bin kilometre ötedeki Fiji’den, hatta 9 bin kilometre ötedeki Alaska’dan duyuldu. On bin kilometre uzaktaki -tam olarak okyanusun öte ucunda yani- Peru’da bile, tsunami diyemesek de kabaran deniz nedeniyle iki kişi hayatını kaybetti.&nbsp;Patlamada havadaki kül parçalarıyla atmosferik buz parçalarının elektriklenmesi nedeniyle 400 bin şimşek oluştu.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Dünya yüzeyindeki sivilce</h2>Uydu görüntülerinde patlamanın dünya dışından nasıl göründüğüne şahit olup şaşırmamak <a fr-original-style="" href="https://twitter.com/DrChrisCombs/status/1482362563807621121?ref_src=twsrc%5Etfw%7Ctwcamp%5Etweetembed%7Ctwterm%5E1482364024792784900%7Ctwgr%5E%7Ctwcon%5Es2_&ref_url=https%3A%2F%2Fwww.newscientist.com%2Farticle%2F2304822-volcano-eruption-in-tonga-was-a-once-in-a-millennium-event%2F" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">mümkün değil</a>. The Economist dergisinde yer alan bir makalede benzetildiği üzere, “adeta dünyanın yüzeyinde İngiltere’nin yarısı büyüklüğünde bir sivilce patlamış gibi” görünen bir doğal afetten söz ediyoruz.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Bin yılda bir ve birkaç kez patlıyor</h2>Üstelik bu son yaşanan, yanardağın “mega patlama” sınıfındaki ilk patlaması değil. Bölgede çalışan bilim insanları aynı yanardağda daha önce de benzer büyüklükte patlamalar yaşandığını, patlamaların yaklaşık olarak her bin yılda bir gerçekleştiğini açıkladı.Hunga Tonga-Hunga Ha’apai volkanında bundan önce 200 ve 1100 (MS) yıllarında benzer mega patlamalar yaşanmış. Yani volkanda yaklaşık her bin yılda bir benzer durum yaşanıyor. Öncekilerin hiçbiri sadece bir patlamayla sınırlı kalmamış. Dolayısıyla yetkililer ikinci bir patlama ihtimalini güçlü görse de, diğerlerinin ilki kadar etkili olmayacağını umut ediyorlar.Tonga’da patlamayla birlikte okyanus altındaki fiber optik internet kabloları da zarar gördüğünden küçük ada krallığının dünyanın geri kalanıyla iletişiminde ciddi sorunlar yaşanıyor. Okyanusun orta yerindeki 176 adadan oluşan Ha’apai ada takımının tamamı külle kaplanmış, uydu fotoğraflarında görüldüğü üzere adalardaki yerleşimlerin tamamı küle <a fr-original-style="" href="https://www.gazeteduvar.com.tr/tonga-volkan-patlamasi-sonrasi-ilk-kez-goruntulendi-galeri-1549643?p=5" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">boğulmuş durumda</a>. Havaalanının da küle bulanması nedeniyle, afet bölgesine uluslararası yardım güçlükle ulaştırıldı. Hala da, net olarak zararın büyüklüğü saptanabilmiş değil. Olası artçı patlamaların, bu açıdan da büyük zarara yol açmasından, bölgedeki 104 bin küsur nüfusun can güvenliğinin tehlikeye girmesinden endişe ediliyor.***Kişisel bir not:Bu habere dair detayları okuyunca, özellikle yanardağın her bin yılda bir patladığını öğrenince, insan dünyanın kendi zamanı ve ritmiyle bizim zaman algımız arasındaki o büyük uçurumu bir kez daha görüyor. Dünyada bir doğa olayı bin yılda bir gibi ritimle olmayı sürdürürken, insanın 80 yıllık bir ömürde kendisini saçma sapan gündemlere hapsetmesi çok acayip değil mi sahiden?&nbsp;Bu büyük kütleye ait küçücük bir taş parçasının rüzgarlarla aşınmasına bile yetmeyecek bir süre için tüm kavga… O ise bin yıllarla ölçülen zaman dilimlerinde değişime uğruyor, insan ömrünün acizliği onun ömrünün yanında hiçbir anlam ifade etmiyor. Bu da benim bülten orkoluğum olsun. ☺

Tonga Krallığı'ndaki dev yanardağ patlaması büyük hasara yol açtı. 200 ve 1100 yıllarında da görülen patlama sonrası ilkyardım çalışmaları sürüyor. 

Büyük patlama, volkanlar ve zaman kavramı

Bu sayıda yerli ve yabancı sosyal, politik, ekonomik meseleleri bir kenara bıraktım madem, aynı şekilde devam edeyim. Bu tür haberler, genellikle dünyanın geri kalanında yaşananlardan çok daha ilgi çekici oluyor.&nbsp;Arkeologlar, Suriye’nin Halep kentinin doğusunda yer alan bir antik kentte milattan önce 3000'lere tarihlenen ve kraliyet ailesi üyelerinin yanı başına gömülü eşek benzeri bir hayvan iskeleti keşfetti.Keşfi önemli kılan bilgi, bu keşiften sonra kemikler üzerinde yapılan testlerle ortaya çıktı: Kunga adını verilen bu gizemli hayvan, insanın aynı türün iki farklı cinsini çiftleştirerek melez bir tür elde ettiği şimdiye kadar bilinen ilk hayvan olarak arkeolojik kayıtlardaki yerini aldı.Savaşlarda kullanılan ve diğer eşeklere göre daha iri ve dayanıklı olan kungalar, dişi evcil bir eşekle Suriye yaban eşeğinin erkeğinin çiftleştirilmesi yoluyla elde edilmiş.&nbsp;Kemik analiziyle ortaya konulduğu üzere, insanlık bundan beş bin yıl önce bu normal eşeğe göre çok daha hızlı, güçlü ve iri bir hayvan elde etmeyi başardı. Tabii, insanın doğadaki türlere müdahalesi bununla sınırlı kalmadı ve tarih boyunca devam etti.Bu arkeolojik bulgunun detaylarına science.org’dan <a fr-original-style="" href="https://www.science.org/content/article/donkeylike-creatures-may-be-first-known-hybrid-animal-made-humans" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">ulaşabilirsiniz</a>.Son olarak, Yeni Haller’de vaktiyle insanın hayvanlarla olan 15 bin yıllık hikayesini, evcilleştirmenin tarihini konuşmuştuk. Buradan <a fr-original-style="" href="https://open.spotify.com/episode/18mgB5H5QfgCgnXIpI4ous?si=768c218932e54860" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">dinleyebilirsiniz</a>.

İnsan iki farklı hayvan cinsini çiftleştirerek yeni bir melez hayvan elde etmeyi beş bin yıl önce başarmış. Kunga, iki eşek türünün çiftleştirilmesiyle elde edilmiş.

Beş bin yıllık bir melez: Kunga

Netflix’te popüler içeriklerin pek azı insanı tatmin edecek nitelikte çıkıyor. Hal böyle olunca, mecburen platformun dibini kazımak zorunda kalıyoruz.Yine böyle bir kazıma faaliyeti sonrasında bir diziye denk geldim. Dizinin açıklamasında “tarihi bir spor dizisi” olduğu bilgisi yer alınca, daha çok ilgi çekti tabii… Hatta tanıtım metninde tam olarak şöyle diyordu: “Downtown Abbey, Goal! filmiyle buluşmuş” gibi…&nbsp;Dizimizin ismi The English Game. 19. yy sonlarında İngiltere’de geçiyor. Yapımcısı Downtown Abbey’i hayata geçiren Julian Fellowes.&nbsp;Serideki iki ana karakter; Arthur Kinnaird ve Fergus Suter gerçek hayattan karakterler ve bu ikili için futbolun doğuşuna tanıklık eden, modern futbolun doğumu için çaba sarf eden iki isim demek yanlış olmaz. Dolayısıyla dizi de, futbolun doğuşunu, daha doğrusu doğumundan hemen sonra bir popüler kültür nesnesi haline gelişini anlatıyor.&nbsp;İçinde öyle insanı bezdirecek türden, aman aman futbol sahneleri yok. Dolayısıyla akış olaylar tarihi ve sosyolojik sularda ilerliyor. Aristokrasinin işçi sınıfının oyuna dahil olmasına nasıl engel olmak istediğini, paralı transferin ayıp ve yasak olduğu günleri, “vur ve koş” taktiğinden yavaş yavaş nasıl modern futbola geçildiğini izliyoruz.&nbsp;Spor sosyolojisine, futbola, hatta popüler kültürün tarihsel gelişimine ilgi duyan herkese <a fr-original-style="" href="https://www.netflix.com/title/80244928" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">tavsiye edilir</a>. &nbsp;

Netflix’teki “The English Game” dizisi, futbolun ortaya çıkış hikayesini anlatıyor. Diziyi sporseverler kadar, popüler kültürün sosyal fonksiyonu, sporun sosyolojik veçhesi ve işçi sınıfının tarihsel gelişimine ilgi duyanlar da beğenecektir.

