Her cumartesi iklimden sağlığa, modadan psikolojiye yeni dünyanın anksiyete yaratan konularına serinkanlı bir mesafeyle çözümler sunuyoruz.

Her cumartesi 12.00’de, çevre ve iklim gelişmelerini türler arası eşitlik ilkesini benimseyerek aktarıyoruz. 

Angst

Türkiye’nin farklı noktalarında yöneticilerin yarattığı boşluğu doldurmak niyetiyle kendi barınağını kuran, bu ağır taşın altına elini koyan, hayatlarını rafa kaldıran onlarca hayvansever var. Bu insanlar neden böyle yaşıyorlar? Ve onların yetişemedikleri köpeklere ne oluyor?

Hayır duaları ile beddualar arasında: Kendi barınağını kuranlar anlatıyor

Fotoğraflar: Can ErokUçucu ülke gündemimizde sabit duran bazı şeyler var; sıklıkla sokak hayvanlarının şiddet gördüğü&nbsp;haberler alıyor ve benzer bir acıyla sarsılıyoruz. İnsanların canı kolaylıkla hiçe sayılırken hayvanın hakkını savunmak ve onun derdini anlatmak da kolay değil. Bu uzun soluklu maraton, birçoğu barınakta geçen kalp sızlatıcı hikayeyle dolu.Temmuz’da Ege kıyılarında kavurucu yaz güneşi altında herhangi bir canlı gibi serinlemek isteyen ve denize giren Ares mesela… Birisinin “Denizde başıboş köpek var” ihbarı üzerine alınıp İzmir’de barınağa götürüldü. Barınaklardaki pek çok köpek gibi parvovirüs kaptı ve oradan çıkarılmasına rağmen kısa bir süre sonra hastalığa yenilerek hayatını kaybetti.Bir köpeğin denizde yüzmesinden rahatsız olan birisini anlamak zor. Bir hayvanın sıcaktan korunma içgüdüsüyle tetiklenen ve ölümüyle sonuçlanan bu olayı kabullenmek de öyle. Ama Türkiye’de sokak hayvanlarının gerçeği böyle; bir şikayet, bir belediye aracının gelişi, bir hayatın daha muhtemel sonu demek.Ares’in hikayesi istisnai değil. Barınağa kapatılan her köpeğin başına türlü felaketler gelebilir çünkü zaten işletildiği hâliyle birçok barınak, köpek oradan kurtarılmadıkça, felaketin kendisidir. Geçen hafta Mersin’den gelen ve hızla yayılan barınak görüntüleri de bunu doğrular nitelikteydi. Kanlar içinde yatan, birçoğunun kemikleri sayılan cansız köpekler… Konu barınak vahşeti olunca, iktidar veya muhalefet belediyesi olmasının pek de fark etmediğini anladığımız bir resim daha.&nbsp;Birçoğumuz benzer görüntülere maalesef aşinayız: Konya’da barınak çalışanının bir köpeğin kafasını kürekle ezerek öldürmesi, ölümlerini beklerken gölge bulamayanlar, açık yaraları kurtlananlar, kokuşmuş yemek artıkları ve güneşin altında kaynayan içme suyu, “ötanazi” adı altında ölüm iğneleri... Bunlar münferit vahşet vakaları değil, sayısız hayvanı sessizce yok eden, yönetim kademesinin bizzat ortaya koyduğu, sistematik bir ihmal ve vahşetin göstergeleri.Türkiye’deki sokak hayvanlarına dair resmî bir rakam yok ancak uzmanlar sokakta ve barınaklarda yaşayan 4 milyondan fazla köpek ve 10 milyondan fazla kedi olduğunu tahmin ediyor. Bu rakamların son on yılda terk etme, denetimsiz üretim, kısırlaştırma programlarının yokluğu ve mevcut yasaların uygulanmaması yüzünden arttığına inanılıyor. Aslında uzun zamandır çözüm aranan nüfus konusuydu ancak problem, geçen yaz daha da derinleşti.Bir adım geriden: Geçen Ağustos ayında AK Parti, sokaklardan sahipsiz köpeklerin toplanması ve belli kriterlere uyarsa öldürülmesini yasalaştıran bir düzenlemeyi önerip meclisten geçirdi. Yasanın adı, 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu. Hayvan hakları savunucuları bu tasarıyı “katliam tasarısı” olarak nitelerken yetkililer “halk sağlığı önlemi” olarak sundu ve köpeklerin varlığını hastalık ve tehlikeyle eşdeğer tuttu.&nbsp;Bu yasayı çıkaran AKP’li ve MHP’li vekiller de biliyorlar ki belediyeler, zaten birer kısırlaştırma programı&nbsp;yürütmek zorundaydı ancak bunu büyük ölçüde yapmadılar. Tarım Bakanlığı da bu konuda varlığını hissettirip elini taşın altına koymadı. Şimdi, eldeki yetersiz sayı ve kapasitedeki barınağa milyonlarca hayvanı doldurmak ve görevlilere ötanazi yetkisi vermek ancak “Yapmadıklarımızın faturasını köpeklere keselim” demek olabilir.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">TBMM Tarım, Orman ve Köyişleri Komisyonu Başkanı Vahit Kirişçi, Türkiye’de 105 bin kapasiteli 322 hayvan barınağı olduğunu açıklamıştı. Yeni yasa kapsamında, belediyelere 2028 yılının sonuna kadar barınak inşa etmeleri söylendi.