Futbola dair bir Downtown Abbey öyküsü…

Evet, ben de mevcut dalgadaki yerimi aldım. Hatta, siz bu yazıyı okuduğunuz sırada ilk semptom gösterişimin üstünden tam iki hafta geçmiş olacağından son dalganın “öncülerinden” olduğum söylenebilir.&nbsp;Gazetecilik hastalığı şöyle oluyormuş: Hastalanınca sizlere detayları yazacağımı düşünerek yaşadıklarımı not aldım. Koronayla ilgili Özgür Bey’le canlı yayınlar yaptık, bu bültene yazılar yazdım. Gördüm ki, istediğimiz kadar araştıralım, bilmediğimiz pek çok şey var. Buyurun başlayalım…<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">“E hani sen üç aşılıydın?”</h2>Omicron’a yakalandığımı ve durumumun çok da iyi olmadığını duyan neredeyse herkesin ilk tepkisi bu oldu. Salgın şu anki kadar yayılmış değildi ve hemen herkesin kafasında üçüncü aşıdan sonra hastalığın bize uğramadığına dair yaygın bir inanç vardı. Hatta öyle ki, bilim insanlarından bile hastalığın aşılı insanlara uğramadığı şeklinde algılanabilecek açıklamalar gelmeye devam ediyordu.Oysa durum bu değil. Aşılarını, hiç geciktirmeden, koşa koşa yaptıran birisi olarak basbayağı hasta oldum, yatağa düştüm. Tabii ki, aşılar sağ olsun, geldiği gibi hızlı geçti. O anlarımda hasta yatağımdan Özlem Türeci ve Uğur Şahin’e dua etmekteydim.Özetle, bana gelen tepkilerden de anladığım şu oldu: Aşılı olduğumuzda hastalanmayacağımıza dair yoğun bir inanç var ve bu doğru değil. Medyanın hastalığı ele alış biçimi de bu inancı körüklüyor. Mesela, pozitif çıkan bir futbolcudan/aktörden bahsederken “karantinaya girdi” ifadesi yeterli görülüyor. Adeta, o insanlar hastalanmıyor da, sadece bulaştırmamak için evlerinde oturuyorlar. Ne yazık ki, hepimiz için bu doğru ve geçerli değil.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Üçüncü aşıdan sonra her gün koruma düzeyi azalıyor</h2>Üçüncü doz aşıdan sonra her üç kişiden biri Omicron’a semptom göstererek yakalanıyor. Yani, bildiğimiz hasta oluyor. Üstelik, üçüncü aşı ne kadar geride kalırsa bu oran giderek düşüyor. Yani aşıdan sonraki hafta semptomlu hastalığa karşı koruma oranı %70 seviyelerindeyken, onuncu haftadan sonra bu oradan %45’lere düşüyor. (Bunlar üç Biontech aşısı için geçerli oranlar.)Peki, hastalığı semptomatik tecrübe etmiş birisi olarak belirtiler neler? Virüsü bir cuma gecesi girdiğim kalabalık ortamdan aldığımı düşünüyorum. Zaten, ortamdan çıktığımızda “biz galiba buradan bu hastalığı kapacağız, neyse ki üç aşımız var” düşünceleri içerisindeydim. Nitekim pazartesi gece yarısı COVID-19 kardeş kapıyı çaldı. Hani, çok yorgun olduğunuzda kaslarınız ve hatta kemikleriniz ağrıyor gibi hissedersiniz ya… İşte ben de pazartesi gecesini, bu şekilde ve uykusuz geçirdim. Salı sabah hala hastalıktan emin değildim. Önceki gün kendimi fiziken çok yormuştum ve hala onun yorgunluğu nedeniyle geceyi kötü geçirmiş olabileceğimi düşünüyordum.Lakin salı geride kaldığında henüz PCR sonucum gelmese de artık emindim: Bu COVID-19 idi, hatta bana kalırsa Omicron.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Gece terlemesine dikkat!</h2>Bültenin ikinci sayısı için ilk Omicron haberini hazırlarken, güvenilir kaynaklarda vurgu yapılan bir semptom aklımın köşesinde kalmıştı: Gece terlemesi. Evet, salı, çarşamba ve perşembe gecelerim (üstelik perşembe gecesi artık ateşim bile olmamasına rağmen) terlemekle ve su gibi olan pijamalarımı sabaha kadar üç kez değiştirmekle geçti. Yastık ıslaktı, çarşaf ıslaktı, ben ıslaktım. Salı günü PCR’dan önce, kendi kendime hastalıktan emin olmamı sağlayan bu terleme oldu. Yıllardır ateşli bir grip geçirmemiştim, gece terlememiştim. Hele de böylesi hiç olmamıştı… Vücuduma farklı bir virüsün sirayet ettiğini hissedebiliyordum.Peki, diğer belirtiler neler? Geri kalanlar yazılıp çizildiği gibi; ateş (ben 38.5 dereceyi gördüm, bir arkadaşım 39’u gördü), kas ağrısı, halsizlik, iştahsızlık ve yorgunluk. Bir de yoğun baş ağrısı. Sadece tat ve koku yitimi olmadı bende. Ya da en azından tamamen olmadı, diyelim. Sonradan okudum ki, bu da Omicron’un belirtilerinden biriymiş. Koku ve tat tamamen gitmeyebiliyormuş.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Öksürük korkutuyor</h2>Bir de göğsünüzde bir doluluk hissiyle karışık kuru bir öksürük oluşuyor. İnsanı yüksek ateşle birlikte en çok bu korkutuyor sanırım. Ya o öksürük artarsa... Ya nefes alamazsam… Şükür ki, öyle olmuyor. O doluluk hissi giderek azalıyor.Hastalığın ilk iki günü, altı saatte bir aldığım parasetamol zamanının gelmesini dört gözle bekleyerek geçtiyse de, perşembe ile birlikte iyileşmeye başladığımı hissediyordum. Cuma gecesi, yani yılbaşı gecesi ise artık iştahım geri gelmişti. Sadece üç gün sürmüş olsa da, insanı üç aşıyla bile böyle hırpalayan bir hastalığa karşı hiçbir önlem almayan, aşısını olmayanları insanın anlaması mümkün değil. Üç aşıya bunu yapan hastalık, bir aşı karşıtına ne yapmaz ki, diye düşünmeden duramıyorum.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Sonuç</h2><ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Aşılıysanız hasta olmuyorsunuz diye bir şey yok. Hasta oluyorsunuz ve bünyenize göre o kısım da öyle çok “lay lay lom” geçmiyor. Dolayısıyla her koşulda kendimizi korumaya devam.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Üç aşılıysanız ve durumunuz ağır değilse, Sağlık Bakanlığı’ndan arayan yetkili de şimdiye dek tedavide kullanılan ilaçları size tavsiye etmiyor. Parasetamol dışında vitamin takviyesiyle dinlenmenizi öğütlüyor.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Omicron’da ev halkından izole olmak suretiyle hastalığı onlara bulaştırmamak biraz zor. Hastalığın bulaşıcılığı delta varytantına göre çok yüksek. Biz evde tüm çabamıza rağmen kız arkadaşımın birkaç gün sonra pozitif çıkmasına engel olamadık. Neyse ki o, semptomsuz sayılabilecek kadar hafif geçirdi.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Pis bir hastalık bu. Geçtiğinde de tamamen geçmiyor. Kuru öksürük, burun tıkanıklığı, burun akması, baş ağrısı… Pis bir nezle sizi yakalamış da, bir türlü bırakmıyor gibi.</li></ul><h3 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">İzolasyon süreleri</h3>Ben pozitif çıkıp izolasyona başladıktan sonra süreler değişti. Bilim Kurulu toplantısının ardından bakanlık minimum 10 gün olan (üç aşılılar 10. günün sonunda ancak negatif bir PCR sonucuyla izolasyondan çıkabiliyorlardı, yani aslında normal karantina 14 gündü) izolasyon süresini yedi güne indirdi. Bu kararın tabii ki ekonomik nedenleri var. Fakat karar sadece bize özgü değil. Amerika’da CDC (Center for Disease Control / Hastalıkla Mücadele Merkezi) de benzer şekilde hastalığın ilk semptomdan iki gün önce bulaşıcılık kazanıp, beş gün sonra bulaşıcılığını yitireceğini açıkladı. Buna göre eğer semptomunuz varsa ilk semptomlu gününüz “sıfırıncı gün” kabul ediliyor. Semptom yoksa, pozitif PCR sonucunu aldığınız gün sıfırıncı gün olarak geçiyor. Ama bir ek bilgi: Diyelim testiniz pozitif ama semptomunuz yok. Derken ertesi gün, semptom ortaya çıkıyor. CDC diyor ki, siz o semtpomlu gününüzü birinci gün kabul edin ve beş gün sayın.

COVID-19 geçirirken anladım ki her koşulda kendimiz korumaya devam. 

Kişisel bir tecrübe ve Omicron

Kazakistan’da yeni yıl sokak isyanlarıyla başladı. Detayına vakıf olamadıysanız da, en azından jeneriklerini görmüşsünüzdür: 1 Ocak’ta ülkede LPG’ye yapılan büyük zam (yaklaşık %80-100 seviyesinde) sokak protestolarına neden oldu. Protestolar hızla tüm ülke sathına yayıldı.Özellikle eski başkent Almatı’da şiddetli çatışmalar yaşandı. Arabalar yakıldı. Ölenler ve yaralananlar oldu. 4 Ocak’ta zamlar geri çekilmesine rağmen ortalık sakinleşmedi. Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev kabineyi görevden aldı ve çatışmaları kontrol altına almak için Rusya’dan destek istedi. Ülkeyi 28 yıl yöneten ve yerine kendisine yakın bir ismi, tabiri caizse kendi adamını bırakan eski devlet başkanı Nazarbayev kayıplarda. Ailesiyle birlikte ülkeyi terk ettiğine dair iddialar var. Son olarak ülkenin eski Ulusal Güvenlik Komitesi Başkanı Kerim Masimov “vatana ihanet” suçlamasıyla tutuklandı.Durumu bir paragrafta özetlemeye çalışırsak tablo böyle. Tabii tüm süreci baştan aşağıya özetlemeye çalışmak bu bültenin fiziki boyutları içerisinde mümkün değil. O nedenle gelin bu sürecin karakterleri üzerinden gidelim.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Nursultan Nazarbayev</h2>Sovyetler’den bağımsızlığını ilan eden ülkenin ilk cumhurbaşkanı. Tam 28 yıl iktidarda kaldı. Totaliter devletlerde görmeye alıştığımız üzere, tüm ailesini, yakınlarını devlet yönetimine, orduya, istihbaratın başına getirdi. Aile giderek zenginleşti. Ülke yolsuzluk söylentileriyle çalkalanır hale gelince Nazarbayev bir “halef-selef” formülüyle yumuşak geçiş yapmaya çalıştı. Partisi Nur Otan’dan kopmadan ve Güvenlik Konseyi Başkanı olarak kilit pozisyonunu koruyarak (bakan atamalarında bile karar ondaydı) yerini Kasım Cömert Tokayev’e bıraktı. Fakat uluslararası kamuoyu ülkeyi onun yönettiğine inanmayı sürdürdü. Keza Kazak halkı da… Son isyanda Tokayev tarafından konsey başkanlığı görevinden alındı. Nazarbayev sokaktaki öfkenin ana hedefi olduğunun farkında, ülkeyi terk etti.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kasım Cömert Tokayev</h2>Ülkenin devlet başkanı. Kukla başkan olarak o makama getirildiği hep konuşuldu, eski başkana süper yaranma hamlesi olarak başkent Astana’nın ismini bir günde, kimselere sormadan “Nur-Sultan”a çevirmesi dedikoduların ne denli haklı olduğunun göstergesiydi.&nbsp;Son olaylar zincirinde Rusya’dan yardım istemesi oyunu bir anda değiştirdi. Rusya’nın o coğrafyada kendisine muhalif lider istemediği ve buna türlü şekillerde müdahale ettiği biliniyor. Fakat Tokayev’in Rusya’dan askeri destek istemesi akıllara “ülkenin anahtarını Putin’e teslim mi edecek” sorusunu getirdi.&nbsp;Bir başka komplo teorisi ise Tokayev’in sokak isyanlarını fırsata çevirerek ve Rusya’nın da desteğini alarak kendisine ülkeyi “rahat rahat” yönetme fırsatı vermeyen Nazarbayev ve eşrafını devre dışı bırakma hamlesi yaptığı şeklinde. Özellikle isyanların başından bu yana yaptığı hamleler (Nazarbayev ve yakınlarının hızla görevden alınması, Kerim Masimov’un tutuklanması) bu teorinin hiç de yabana atılmaması gerektiğini gösteriyor. Kazakistan’ın yönetimi bir demir yumruktan bir diğerine geçiyor, yeni bir demir yumruk doğuyor olabilir.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Rusya/Putin</h2>Bunlar Rusya’nın en sevdiği durumlar. Hatta öyle ki, bir ülkede illa ki isyana, sokak protestosuna gerek yok. Kendi coğrafyasındaki hegemonyanın devamı için Rusya itinayla karışıklık çıkarabilir, sonra o karışıklığı “düzeltmek” için askerini yollayabilir. Benzer bir süreci yakın zamanda Ermenistan-Azerbaycan savaşında yaşadık. Rusya orada da “barış gücü”nü arazide konuşlandırarak otoritesini güçlendirdi. Ermenistan’ın dik başlı başbakanı Paşinyan’a patronun kim olduğunu gösterdi.&nbsp;Belarus, Gürcistan… Rusya bunu hep yapıyor. Burada Putin’in kritik hamlesinin, bir anda Nazarbayev’i açıkta ve yalnız bırakacak şekilde, daha geçen aya kadar ismini hatırlamakta zorlandığı Tokayev’e doğru tornistan yapması olduğu söyleniyor. Yani nehrin öyle bir yerinde at değiştirildi ki, Nazarbayev bile böylesini beklememiş olabilir.&nbsp;Tabii, bu işin sonucunda Kazakistan’ın da tıpkı Ukrayna gibi bir ilhak denemesiyle karşı karşıya kalabileceğini öne sürenler de var. Böyle bir hamle özellikle bölgede hakimiyet savaşı veren ABD ve Çin için kabul edilemez olacaktır. Batı’da Ukrayna krizi sürerken doğuda bir başka benzer krizi sadece Rusya, ABD ve Çin değil, dünya kaldırır mı? Zor.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Sokaktakiler…</h2>Başrolde onlar olması gerekirken tüm fillerin sahaya hücum etmesi nedeniyle uluslararası politika bataklığında ismini en az duyduklarımız… Kazak halkı. Türkiye’de yandaş basına göre “Amerikan oyunu”na gelerek, “durduk yere” isyan edenler…Dünyanın neresinde birileri açlık ve yolsuzluktan isyan etse, birileri için “maşa”, “terörist”, “çapulcu” olmaktan kurtulamıyor. Sokaktaki insana, Amerika, Çin ve Rusya gibi hegemon güçlerin neo-emperyal emelleriyle kurdukları sabah düşünde bir teferruat muamelesi yapılıyor. Durmaksızın…Kazakistan’da sokak eylemleri yeni değil. Yaklaşık bir on yıldır çeşitli boyutlarda eylemler yapılıyordu. Yandaş medyanın hemen “Gezici” ve “Sorosçu” ilan ettiği “Uyan Kazakistan” hareketi yaklaşık üç yıldır çeşitli vesilelerle iktidarı eleştirmeyi sürdürüyordu. Benzer bir sokak hareketi 9 Haziran 2019 seçimlerinin düzmece seçim olduğu iddiasıyla başlamış, tutuklamalar yaşanmıştı.

Nazarbayev, Tokayev, Rusya ve "sokaktakiler"

Kazakistan’da aktörleri tanıyalım

Türkiye’de gündem kalabalığında kaybolup giden meselelerden bir tanesi de, hasta mahpuslar. Yani, uzun bir süredir cezaevinde yatan, yine cezaevinde rahatsızlanan ve rahatsızlığı nedeniyle artık hapishane koşullarında kalması tıbbi açıdan sakınca arz eden mahkumlar.&nbsp;Karşınıza çıkmıştır, bu tür hastaların Adalet Bakanlığı tarafından tespiti sonrası Cumhurbaşkanı izniyle serbest bırakılması haberleri arada bir basında yer alır. Fakat son dönemde ciddi sağlık sorunu yaşayan bazı mahkumların serbest bırakılmadığı, cezaevlerinde yaşamlarını yitirdiklerine dair haberler okumaya başladık.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Hastane “cezaevinde kalamaz” demişti</h2>Son dönemde bu şekilde yaşamını yitirenlerden biri de Halil Güneş. Güneş, Diyarbakır Gazi Yaşargil Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nin “cezaevinde kalamaz” raporuna rağmen Adli Tıp Kurumu’nun aksi yöndeki kararı nedeniyle tahliye edilemedi ve geçtiğimiz hafta <a fr-original-style="" href="https://bianet.org/bianet/insan-haklari/254857-atk-nin-cezaevinde-kalabilir-dedigi-mahpus-yasamini-yitirdi" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">hayatını kaybetti</a>.Halil Güneş, tam 29 yıldır cezaevinde kalıyordu. 21 yaşında girdiği cezaevinde 29. yılını tamamlamaya günler kala akciğer ve kemik kanseri nedeniyle yaşamını yitirdi.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">25 yıldır içeride, 83 yaşında ve yoğun bakımda</h2>Bir başka benzer örnek ise 83 yaşındaki Mehmet Emin Özkan’ın durumu. Özkan, %87 engelli raporu olmasına ve tahliyesi yönündeki tüm taleplere karşın 25 yıldır kaldığı cezaevinden kendi evine gönderilmedi. Durumu hala belirsiz. Geçen hafta yoğun bakımda olduğuna dair haberler, çeşitli mecralarda <a fr-original-style="" href="https://m.bianet.org/bianet/saglik/254655-ihd-mehmet-emin-ozkan-yogun-bakimda" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">yer aldı</a>.Konuyu en yakın takip eden mecra Bianet gibi görünüyor. Konuya ilişkin detaylara <a fr-original-style="" href="https://bianet.org/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">bianet.org adresinden</a> ulaşabilirsiniz.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">59 kişi benzer şekilde öldü</h2>İnsan Hakları Derneği’nin verilerine göre Türkiye’de 604’ü ağır olmak üzere 1605 hasta mahpus bulunuyor. &nbsp;Yine İHD’nin paylaştığı veriye göre 2020 başından bu yana hapishanede hayatını kaybeden hasta sayısı yedisi infaz ertelemeyle tahliye edildikten kısa süre sonra olmak üzere toplamda 59’a ulaşmış durumda.Evet, Türkiye’de ilgi bekleyen dert çok ama adaletin belki de tüm sorunlarımızın çözümünde en kilit noktalardan biri olduğunu da unutmamak gerekiyor. Belki de tartışmaya en baştan başlamak ve devletin en temelde hapishane ile bu insanları ıslah etmeye mi, yoksa sadece cezalandırmaya mı çalıştığını konuşmak gerekiyor.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Tek istekleri sevdiklerinin yanında son nefesi vermek</h2>Bahsettiğimiz insanlar 20’li yaşlarında suça bulaşmış ve yaklaşık 20 yıldan fazla süreyi -hatta kimi vakalarda 30-35 yılı- cezaevinde geçirmiş; bugün artık kalan hayatlarını da asla sağlıklı şekilde geçiremeyecek, yatağa, tekerlekli sandalyeye veya solunum cihazlarına bağlı yaşaması gereken insanlar. Tek istedikleri de, evlerinde sevdiklerinin yanında bu dünyadan göçebilmek.Yaptıklarından pişman olup olmadıklarını bilemeyiz. Kimisi pişmandır, kimisi değildir. Fakat dört duvarın arkasında geçen 25-30 yılın ardından devletin bu ağır hasta insanları öyle veya böyle bir noktada “ıslah edilmiş” kabul etmesi, en azından yaşamlarının son demlerinde küçük bir özgürlük kırıntısını bu insanlara çok görmemesi talep ediliyor. İHD başta olmak üzere insan hakları örgütleri, infaz erteleme yoluyla bu insanların hangi fraksiyondan, hangi örgütten, hangi dünya görüşünden olduklarına bakılmaksızın infaz erteleme suretiyle tahliye edilmeleri gerektiğini savunuyor.&nbsp;

Türkiye’de İHD verilerine göre 604’ü ağır 1605 hasta, infaz erteleme ile yaşamlarının son günlerini evlerinde geçirmeyi talep ediyor. Soru şu: Islah mı ediyoruz, yoksa sadece cezalandırıyor muyuz?

Hasta ve hapiste… Seslerini duyan var mı?

Bugün size bir uyuşturucu kaçakçılığı hikayesi anlatmak istiyorum. Malum, son bir yılda, sıradan bir insanın tüm yaşamı boyunca filmler veya belgeseller haricinde karşısına çıkması mümkün olmayacak kadar çok uyuşturucu haberi okuduk, adeta hepimiz birer küçük DEA Ajanı’na* dönüştük.Mersin ve İzmir limanları, Kıbrıs, Kolombiya ve Venezuela’dan gelen gemiler, sosyal medyadan uyuşturucu yüklü konteynır numarası paylaşan mafya babaları, yenilenen uyuşturucu trafiği rotaları…&nbsp;Netflix’te yayımlanan bir narkoterör dizisinin minik oyuncularıyız sanki.Bahsedeceğim haber de yine içinde yaşadığımız coğrafyaya ait. Birkaç gün önce New York Times’ta yayımlanan ve bu yazıya da kaynaklık eden özel haber, Suriye’nin nasıl bir narkotik merkezine dönüştüğünü anlatıyor.&nbsp;Haber uzun, NY Times bu haber için uzunca bir hazırlık yapmış. İddialara muhatap olan herkese tek tek yanıt haklarını kullanmayı isteyip istemedikleri sorulmuş.&nbsp;Haberde dile getirilen en büyük iddia, şu anda Suriye’de, özellikle captagon olarak bildiğimiz uyuşturucunun üretimi ve dağıtımının mevcut Suriye yönetimi, yani Beşar Esad tarafından bilindiği, hatta bizzat Esad’ın kardeşinin bu işin başında olduğu iddiası.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Esad’ın kardeşi Mahir işin başında</h2>Habere göre, kardeş Mahir Esad’ın komutanı olduğu Dördüncü Zırhlı Tümen, yıllık yaklaşık 1 milyar dolara ulaşan bu ekonomiyi koruyor ve üretilen uyuşturucunun Lübnan sınırı ve Lazkiye Limanı’ndan dağıtımını sağlıyor. Tümenin General Hasan Bilal yönetimindeki güvenlik birimi, sistemin sorunsuz biçimde işlemesini sağlıyor.Hizbullah yönetimindeki Lübnan sınır bölgesi, başkent Şam’ın taşrası ve liman şehri Lazkiye'nin civar yerleşimleri uyuşturucu üretim merkezlerinin en yoğun yer aldığı bölgeler olarak öne çıkıyor.New York Times, bizzat Esad’ın direksiyonda olduğunun altını çizdiği bu şebekede iki uyuşturucu baronunun ismini öne çıkarıyor: Amer Khiti ve Khodr Taher. Hayvan alım-satımıyla uğraşan bu iki tüccar, savaş sonrası Suriye’nin hızla zenginleşen isimleri arasında yer alıyor ve iddialara göre uyuşturucu ticaretinin merkezinde de bu ikili var.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Suudiler “çifte hilalli” diyor</h2>Bazen Türkiye üzerinden, bazen direkt İtalya, genellikle ise Lübnan üzerinden Avrupa’ya da dağılan captagon haplarının favori adresi ise Suudi Arabistan ve Körfez bölgesi. Suudiler üzerindeki ay şekilleri nedeniyle “çifte hilalli” adını taktıkları bu hapları dünyadaki diğer tüm ülkelerden daha fazla tüketiyor.&nbsp;Gelinen noktada, sadece geçen yıl tüm dünyada 2,9 milyar dolar değerinde hapa el konulduğunu düşünürsek pazarın büyüklüğü daha rahat anlaşılıyor. Sadece bu yıl, şimdiye dek 250 milyondan fazla hap ele geçirilmiş durumda ve bu rakam dört yıl öncesinin tamı tamına 18 katı.Örneğin İtalya’da bir defada 84 milyon hap ele geçirilmiş durumda. Keza Malezya’da mart ayında araç lastiklerinin içerisinde 94 milyon hap ele geçirilmiş.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kristal meth dahi üretiliyor</h2>Türkiye’nin Suriye sınırının ne kadar kolay aşılabildiğini düşünecek olursak, bizdeki trafiğin büyüklüğünü tahmin etmek çok zor olmasa gerek. Üstelik asıl ürkütücü nokta, bu üretimin giderek büyümesi, genişlemesi ve “kristal meth” diye tabir edilen en tehlikeleri uyuşturucuların da Suriye sınırları içerisinde üretilmesi noktasına kadar gelinmiş olması.Yani aslında Türkiye artık yeni bir Meksika’yla sınır komşusu diyebiliriz. Hatta Meksika’dakinin aksine, bu defa sadece rüşvetle satın alınmış ve bu trafiğe göz yuman bürokratlardan değil, bizzat Batı’nın müdahalesiyle kaybetmeye yüz tuttuğu meşruiyetini uyuşturucudan elde edilecek gelirle ayakta tutmaya çalışan bir Suriye iktidarından söz ediyoruz. Kısacası, Suriye topraklarında uyuşturucu üretiminin peşine düşmek demek, mevcut rejimin bizzat kendisiyle mücadele etmek anlamına geliyor.Bugün captagon, yarın kristal meth, öbür gün bir başka uyuşturucu… Belli ki, Türkiye artık dünyanın en büyük uyuşturucu üretim merkezlerinden birisiyle komşu. Uyuşturucu trafiğiyle mücadele etmek isteyenlerin rotayı illa Latin Amerika’ya kadar kırmasına gerek yok. Tehlike yanımızda…Bu yazıya kaynak olan haberi <a fr-original-style="" href="https://www.nytimes.com/2021/12/05/world/middleeast/syria-drugs-captagon-assad.html" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">şuradan okuyabilirsiniz</a>.* Drug Enforcement Administration, ABD Uyuşturucuyla Mücadele Dairesi

New York Times’ta kısa bir süre önce yayımlanan haber, Türkiye’nin sınır komşusu Suriye’nin dünyanın en büyük uyuşturucu merkezlerinden birine dönüşmesini anlatıyor.

Türkiye artık Meksika’yla sınır komşusu

Birkaç gün önce gıda mühendisi Bülent Şık’ın bir Twitter paylaşımıyla konu gündeme geldi: Avrupa Birliği, Türkiye’den ithal edilen, özellikle turunçgillerde, çok tehlikeli bir pestisit olan klorpirifos isimli tarım zehrine rastlanması nedeniyle alımları durduruyordu.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">2016’da yasaklanmış, dört yıl sonra serbest kalmış</h2>Türkiye 2016’da bazı ürünlerde yasaklı kategorisine aldığı bu zehri 2020’de serbest bırakmış, AB bu zehir nedeniyle mandalina başta olmak üzere turunçgilleri son iki yıldır geri çevirmeye başlamıştı. Tabi özellikle çocuklar üzerinde büyük etkileri olan mandalinaların iç pazarda tüketilmeye devam ettiğini söylemeye gerek yok.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">2021'in ilk yarısında 94 sevkiyat geri dönmüş</h2>Avrupa Parlamentosu’na bu yılın haziranında verilen bir soru önergesinde 2021’in ilk altı ayında 94 yüklemede klorpirifosa rastlandığı belirtilerek bu konuda neler yapılacağı <a fr-original-style="" href="https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/E-9-2021-003018_EN.html" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">soruluyor</a>. Ayrıca zehirli yükleme sayısının 2019’dan bu yana artış gösterdiğinin altı çiziliyor.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Hemen toplatılmalı</h2>Konuyu uzun zamandır takip eden Bülent Şık’ın son paylaşımıyla yeniden gündeme gelen klorpirifos sorunu belli ki, Türkiye gerekli adımları atmazsa AB-Türkiye ilişkileri ekseninde tartışılmayı <a fr-original-style="" href="https://twitter.com/bulentilgaz/status/1464386187821555713?s=20" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">sürdürecek</a>. Fakat asıl yapılması gereken Türkiye’nin de bu zararlı maddeyi yasaklaması ve sadece yasaklamakla kalmayıp piyasadaki tüm ilaçları toplatarak imha etmesi.&nbsp;Konuyla ilgili daha fazla bilgi edinmek isterseniz Şık’ın yaklaşık bir yıl önce bianet’te kaleme aldığı makaleye <a fr-original-style="" href="https://bianet.org/bianet/tarim/235554-cocuklara-cok-zararli-klorpirifos-metil-yasaklanmali" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">göz atabilirsiniz</a>.

Klorpirifos isimli tarım zehrini içeren mandalinaları AB almıyor, mandalinalar iç pazarda tüketiliyor. 

Zehirli mandalinaları kime yediriyoruz?

Haberlerde görmüş olmanız muhtemel, evet, dünyanın yeni bir koronavirüs varyantı var: Afrika kıtasının güneyinde ortaya çıkan Omicron. Afrika’da ortaya çıkmasına ve Türkiye dahil pek çok ülkenin varyantın görüldüğü ülkelerden uçuşları durdurmasına rağmen, Omicron kendini batı medeniyetlerine kopyalamayı başarmış görünüyor. İngiltere ve Hollanda’nın da dahil olduğu altı Avrupa ülkesi, İsrail, Avustralya, Hong Kong…&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Anında incelemeye alındı</h2>Tıpkı delta varyantı gibi, Omicron da hızla yayılabilir. Daha bulaşıcı olan bu varyanta karşı mevcut aşıların koruyucu olup olmadığı da henüz netleşmiş değil. Fakat bir de işin olumlu tarafından bakalım, bu defa bilim dünyası konuya hızlı bir giriş yapmış durumda.İlk vakalardan sadece 36 saat sonra 100 enfekte hastadan veriler toplandı ve incelemeler başladı. Aynı şekilde başta Moderna ve BioNTech olmak üzere aşı firmaları da hızla verileri incelemeye başladı. Şimdi dünyanın iki hafta gibi bir süreye ihtiyacı var. Sonuçlar ancak iki hafta sonra ortaya çıkacak ve mevcut aşıların Omicron’dan bizi koruyup korumayacağı ancak o zaman belli olacak.Lakin ne yazık ki, ilk veriler çok iç açıcı değil. Omicron’un geçirdiği mutasyonların mevcut aşılara direnç gösterebileceğinden endişe ediliyor. Aşılı insanlar yaşamsal tehlike yaşamasalar da enfekte olma yüzdelerinin ve hastalığın şiddetinin artması ihtimalinden korkuluyor. Tabi bunlar henüz varsayım aşamasında.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Aşılar revize edilebilir</h2>Ayrıca aşı firmaları, olası bir durumda aşıları gerekli şekilde revize edebileceklerini söylüyor. Fakat bu tabi, yeni bir aşı demek. Bir de, doğal bağışıklığın tehlikeye girme ihtimali mevcut. Güney Afrika’da daha önce Covid-19 geçiren hastaların Omicron varyantıyla yeniden hasta olması bilim insanlarını varyantın doğal bağışıklığın önüne geçme ihtimali açısından endişelendiriyor.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">“Felaket kokteyli” deniyor</h2>Bilim çevreleri bir konuda hemfikir: Omicron zor bir varyant. Toplamda 50 mutasyona sahip. Virüsün sadece “spike” adı verilen çıkıntılı kısmında 26 daha önce benzeri görülmemiş (toplamda ise 30) mutasyon yer alıyor. Bu rakamın Delta varyantında 10, Beta’da ise altı olduğunu düşünecek olursak, ne kadar güçlü bir varyantla karşı karşıya olduğumuzu anlayabiliriz. Ayrıca Omicron’a Delta ve Beta’nın en güçlü yönlerini aldığı için bir tür “felaket kokteyli” benzetmeleri yapılıyor.Kısacası bu kış zor geçecek. Maskeleri yüzümüzden asla ve asla indirmemeye, sosyal mesafeye her zamankinden daha fazla dikkat etmeye devam edeceğiz. Tabi, buna karşın abartılı bir paniğe de gerek yok. Bilim insanları virüsü salgının başına göre çok daha iyi tanıyor ve çok daha hızlı müdahale edebiliyor.

Covid-19'un yeni varyantı Omicron, tıp dünyasında endişe yaratıyor. 

Aşılar yeni varyant Omicron’a karşı koruyacak mı?

Biliyorum, bu haberler insana hiç ama hiç iyi gelmiyor. Hele Türkiye’de… O kadar ki, doların, avronun peşinde günlük vaka sayılarına bile bakmıyoruz epeydir. Lakin hoşumuza gitmese de pandeminin seyrini takip etmek zorundayız. Aksi takdirde, sonrasında kapımıza geldiğinde şaşırıp kalıyoruz.Evet, kış geldi ve Avrupa’da yeni bir salgın başlamış durumda. Son olarak haber bültenlerine Avusturya’nın kapanma kararı düştü. Ülke pazartesiden itibaren maksimum 20 gün boyunca kapalı olacak. İnsanlar evden çalışacak, acil ihtiyaç duyulan dükkanlar dışında tüm mağaza ve dükkanlar kapalı olacak, sadece yüz yüze eğitimin kaçınılmaz olduğu okullar açık kalacak. Kapanma 12 Aralık’a kadar sürecek ama 10'uncu günün sonunda durum yeniden değerlendirilecek.Dokuz milyon nüfuslu ülkede vaka sayıları 15 binin üzerine çıkınca kapanmanın kaçınılmaz olduğu bizzat Sağlık Bakanı Wolfgang Mückstein tarafından duyuruldu.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Almanya’ya da panik hakim</h2>Sadece Avusturya değil tabii… Almanya, Hırvatistan, Çekya, Rusya ve Slovenya’da da rekor vaka sayılarına ulaşılmış durumda. Dünya Sağlık Örgütü durum böyle devam ederse şubat ayı sonuna kadar Avrupa’da ölü sayısının 450 bin kişilik bir sapma göstererek 500 bine ulaşacağını açıkladı. Romanya ve Belarus’ta ise sağlık sistemi çökmek üzere. Hastaneler yeni vakalarla başa çıkmakta büyük zorluk çekiyor ve yoğun bakımlarda yer bulmak mümkün değil.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Aşısızlara yaptırımlar yolda</h2>Özellikle aşılanma oranında düşük kalınması nedeniyle Avrupa’da pek çok ülke aşısızlara yaptırımlar getirecek düzenlemeleri hayata geçiriyor. Almanya’da vaka sayılarının arttığı şehirlerde aşısızların toplu taşıma kullanması yasaklanıyor, kamusal alanlarda aşısızlara kısıtlamalar uygulanmaya hazırlanılıyor.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Hollanda kısmi kapanmaya başladı bile</h2>Keza Slovakya ve Çekya da aşısızlar için kısıtlamaları kısa süre içerisinde başlatma kararı aldı. Ülkenin %73’ünün aşılanmasına rağmen Hollanda’da da geçen hafta kısmi kapanma uygulanmaya başlandı.Uzmanlar bu kışın da pandemi ve kapanmayla geçeceğini, bunun nedeninin aşılanma oranının bazı bölgelerde ve ülkelerde düşük kalması ile daha hızlı bulaşan delta varyantının tüm dünyaya yayılması olduğunu söylüyor.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Belçika’da da bir tür kısmi kapanma</h2>Macaristan’da yaşanan rekor artışlar nedeniyle ülke tıpkı Türkiye gibi üçüncü hatırlatma dozu aşılamalarına başlıyor. Öncelikle sağlık çalışanları bugünden itibaren hatırlatma dozu aşılarını olacak. Bir diğer Avrupa ülkesi Belçika da haftada dört gün evden çalışılmasını sağlayan düzenleme ile bir tür kısmi kapanmaya gitmiş durumda.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Türkiye’de 18 yaş altı hesaplamalara dahil edilmiyor</h2>Epeydir rakam olarak döviz kurunu takip ettiğimizden, başta da dediğim gibi vaka sayılarının açıklanacağı saatleri gözlediğimiz günleri unuttuk. O nedenle Türkiye’den de kısa bir bilgi özeti geçmekte fayda var:Sağlık Bakanlığı’nın sitesine girdiğimizde Türkiye’de aşılanma oranının %80’i geçtiği bilgisiyle karşılaşıyoruz. Oysa bu bilgi doğru değil. Açıklanan %80, 18 yaşın üstündekiler için geçerli olan oran. Yani 18 yaş altı bu hesaplamada yok. Tüm nüfus hesaba katıldığında bu oran %60’lara geriliyor.&nbsp;Çocukların hesaba katılmaması sorunlu bir durum. Örneğin Hollanda’da 5-9 yaş aralığında enfeksiyon görülme sıklığı 16 Kasım haftasında, yani bu hafta %85 artış göstermiş durumda.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Bizi de vurabilir, kapanma gelebilir</h2>Vaka sayıları Türkiye’de şu anda 20 binlerin üstünde, zaman zaman 30 binleri zorluyor. Avrupa’da yükselen dalgayla nüfusa göre kıyaslandığında bir miktar düşük gibi görünebilir. Fakat yeni dalgaların şimdiye dek hep Avrupa’dan birkaç ay sonra Türkiye’yi vurduğunu göz önüne alırsak eğer aşılanmada düşük hızımız değişmezse aralık sonuna doğru Türkiye de yeniden kapanmayı konuşabilir.

Avrupa'da artan vaka sayıları kısıtlamaları yeniden gündeme getiriyor. 

Pandemi yeniden… Avrupa’yı bir dalga daha vuruyor

Bugün felaket tellallığı yapıyor gibi göründüğümün farkındayım ama keyifsiz de olsa bunları bilmemiz şart. Yukarıda pandemide yeni bir dalganın Avrupa’yı sardığını, bizde de kapıda olduğunu yazdıktan sonra yine sağlık alanından bir haber: Kur yerinde durmadığından piyasada bazı ilaçlara erişim mümkün değil.İlaç sektöründe yaşanan kriz Türk Eczacıları Birliği’nin 6 Kasım’da yaptığı açıklama ile başka bir boyut kazanmıştı. TEB, 645 ilacın tedariğinde sorun yaşandığını, bu durumun ilaç için belirlenen avro kurunun 4,57 TL olmasından kaynaklandığını duyurmuştu.&nbsp;TEB’in açıklamasında “bugün kur 11 TL olduğundan, bazı firmaların Türkiye’ye ilaç vermeye yanaşmadıkları” belirtilmişti. TEB bile kurun gerisinde kaldı ve bu haber yazılırken avro 12.59 TL! Yani kur TEB’in isyanının ötesine geçmiş durumda ve kur ayarlaması makul bir seviyeye getirilmezse ilaç krizi daha ciddi bir hal alacak gibi görünüyor.İlaç kurları yılda bir kez belirleniyor ve TEB bu duruma karşı çıkıyor: TEB’in <a fr-original-style="" href="https://www.teb.org.tr/news/9451/Halk-Sa%C4%9Fl%C4%B1%C4%9F%C4%B1-Tehdit-Alt%C4%B1nda-645-Kalem-%C4%B0la%C3%A7-Piyasada-Yok" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">açıklamasında</a> Türkiye gibi kurun sürekli değiştiği bir ülkede ilaç sektöründe kur belirlemesinin belirli periyotlarla yapılması gerektiğinin altı çiziliyor.Kur ayarlamasına dair bir başka sorun ve iddia ise şu: İlaç temininde yaşanan sorun sadece düşük kurdan kaynaklanmıyor. Daha doğrusu, kurun şubat ayında belirleneceğini bilen firmalar aslında her yıl olduğu gibi bu yıl da, bu zamanlarda piyasaya ellerindeki ilaçları vermeye yanaşmıyor, şubatı bekliyor.İddiaya göre yukarıda da belirttiğim gibi bu her yıl yaşanan bir durum. Fakat bu yıl kurdaki büyük uçurum nedeniyle ilaçlarını piyasaya sürmekten geri duran şirket sayısı patlama yapmış durumda. Şu anda 4,57 TL’den piyasaya ilaç sürmektense şubat ayına kadar bekleyip, çok daha yüksek bir kurdan ilaçlarını pazarlamak istiyorlar. Yani şaka yapar gibi olacak ama şubata kadar sağlığımıza ekstra dikkat etmemiz için bir neden daha… Zira şubatla birlikte bir hafta, 10 gün içerisinde piyasada olmayan tüm ilaçlar raflardaki yerlerini alıyor.BirGün'deki <a fr-original-style="" href="https://www.birgun.net/haber/ilac-krizi-derinlesiyor-bakanlik-reddediyor-365231" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">habere</a> göre bulunamayan ilaç türleri:• Kanser ilaçları • Çocuk şurupları (ateş düşürücü ve soğuk algınlığı ilaçları) • Romatizma ilaçları • Göz damlaları • Burun damla ve spreyleri • Ağrı kesiciler • İshal ilaçları • Antibiyotikler • Tansiyon ilaçları • Kalp ilaçları • Antidepresanlar

Kurun sürekli yükselmesi, ilaç tedariğinde sıkıntı yaratıyor, bazı ilaçlar bulunamıyor. 

Bir de ilaç krizimiz var: Şubata kadar işimiz zor

<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">1. COP26 nedir?</h2>Birleşmiş Milletler küresel ısınmayla ilgili ilk çerçeve sözleşmesini 1994’te yürürlüğe koydu. O zamandan bu yana konu, COP (Conference of the Parties) toplantılarında, yani tarafların katıldığı konferanslarda ele alınıyor. Glasgow’da düzenlenen COP26, adından da anlaşılacağı üzere bu konferansların 26’ncısı. 31 Ekim’de başladı, heyetler düzeyinde çalışmalarla 12 Kasım’a kadar sürecek.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">2. Alınan kararlar neler?</h2>Henüz zirve bitmiş değil. Fakat büyük oranda tamamlandığından, genele dair bir şeyler söylemek mümkün. Öncelikle aktivistlerin zirvenin gidişatından memnun olmadığını söylememiz gerek. Dağ fare doğurdu gibi bir durum var. Buna karşın bazı kararlar alındı tabii:<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Başını ABD ve Avrupa Birliği’nin çektiği 100’den fazla ülke 2030’a kadar metan gazı emisyonlarını %30 azaltmayı taahhüt eden anlaşmayı imzaladı.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Zirvenin belki de en çok haber değeri taşıyan gelişmesi, Hindistan’ın 2070 yılında sıfır karbon emisyonuna ulaşmayı hedeflediğini açıklaması oldu. Bilim çevreleri taahhüdün yerine getirilmesi durumunda 1,5 derecelik küresel sıcaklık artışı hedefine bir adım daha yaklaşılabileceğini söylüyor.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">45 ülkeden finans sektöründeki 450’yi aşkın firma, toplamda 130 trilyon dolar tutarındaki fonu, 2050’ye kadar sıfır emisyon projelerine ayıracaklarını taahhüt etti.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Aralarında Birleşik Krallık, Polonya, Güney Kore’nin de yer aldığı 40’tan fazla ülke, 2030’a kadar kömür yakıtlı enerji santrallerinin faaliyetlerini aşamalı olarak durduracaklarını açıkladı.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Başta Brezilya olmak üzere 130’dan fazla ülke 2030’a kadar sınırları içindeki ormansızlaşma faaliyetlerini sona erdireceklerini duyurdu. Fakat ne yazık ki, bu ülkelerin konuya ilişkin verdiği ilk söz değil.</li></ul><h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">3. Aktivistler mutlu mu?</h2>Maalesef değil. Zirve onları mutlu etmenin çok uzağında görünüyor. Genç aktivist Greta Thunberg zirveyi “bir PR faaliyeti” olarak tanımladı. Greta, “Bu krizi bizi bu noktaya getiren yöntemlerle çözemeyeceğimiz kesin” dedi ve kararların bağlayıcılığı olmadığına vurgu yaptı. İklim değişikliği mücadelesinin sembol ismi, kuzey ülke liderlerinin tatlı konuşmalar yapmaya devam ettiğini fakat gerçekçi ve esaslı kararlar almadıklarını söyledi. Konferans ayrıca yine Greta’nın başını çektiği bir grup aktivist tarafından gelmiş geçmiş en dışlayıcı COP konferansı seçildi. STK’ların dışlandığını iddia eden aktivistler “bir grup kuzey ülkesinin yeşil göz boyamasından ibaret” diye tanımladıkları COP26’nın beklentileri karşılamadığını belirtti.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">4. Kimler katıldı?</h2>Ülkelerin başkanlar seviyesinde katıldığı COP26’da Cumhurbaşkanı Erdoğan yer almadı. Erdoğan, güvenlik konusunda Türkiye’nin taleplerinin yerine getirilmemesi nedeniyle Glasgow’a gitmekten vazgeçtikleri bilgisini basın mensuplarıyla paylaştı. Bu arada katılımcılar konusunda çok dikkat çeken bir diğer istatistik ise şuydu: Glasgow’a katılan fosil yakıt endüstrisi delegelerinin sayısı, ülke delegelerinden fazlaydı. En kalabalık ülke Brezilya, konferansta 473 müzakereciyle yer alırken fosil yakıt endüstrisi zirvede 503 delegeyle temsil edildi.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">5. Protestolar oldu mu?</h2>Pek tabii ki. Yaklaşık 100 bin kişi, Glasgow sokaklarında "Küresel Kuzey” diye tanımladıkları gelişmiş ülkeleri, küresel ısınmayla mücadelede kalıcı ve net adımlar atmayı reddettikleri için protesto etti. Ayrıca yine Glasgow’da “İklim Adaleti İçin İnsanların Zirvesi” isminde paralel bir konferans düzenlendi. Bu alternatif zirvenin notlarına <a fr-original-style="" href="https://cop26coalition.org/peoples-summit/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">buradan erişebilirsiniz</a>.

5 soruda COP26 İklim Zirvesi

Krallarımız çıplak!

Türkiye İstatistik Kurumu birkaç gün önce Ceza İnfaz Kurumları’na dair 2020 yılı istatistiklerini paylaştı. Rakamlara göre 2020’de cezaevlerindeki hükümlü ve tutuklu sayısı bir önceki yıla kıyasla %8,5 azaldı.&nbsp;COVID-19 salgını ve buna bağlı kapanmalar nedeniyle pek çok istatistikte olduğu gibi, bu rakamlarda da ciddi bir düşüş yaşanmış olması normal.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">10 yıl önce binde 1,72 idi, önceki yıl 3,51 oldu</h2>Meselenin gerçek boyutunu anlamak için bu sayıları bir 10 yıl öncesinin verileriyle kıyaslamak doğru olabilir. Şöyle ki; 2011’de Türkiye’de 100 bin kişi başına cezaevindeki insan sayısı 172 idi. Yani binde 1,72.&nbsp;2019’da ise bu sayı ikiye katlandı, hatta bunun da ötesine geçildi. 2019’da 100 bin kişide cezaevindeki insan sayısı 351 olarak belirlendi. Gelin bir de toplama bakalım:2011’de cezaevi nüfusu 128 bin 253 kişiden ibaretken, bunun 123 bin 648’i erkek, 4 bin 605’i ise kadındı. 2019’da cezaevinde bulunanların sayısı 291 bin 546’ya yükseldi. 280 bin 114 kişiyle erkeğe karşın 11 bin 432 kadın cezaevinde tutuklu veya hükümlü olarak yatmak zorunda kaldı.2020’de ise pandemi nedeniyle sayılar bir miktar geriledi. Toplamda mahkum sayısı 266 bin 831 olarak kaydedildi.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">6 kişiden 1'i henüz hüküm giymedi</h2>Bu arada bir başka çarpıcı istatistik ise hükümlü/tutuklu oranlarında karşımıza çıkıyor. Yeni verilere göre, cezaevinde yatmakta olan insanların %84,3’ü hükümlü, %15,7’si ise tutuklu. Yani yaklaşık her 6 mahpustan biri henüz hüküm giymemiş durumda.Ülkedeki mahkum sayısı 10 yılda ikiye katlanınca, tabii hapishaneler yetmez oldu. Çözüm ise basitti: Yeni cezaevleri yapmak.&nbsp;Son 6 sene içerisinde Türkiye’de 126 yeni cezaevi faaliyete geçti. Sadece bu yıl, yani 2021’de 39 yeni cezaevi inşaatına başlandı. Geçtiğimiz yıllardan yapımı devam edenleri de dahil edecek olursak bu yıl toplamda 68 cezaevinin tamamlanması hedefleniyor. Bunların üzerine 2024’e kadar 40 tane daha eklenecek.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Çözüm cezaevi inşa etmek mi?</h2>DW Türkçe'nin haberinde konuyla ilgili <a fr-original-style="" href="https://www.dw.com/tr/%C3%BC%C3%A7-ayda-cezaevi-in%C5%9Faat%C4%B1na-556-milyon-lira/a-57159128" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">detayları paylaşan</a> Ceza İnfaz Sisteminde Sivil Toplum Derneği’nden Berivan Korkut’a göre Türkiye’deki 374 cezaevinin toplam kapasitesi 250 bin 756 kişi.&nbsp;Yani, geçen yıl pandemi nedeniyle açık cezaevlerinden gerçekleştirilen tahliyelere rağmen Türkiye hızla artan mahkumiyetler nedeniyle mahkumlarına cezaevlerinde yer bulamıyor. Bunun içinse çözümü, tutuksuz yargılama ya da farklı ıslah yöntemlerinde değil de cezaevi inşa etmekte bulmuş gibi görünüyor.

Pandemi kaynaklı tahliyelere ve artan cezaevi sayılarına rağmen mahkumlara cezaevlerinde yer bulunamıyor. 

Cezaevi Cumhuriyeti!

ABD merkezli ilaç üreticisi Merck’ün bu ayın başında yaptığı basın açıklaması COVID-19’la mücadelede yeni bir döneme girildiğinin işareti olarak haberleştirildi. Merck, açıklamasında oral olarak alınan yeni ilacı Molnupiravir’in COVID-19 kaynaklı hastane yatışları ve ölümleri yarı yarıya azalttığını duyurdu. Firma, duyurunun hemen ardından ABD ve Avrupa’da satış için gerekli lisans başvurularını yaptı.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Ne zaman satışa çıkacak?</h2>Merck, FDA ve Avrupa İlaç Ajansı’na acil durum kullanım izni için başvurularını yaptı. Başvuruların hızlıca sonlandırılması ve bu yılın sonuna doğru ilacın kullanılmaya başlanması bekleniyor.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Aşıdan farkı ne?</h2>Molnupiravir’in %50’lik başarı oranı ilk etapta düşük görünebilir fakat unutulmaması gereken nokta, ilacın virüse yakalandıktan sonra müdahale şansı tanıyor olması. Zira, bugüne kadar aşılarla sadece virüse yakalanmadan önce sürece müdahale edilebiliyordu. Şimdi artık aşılı veya aşısız herhangi birisi hastalandıktan sonra tedavinin bir parçası olarak bu ilacı kullanabilecek.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Nasıl çalışıyor?</h2>Merck, molnupiravir etken maddeli ilaca Thor’un yıldırımlarla dövülen çekici Mjölnir’in adını uygun gördü. İlaç koronavirüsün vücuda girmesini takiben kendisini çoğaltmasına engel olmak için virüsün genetik kodunda bazı hatalar oluşturuyor.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Nasıl kullanılacak?</h2>Günde 2 defa 4'er adet alınacak olan Mjölnir toplamda 5 gün kullanılıyor. Yani bir kişi doktoru tarafından reçete edilmesinin ardından ilaçtan 40 adet alıyor.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Ne kadara mal olacak?</h2>İlacın ABD’de hasta başına 700 dolar civarı bir maliyeti olacağı açıklandı. Bu maliyet başta yüksek görünse de, özellikle hastaneye yatmak durumunda kalan hastalara uygulanan antikor tedavisinin üçte biri harcamaya mal olması nedeniyle, Mjölnir’in derhal yaygın bir tedaviye dönüşmesi bekleniyor.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Başka ilaçlar da olacak mı?</h2>Evet, şu anda klinik testleri devam eden ve çok yakında gerekli izinler için başvuru yapması beklenen iki antiviral ilaç daha var. Birisi Pfizer, diğeri ise Atea Pharmaceuticals-Roche ortaklığı tarafından hazırlanan bu iki ilacın da birkaç ay içerisinde raflardaki yerini alması bekleniyor.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Diğer notlar…</h2><ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Molnupiravir’i Avrupa’da ilk sipariş eden ülkelerden biri Fransa oldu. Fransız devleti gerekli onayların alınmasının ardından geçerli olacak anlaşma çerçevesinde 50 bin doz ilaç sipariş ettiklerini ve ilaçların kasım ayının sonu veya aralık ayının başlarında ellerine ulaşmasını beklediklerini açıkladı.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bill Gates ve eski eşi Melinda’nın kurduğu Gates Vakfı ilacın az gelişmiş ülkelerde de üretilebilmesi için 120 milyon dolar bağışta bulundu.&nbsp;</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ayrıca Merck firması ilacın dünyadaki 105 az gelişmiş ülkede daha ucuza mal edilebilmesi için çeşitli üreticilerle lisans anlaşmaları yaptı. Bu anlaşmalar ile, şu anda ABD’de kişi başı maliyeti 700 dolar civarında olan ilacın, çoğu Asya ve Afrika’dan olmak üzere toplam 105 az gelişmiş ülkede 20 dolar civarında bir maliyetle üretilmesi mümkün hâle gelecek.</li></ul>

Merck firmasının geliştirdiği ilaç, COVID-19'a yakalananlara tedavi imkânı sağlıyor. 

COVID-19 salgınının seyri kökünden değişebilir

Gün geçmiyor ki, güzel ülkemiz bir başka uluslararası krizin kahramanı olmasın ve bizler bu krizler nedeniyle her yeni güne yeni bir terim, kavram öğrenerek başlamayalım. Son olarak, Osman Kavala’nın yargılama olmaksızın tutukluluk halinin devamını eleştiren 10 büyükelçinin açıklamaları nedeniyle "istenmeyen kişi" anlamına gelen “persona non grata"&nbsp;terimini öğrenmiş olduk. Buradan hareketle gelin, bilmemizde fayda olan, bazen sürekli kullanmamıza rağmen etimolojisini ıskaladığımız birkaç Latince terime göz atalım.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Casus belli: Bir önceki sayımızda Yunanistan’ın karasularını 12 mile çıkarma girişimi ihtimalinin Türkiye için savaş nedeni, yani “casus belli” olduğunu yazmıştım. Bu aralar bu kelime de “persona non grata”&nbsp;gibi epey popüler ve önümüze çıkmaya devam edecek gibi. Yazılışı Türkçe gibi duran bu terim aslında “case"&nbsp;(durum) kelimesinin Latincesi casus&nbsp;ile savaş anlamına gelen bir başka Latince kelime “bellum”dan türemiş.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Status quo: 1962 yılında kurulan, “In the Army Now” <a fr-original-style="" href="https://www.youtube.com/watch?v=ObntvRcKMrE" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">eseriyle</a> gönlümüze kazınan, uzun yıllar önce ülkemizi de ziyaret eden (bu fakirin de dünya gözüyle izlediği) ve grubun beyinlerinden birisini geçtiğimiz günlerde kaybettiğimiz efsane müzik grubu. Tabii bu kadarla sınırlı değil.☺ Güzel dilimize “statüko” olarak başarılı bir biçimde aktarılmıştır. Bir durumun devamı, statünün sürdürülmesi anlamına gelir. &nbsp;“Status quo ante” ise bir önceki var olan durum anlamında kullanılır.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Circa: Belki bu haliyle hiç karşınıza çıkmayacak ama siz onu bazı yıllardan önce “c.” şeklinde yazılmış haliyle gördünüz veya göreceksiniz. Circa, yaklaşık demek. Örneğin bir kişinin doğum tarihi sahih kaynaklardan doğrulatılamıyorsa, şu şekilde yazılır: c.1462. Aynı kişinin ölüm tarihi de kesinlik arz etmiyorsa, o zaman yazılış şu şekilde olur: c.1462-c.1510.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Quo vadis: Özetle “hemşerim yolculuk nereye,” “bu gidişin sonu nereye varacak” diyebileceğimiz Latince soru cümlesi. Günlük kullanımda “Allah sonumuzu hayretsin” tadında kinayeli kullanımları sıkça karşımıza çıkar.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Sui generis: Yani “nevi şahsına münhasır.” Kendine özgü bir durumu tarif etmek için kullanılır. Dolayısıyla durum aslında “biricik”tir. Bu vakaya özgü bir durumdur. Bu açıdan da geneli bağlamaz.&nbsp;</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">CV: İş yerlerine gönderdiğiniz özgeçmişinizden bahsettiğim için, özellikle kelimenin kısaltmasını kullandım. CV’nin açılımının curriculum vitae olduğunu biliyorsunuzdur. Fakat kelimenin “yaşam yolu/döngüsü” anlamına geldiğini şimdiye dek duymamış olabilirsiniz. Fazla bilgi göz çıkarmaz. ☺</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Homo homini lupus: Homo’yu homo sapiens’ten çıkarmışsınızdır. İnsan anlamını gelen bu kelimenin çekilmiş hali ise homini. Lupus ise kurt anlamına geliyor. Yani, “insan insanın kurdudur.” Bu aralar akıldan çıkarmamakta fayda var.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Habemus papam: İngilizcesi “we have a pope” olan, yani “Bir papamız var” anlamına gelen cümle. Tahmin ettiğiniz üzere, mevcut Papa’nın ölümü ve nadiren de olsa görevi bırakması gibi durumlarda, Vatikan’da kardinaller toplanır, kapılar kilitlenir ve yeni bir Papa seçilene kadar hiçbir kardinal seçimin yapıldığı odayı terk etmez. Ne zaman ki, bir isim üzerinde uzlaşma sağlanır, Vatikan’ın bacasından her başarısız oylamada çıkan siyah dumanın aksine bu kez beyaz bir duman tütmeye başlar ve müjde verilir: “Habemus papam!”</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">In vino veritas:&nbsp;Bunu sadece sevdiğim için koyma ihtiyacı hissettim. Veritas gerçek demek. Vino ise Türkçe hariç hemen her dilde olduğu üzere şarap (kelime Türkçeye Arapçadan geçtiği için bizde Latincesiyle herhangi bir benzerlik bulunmaz). In vino veritas ise “şarapta gerçek vardır/gizlidir” anlamında kullanılır. Yani şarabı içen kişi açılır ve tabiri caizse sökülür, gizlisi saklısı kalmaksızın anlatmaya başlar.</li></ul>

Karşımıza sık sık çıkan Latince ifadeler ne anlatıyor?

Her eve lazım, minik Latince sözlük

Doğu Akdeniz’deki doğalgaz arama girişimleriyle başlayan gerginlik, Yunanistan’ın yaz başından bu yana devam ettiği çeşitli stratejik anlaşmalarla bugün başka bir boyuta taşınmış durumda. Gelin, sessiz ve derinden sürmesine rağmen ciddi bir sarsıntının öncülleri olarak okuyabileceğimiz bu sürece biraz daha yakından bakalım.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Macron’un Merkel’siz Avrupa hayalleri</h2>Yunanistan’ın Doğu Akdeniz’de birlikte hareket ettiği ülkelerin başında Fransa geliyor. Enerji devi Total’le bölgede doğalgaz arama faaliyetlerini sürdüren Fransa, ABD’nin Ortadoğu’dan çekilmesinden ve Merkel sonrası doğan boşluktan faydalanarak aktif bir dış politika benimsedi.Bu strateji doğrultusunda Yunanistan’la Doğu Akdeniz’de askeri tatbikatlarla başlayan yakınlaşma, bir güvenlik paktına evrildi.Yunanistan, Fransa’ya 18 uçak ve 3 fırkateynlik 5 milyar dolar tutarında sipariş verdi. Ancak güvenlik paktında daha kritik olan, anlaşmanın ülkelerden birinin saldırı altında olması halinde diğerinin duruma müdahale etmesini öngörmesi.&nbsp;Oysa NATO Anlaşması’nın meşhur 5. maddesi, üye devletlerden birinin saldırıya uğraması durumunda, tüm üyelerin müdahale etmesini “birimiz hepimiz, hepimiz birimiz için” ilkesiyle düzenliyor.&nbsp;Bu durumda, söz konusu güvenlik paktının ancak iki NATO ülkesinin birbirine saldırması durumunda devreye gireceği düşüncesini getiriyor. Zaten Yunanistan merkezli yetkililer, anlaşmanın yapılma sebebi olarak üstü kapalı bir şekilde Türkiye’yi işaret etmeyi sürdürüyor. Fransa cephesi ise daha diplomatik bir dil tercih ediyor. Şimdilik.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Anlaşmaya NATO bile karşı çıktı</h2>Gelişmeden sadece Türkiye değil, NATO da kaygılı. Örgütün Genel Sekreteri Stoltenberg, Fransa ve Yunanistan arasındaki bu anlaşmaya Avrupa içi bu tür savunma anlaşmalarının ittifakı zayıflatacağını ve Avrupa’yı böleceğini gerekçesiyle karşı çıktı.&nbsp;Fransa-Yunanistan anlaşmasının NATO’nun “gerekli” durumda müdahaleyi öngören 5. maddesinden daha “derin” bir ilişki betimlemesi tüm NATO ülkelerini germiş durumda.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Amerikan askeri Türkiye’nin burnunun dibinde&nbsp;</h2>Bir başka savunma anlaşması ise yine çok yakın bir tarihte ABD ile Yunanistan arasında var olan bir güvenlik anlaşmasının kapsamı genişletilerek yenilendi. ABD, Girit ve Selanik başta olmak üzere Türkiye’ye yakın bazı noktalarda asker bulundurmaya başlayacak. Yunanistan bu noktalarda bazı askeri üsleri ABD’nin kullanımına sunacak.Türkiye, anlaşmaya Savunma Bakanı Hulusi Akar aracılığıyla tepki gösterdi. ABD’nin bölgede en yakın müttefiki olarak Yunanistan’ı seçtiği yorumlarına sessiz kalınması zaten mümkün görünmüyordu.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Yunan tarafı: “Kolaysa saldırın”</h2>Yunanistan tarafı “Bize saldırmayı düşünecek ülke, ABD askerlerinin ülkemizde bulunduğunu göz önüne almak zorunda kalacak” diye yorumluyor. Yunanistan Dışişleri Bakanı Nikos Dendias’ın “ABD, Türkiye’nin tepkisinden çekinseydi Türkiye topraklarına bu denli yakın iki noktayı üs olarak seçmezdi” açıklaması da yangını körükler nitelikte.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">ABD: F-16 verelim, çok sinirlenmeyin</h2>Fakat öyle görünüyor ki, ABD Suriye ve Doğu Akdeniz’de öfkelenen Türkiye’yi hesaptan tamamen çıkarmak istemiyor. Bu nedenle de Türkiye’nin S400 alımıyla iyice rayından çıkan ve ABD’nin Yunanistan hamlesiyle diplomatik krize doğru yol alan iki ülke ilişkilerine küçük bir rot-balans ayarı yapılması için Amerikan tarafından yeni bir hamle geldi: Biz de size F-16 verelim!Malum, Türkiye üretim partneri olduğu son teknoloji F-35 uçaklarından 100 adetten fazla sipariş vermiş fakat S400 alımıyla Türkiye partnerlikten çıkarıldığı gibi, F-35’lerin de kendisine satılmayacağı ortaya çıkmıştı.Türkiye Cumhuriyeti tarafından ABD’ye F-35’ler için ödenen 1 milyar 400 milyon doların akıbeti merak konusuydu. Şimdi Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın aktardığına göre ABD masaya yeni bir kart açtı: Gelin size 1 milyar 400 milyon dolar karşılığında F-16 ve F-16 modernizasyon kiti verelim.&nbsp;ABD Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Ned Price, F-35 anlaşmazlığının çözümü için istişarelerin sürdüğünü, ABD'nin Türkiye’nin F-16 taleplerine herhangi bir finansman teklifinde bulunmadığını açıkladı.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Sonuçlar</h2>1. Doğu Akdeniz meselesi Yunanistan-Fransa ittifakıyla yeni bir boyut kazanacak gibi görünüyor. Türkiye şimdilik doğalgaz arama gemisi Oruç Reis’i Antalya açıklarına demirledi ama faaliyetler yeniden başlarsa ne olacağını kestirmek güç.2. Yunanistan yakın bir zamanda masaya 12 mil meselesini getirebilir. Türk tarafı 6 milin üstünü “casus belli” (savaş nedeni) sayacağını 25 yıl önce belirtmişti. Ama değişen şartlarda “Ege’de sular ısınabilir”.&nbsp;3. Bizzat NATO yetkilileri son gelişmeler ışığında NATO’nun çatırdamaya başladığını belirtiyor. Kriz büyük! Britanya ve ABD gibi “büyük abilerin” müdahalesi Fransa’ya geri adım attırılabilir mi? Yoksa Türkiye, NATO üyeliğini tartışmaya açabilir mi?&nbsp;4. ABD, Yunanistan anlaşmasının PR’ını Çin ve Rusya’ya karşı bir hamle olarak yapmaya çalışıyor. Tabii, Rusya ve Çin’in de bu anlaşmadan faydalanarak Türkiye’ye “hadi bırak onları, gel yanımıza” yönündeki ısrarlarını artırması beklenebilir.5. Yunanistan’da Türk hükümetinin olası seçimlerde avantajlı duruma geçmek amacıyla kendisiyle sıcak çatışmaya girme ihtimali ciddi ciddi masaya yatırılıyor.&nbsp;6. Doğu Akdeniz’de Türkiye’nin karşısındaki cephe; İsrail, BAE, Mısır, Yunanistan ve Fransa’dan müteşekkil. Bu ülkeler arasında “Dostluk Forumu” gibi toplantılar yapılıyor. Cepheleşme büyük hızla artıyor.7. Şansölye Merkel sonrası AB’nin patronluğuna soyunan Macron daha birleşik ve bir arada bir Avrupa için tüm üyelerle ilişkileri iyi tutmak niyetinde. Bu niyet Rum Kıbrıs Cumhuriyeti’ni de kapsıyor. Adada da sıcak gelişmeler olabilir.

Türkiye’de iç politikanın kısır tartışmaları süredursun, komşu Yunanistan’ın ABD ve Fransa’yla yaptığı askeri anlaşmalar Akdeniz’de suları kaynama noktasına getirmiş durumda.

Akdeniz’de savaş çığlıkları… Bizim gündemimiz iç politika

Bu hafta önce 49, sonra 36 adrese yüzlerce polis eşliğinde baskın yapıldı. Baskınların hedefi kağıt toplama işçileriydi. Valilik operasyonları önceden duyurmuş, gerekçenin “çevre ve halk sağlığını tehdit, haksız kazanca ve kamu zararına yol açma” olduğunu açıklamıştı.&nbsp;İnsan tabii sormadan edemiyor: Kağıt toplama ve halk sağlığını tehdit mi? Kamu zararı mı? Şu durumda “çöplerimiz” kamu malı mı sayılıyor? Çöplerden kağıt toplayanlar sağlığımızı mı tehdit ediyor?&nbsp;Anlaması zor. O nedenle Geri Dönüşüm İşçileri Derneği Başkanı Ali Mendillioğlu’na baskınları sorduk. Ve öğrendik ki, meğer İstanbullunun çöpü bir “değer”miş. Sokakta karnını doyurmak için kağıt toplayanlar, bu “değerli” mala el koyduklarından “haksız kazanç” elde ediyorlarmış. Buyurun, çöpten geçinenlerin ülkesinde çöpün ranta dönüşme öyküsüne…&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2021/9/6/1633774261359.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="Infinity" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Kaynak: Cumhuriyet<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Baskınların resmi gerekçesi nedir? Kamu zararı, halk sağlığını tehdit gibi gerekçelerden söz ediliyor. Bunlar ne anlama geliyor?</li></ul>İddia o ki, İstanbul halkının çöpe attığı kimi atıklar artık bir değer. Dolayısıyla bu değerin kağıt işçileri tarafından toplanmasını “kamu zararı” kabul ediyorlar. Buradan elde edilen geliri de haksız kazanç.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Peki, çevre ve halk sağlığını tehdit?</li></ul>Yine iddia odur ki, şehir içerisinde atıkların toplandığı depolar çevre ve halk sağlığını kirletiyor. Ayrıca kağıt toplayıcıları çöplerdeki poşetleri yırtmak suretiyle bir hijyen sorunu yaratıyor.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Şimdiye kadar bu kadar büyük baskınlar olduğunu duymamıştık. Biz mi duymadık, yoksa sahiden bu ölçekte baskınlar daha önce yaşanmadı mı?</li></ul>Bu hafta öncesinde, son iki aydır bir müdahale söz konusu. Fakat geçmişte bu son iki ayda yaşanan kadar büyük bir müdahale olmadığı doğru. Biz de ilk kez bu ölçekte bir müdahaleyle karşılaştık.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Peki, neden şimdi?</li></ul>Şimdi atık dönüştürmeden söz ederken öncelikle iki hedef olmalı. Birincisi ambalaj üretimini azaltmak. İkincisi ayrıştırmanın evde yapılmasını sağlamak. Bu ikisini de yapamıyorsan, bu boyutta bir işi ya kağıt işçileri gibi sokakta, bizzat çöp tenekelerinde yapacaksın. Ya da teknolojik bir çözüm üreteceksin. Bir bant sisteminde ayrıştırılacak vs…&nbsp;Şu anda İstanbul’da her iki yakada da böyle bir girişimde bulunulduğunu biliyoruz. İki tane yatırım aşamasında fabrika kurulması planlanıyor. Baskınların bu hazırlıklarla, birilerinin bu alana girmesiyle ilgili olduğunu biliyoruz.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Yasal statü nedir bu konuda?</li></ul>2004’te bir yönetmelik çıktı ve ambalaj atıkları AB uyum sürecinde çıkarılan bu yönetmelikle tanımlandı. Fakat aradan geçen 17 yılda bu yönetmelik 17 kez değişti. Aslında ilgili kurumların kendisi de ne yapılacağını bilmiyor.&nbsp;Şu anda “sıfır atık” denilen yaklaşım da doğru tariflenmiş değil. Bugün pek çok ürünün ambalajı içindekinden pahalı. Örneğin su. Kutu kola, deterjan, parfüm… Bunlar da öyle. Ya atık üretimini azaltacaksın, misal musluktan akan suyu içilebilir hale getireceksin. Yahut da, depozitolama gibi yöntemlerle geri dönüşümü kaynağında kolaylaştıracaksın. Bugün hem atık üretimini körüklüyor, hem de ayrıştırmayı kaynağında çözemiyorlar.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Peki, bir çözüm, bir çıkış görüyor musunuz?</li></ul>Çözüm için önce sorunu tarif etmeliyiz. İnsanların bir güvence altında çalışmasından önce, asıl sorun çöpten geçinen insanlarımızın olması. Dolayısıyla asıl bu sorunu çözmek gerekiyor. Bunu çözerseniz, çöpünüzün yapısı da değişir zaten.&nbsp;Göçle birlikte çöpten geçinen insan sayısı her gün artıyor. İnsanlar da diploma sorulmayan, sabıka kaydı sorulmayan, etnik kimliğinizin sorgulanmadığı bu işe girmek zorunda kalıyor. Çünkü başka şansı yok. Bunlar değişmeden bu soruna da çözüm bulmak mümkün görünmüyor.

Kağıt toplama işçilerine yönelik baskınları Geri Dönüşüm İşçileri Derneği Başkanı Ali Mendillioğlu ile konuştuk.

Meğer çöplerimiz bir değermiş… (!)

Motosikletimle ışıklarda duruyorum. Tekim. Sağımda solumda hiç araba yok. Derken birden bir motosikleti güruhu sağlı sollu yanaşıyorlar yanıma. Hepsi kurye. 15-20 kadarlar. Kimisi sade kıyafetleriyle evrak taşıyor, kimisi rengarenk mont ve kasklar içerisinde yemek.&nbsp;Düşünmeye başlıyorum; pandemiyle birlikte sayıca o kadar arttılar ki, sanki ülkenin bir yarısı hayatını idame ettirmek için diğer yarısına yemek, gıda, market ürünleri, kıyafet taşıyor gibi…&nbsp;Makine mühendisi, muhasebeci, iletişim fakültesi mezunu ve hatta müzisyen… Her meslekten insan şu sıralar akın akın kuryelik mesleğine geçiş yapıyor. O kadar ki, hizmet sektöründeki diğer alanlardan pek çok insan bu mesleğe geçtiğinden şu sıralar misal garson, aşçı bulmak çok zor.&nbsp;Peki, nasıl kurye olunuyor? Kaç para kazanıyorlar? Sosyal güvenceleri var mı? Kazalara karşı görev yaptıkları şirketler tarafından korunuyorlar mı? Kuryelerle yaptığımız görüşmeler ve konuya ilişkin haberler çerçevesinde 8 soruda kuryelik mesleğine dair pek bilinmeyenleri aktarıyoruz.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Türkiye’de şu anda kaç kurye var?</li></ul>Sorunun cevabı Türkiye’de pek çok istatistikte karşımıza çıkan türden: Kime sorduğunuza bağlı. TRT’nin herhangi bir kaynak belirtmeksizin paylaştığı habere göre bu yılın haziran ayında 982 bin kurye <a fr-original-style="" href="https://www.trthaber.com/haber/yasam/yollardaki-tehlikeli-meslek-motokurye-461013.html" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">görev yapıyor.&nbsp;</a>Yani yuvarlak hesap 1 milyon. Bu rakam her kaynakta/haberde kimin açıklama yaptığına göre değişiyor. Toplam rakamın 400 bin olduğu, İstanbul’da -sadece- 50 bin kuryenin çalıştığını yazan kaynaklar da var. Bir Türkiye klasiği… Fakat görünen o ki, en yüksek rakamı en makul olarak kabul edebiliriz. Yani kurye sayımız yurt sathında 1 milyonu bulmuş olmalı!<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kurye olmak için aranan şartlar neler?</li></ul>En basit haliyle söylersek, bir motosiklet veya araba ehliyeti. Araba ehliyetiniz varsa 50 cc altı bir motorla bu işi yapabiliyorsunuz. Bunun dışında sabıka kaydı, sağlık raporu gibi rutin belgeler isteniyor sizden. Yine hiçbir kaynakta derli toplu anlatılmadığı için SRC Belgesi diye bilinen bir “mesleki yeterlilik” belgesi olduğunu, fakat kuryelik “tehlikeli meslekler” sınıfında yer almadığından bu belgenin işverenin özel talebi dışında kanunen zorunlu olmadığını da yine ancak detaylı araştırma ile öğrenebiliyoruz.Ayrıca tabii ki, motosikleti kuryenin alması, şirketlerin verdiği logolu kask/mont gibi temel malzemenin dışında her türlü koruma malzemesini de kendilerinin temin etmesi gerekiyor.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">SRC Belgesi neden zorunlu değil?</li></ul>Çalışma Bakanlığı’na bağlı “Mesleki Yeterlilik Kurumu” tarafından verilen ve “yurt içi kargo ve yük taşımacılığı” yeterlilik belgesi şu anda zorunlu değil. Belgeyi almak için tatmin edici bir eğitimden geçilip geçilmediği ayrı bir sorun ama önce kuryeliğin İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü tarafından “tehlikeli meslekler” sınıfına alınması gerekiyor ki, bu belge zorunlu hale gelebilsin. Belgeyi almanın 1040 TL masrafı olması nedeniyle alım oranı çok düşük. Ayrıca pek çok şirket de işe alım esnasında bu belgeyi zorunlu kılmış değil.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kuryeler hangi sistemde işe alınıyor? “Esnaf kurye” sistemi nedir?</li></ul>Maaşlı kurye çalıştırmak neredeyse tarih oluyor. Çok bilinen yemek/gıda dağıtım firmalarının bir süredir tercih ettikleri bir sistem var: “Esnaf kurye” sistemi. Bu sistemde kurye bir şahıs şirketi kuruyor ve yemek firmasına belirli periyotlarda fatura (haftalık/15 günlük/aylık) kesiyor. Evrensel'in haberi konuyu en iyi anlatan <a fr-original-style="" href="https://www.evrensel.net/haber/443319/kargo-sektorunde-kuralsizligin-esnek-calismanin-yeni-araci-esnaf-kurye" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">içeriklerden birisi.</a>&nbsp;Şahıs şirketini kuran kişi 29 yaşından küçük ise 1 yıl boyunca Bağkur’u devlet tarafından yatırılıyor, 3 yıl boyunca vergi ödemiyor. Artık tüm şirketler bu sistemi tercih ediyor. Nedeni tahmin edilebilir ve basit: Bu sistemde olası bir kaza/yaralanma vs… gibi durumlarda tüm sorumluluk kuryenin şahıs şirketine ait. Yemek dağıtım firması sadece bir şirketten taşıma hizmeti alan bir diğer şirket konumunda.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kuryeler nasıl bir sistemde para kazanıyor?</li></ul>Bu aslında zor bir soru. Bu işi hangi şehirde, hangi firmada, hangi şartlar altında yapmakta olduğunuz, aylık gelirinizi tamamen değiştirebiliyor. Ama genelde sistem şöyle: Şirketler size ya çalışma saatlerinize, yahut da gün boyunca yaptığınız kilometreye göre temel bir ödeme yapıyor. Bunun dışında paket başına bir ücret alıyorsunuz.&nbsp;Bir de belirli bir paket sayısına ulaştıkça artan bir bonus ödemeniz var. Örneğin minimum günde 12 saat (!) çalışmanız karşılığında saat başına 30 lira, paket başına 3 lira alıyor ve mesela toplam paket tesliminiz 15’i, 25’, 40’ı, 50’yi aştıkça da giderek artan bir bonusa sahip oluyorsunuz. Sonuçta aylık/haftalık alacağınız hesaplanıyor ve siz o miktarı üzerine KDV ekleyerek şirkete fatura ediyorsunuz.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Peki, bu işten kaç para kazanılıyor?</li></ul>Bu çok göreceli bir soru. Maaşla çalışıyorsanız maaşınız bulunduğunuz şehre, yoğunluğa göre 2500 TL ile 6000 TL arasında değişebiliyor. Çalışma saatleri ve koşulları göz önüne alındığında çok düşük bir maaştan söz ediyoruz. Esnaf kurye sisteminde ise durum bambaşka. Daha çok büyük şehirlerde tercih edilen bu sistemde kazancınız biraz da size bağlı.&nbsp;Bu haber için görüştüğüm bir kurye, yeni yemek dağıtım işine geçen bir şirkete transfer olduğunu, burada istediği zaman çalıştığını, tek yapması gerekenin telefonundaki sistemi aktif hale getirmek olduğunu söyledi.&nbsp;Haftada üç gün sıkı çalışarak haftalık 1500 lira kazandığını, bunun 300 lirasının masrafa gittiğini (günlük 100 lira: sigara, yemek, benzin vs…), bunun dışında şahıs şirketinin defterini tutmak için aylık 250 lira muhasebeciye ödeme yaptığını, 68 lira damga vergisi verdiğini ve sürekli KDV ödememek için fiş/fatura peşinde koştuğunu anlattı. Eline 4000 lira gibi bir para geçiyormuş.Fakat bir başka arkadaşının borçları olduğundan günde 16 saat, hafta altı gün durmaksızın çalışarak günde 50 paketin üstüne çıktığını ve onun günlük kazancının kimi günler 1000 TL’ye ulaştığını da belirtti. Tabii tepkim gözlerimi kocaman açarak “günde bin lira mı????” oldu.&nbsp;O da bana, İstanbul trafiğinde bu işi bu tempoda yapmanın çok yıpratıcı olduğunu, arkadaşının bir istisna sayılabileceğini, disiplinli çalıştığında sistemin kuryeye daha fazla paket atadığını anlattı ve ekledi: “Birkaç haftadır sallıyordum işi, dün ben de sıkı çalıştım, 44 paketle 700 lira kazandım.”<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kuryeler olası kazalara karşı bir sosyal güvenceye sahip mi?</li></ul>Kuryeler kendi kurdukları şirkette çalıştıklarından yemek getiren firmaların kazalarda herhangi bir sorumluluğu yok. Dolayısıyla tek güvenceleri Bağkur’dan sağlanan sigorta.&nbsp;Bunun dışında yemek taşıma şirketleri kaza yerine bölge sorumlularını gönderiyor fakat bir kuryenin bana aktardığı ifadeyle “o sorumlular da sokaktan geçen vatandaş gibi bizi yerden kaldırmak, iyi misin demek, belki ambulansı aramak dışında pek bir şey yapmıyorlar.”<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kuryelik yapmanın en zor yanı nedir?</li></ul>Konuştuğumuz kuryeler İstanbul’da görev yaptıklarından hepsinin ilk cevabı “trafik” oldu. İstanbul’da günün her saatine yayılan trafik dolayısıyla hem paket tesliminde gecikmeler yaşadıklarını (sistemin en kötü yanı da bu, sürekli zamana karşı yarışıyorlar ve bu nedenle kaza yapma ihtimalleri çok yüksek), hem de kaza yapma ihtimallerinin arttığını söylüyorlar.&nbsp;Bunun dışında kötü hava koşullarında dağıtım yapmakta da oldukça zorlanıyorlar. Türkiye’de sadece 2020 yılında 200 kadar kurye kazalarda yaşamını kaybetti, 250 kadarı ağır yaralandı. Dolayısıyla kuryelik sahiden “tehlikeli” bir meslek…Kuryelikle ilgili 8 çarpıcı rakam:<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Türkiye’de son tahminlere göre kurye sayısı 1 milyona yaklaşmış durumda.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Yaş ortalamaları 27.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Her 3 kuryeden 2’si pandemide işsiz kaldığı için bu sektöre yönelmeyi tercih etmiş.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Şu anda her 3 kuryeden 1’i günde 12 saatten fazla çalışıyor.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Çalışanların yaklaşık yüzde 40’ı karnını doyurmak, ailesini geçindirmek için “başka yolu kalmadığından” bu işe başladığını söylüyor.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">8-10 saat gibi görece daha insanı mesaiye sahip kurye oranı sadece yüzde 13.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Her 100 ölümlü kazadan 34’ünü motosikletli kuryeler yaşıyor.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Türkiye’de hazır gıda ve paket servis sektörünün büyüklüğü yılda 5 milyar dolar.</li></ul>

Eray Özer

IŞİD geri mi dönüyor?