&nbsp;</li></ul>Ancak İçişleri Bakanlığı’nın Şubat ayında tüm belediyelere gönderdiği genelgeye göre, tedavi ve rehabilitasyon sonrası aldığı hayvanı sokağa geri bırakan belediyelere para cezası kesilecek. Yani köpekler için barınaklar hazır değil ama barınağa kapatma yasası yürürlükte.&nbsp;Yasa, barınağa hapsetmekle sınırlı kalmıyor. Barınaklarda alıkonulan köpeklerin, ötanazi adıyla toplu ya da tekil olarak ilaçla öldürülme ihtimallerinin önünü de açıyor. Şubat ayında Osmaniye’de hamile ve yavruları da içeren&nbsp;21 köpeğin toplu halde ölü bulunması, bu ihtimalin çok da uzak olmadığını gözler önüne sermişti.&nbsp;Toplum ise bu karanlık tablo karşısında ikiye ayrılmış durumda. Barınaklara kapatılan köpekleri ötanazi ve hastalık kapma gibi ihtimallerden kurtarmak, hayvansever derneklerin ve bireylerin inisiyatifine kalmış. Sayısız vatandaş işin bir ucundan tutmaya, sokak hayvanlarıyla ilgilenmeye, onları beslemeye, mama ve su bırakmaya ve kış için derme çatma kulübeler yapmaya devam ediyor. Hatta pek çok kişi, kendi imkanlarıyla sıfırdan köpek ve kedi barınağı kuruyor ya da geçici veya kalıcı yuva olarak evlerini sokak hayvanlarına açıyor.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2025/7/4/1754555955707.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.22" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Köpekle karşılaşmak istemeyenler ise onları tehdit olarak görüyor ve korkudan beslenen bir anlayışla, toplu ölümler anlamına gelebilen “toplansın” taleplerini yineliyor. Bir yandan Habertürk gibi bazı hükümet yanlısı basın kuruluşları ve TRT, sokak hayvanlarını “tehdit” olarak gösteren haberleri öne çıkarıyorlar. Bazı kanallardaki yorumcular, münferit olayları gerekçe göstererek köpeklerin tamamen toplanması gerektiğini savunuyorlar.&nbsp;Ancak köpeklerin çoğalmasına izin verip, sonra onları öldürmek, sersefil halde ölümlerini bekletmek, kısacası eziyet etmek bir politika olamaz. Bu yaklaşım, sorumluluğu reddetmek ve milyonlarca canlıyı kısır bir acı döngüsüne&nbsp;hapsetmekten öteye gitmiyor.Türkiye’nin ihtiyacı, hayvanları düşmanlaştıran yasalar ve yayınlar değil; öncelikle, geçen yıl kabul edilen tasarı yerine insancıl ve akıllıca tasarlanmış bir yasal düzenleme getirilmesi. Hayvanseverler, ülke çapında uygulanacak sağlam bir kısırlaştırma programı, yeterli sayıda ve kapasitede barınak personeli, yeterli ödenek gibi ihtiyaçların bir an önce karşılanmasını ve barınakların ciddiyetle denetlenmelerini talep ediyorlar. Köpek üretiminin ve satışının tamamen yasaklanması ve barınaklardaki köpeklerin sahiplendirilmesi için gerekli çalışmaların yapılması da çok önemli.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="text-align: left;" style="text-align: left; box-sizing: border-box;">En temelde, konuyu, mantıksız korku yerine problemlere çözüm getirebilen insan zekasıyla, merhametli bir yerden ele almalı. Yadsınamaz biçimde dostluktan keyif alan, çok duygusal ve bizlere birçok alanda muhtaç yaşayan canlılardan bahsediyoruz.</li></ul>Umalım ki olmasın ama büyük ihtimalle, bir sonraki trajedinin eşiğindeyiz... Hayvanseverler #sokaktayımyanındayım demeye devam etse de, Ares’in ölümü gündemden düştü. Ares ne yazık ki son olmadı ve bu gidişatla son diye bir şey olmayacak.&nbsp;Sokak hayvanlarına karşı ahlaki ve siyasi sorumluluğumuzu yerine getirmedikçe döngü sürecek: Üret, terk et, ihmal et, öldür ve tekrarla. Çok yazık, çünkü aslında köpeklerin korunaklı yaşamlarını sağlayarak kaybedecek pek bir şeyimiz yok… Ve her vahşet haberinde kaybettiğimiz kendi insanlığımız.

Her perşembe yerel ve ulusal politikadan en kritik meseleleri ele alarak derinlemesine inceliyor, bağımsız bir tutumla alanında uzman akademisyenlere mikrofon uzatıyoruz.

Türkiye'yi yakala, dünyayı anla.

Spektrum

Sokak hayvanlarına karşı ahlaki ve siyasi sorumluluğumuzu yerine getirmedikçe döngü sürecek: Üret, terk et, ihmal et, öldür ve tekrarla. Yadsınamaz biçimde dostluktan keyif alan, çok duygusal ve bizlere birçok alanda muhtaç yaşayan canlılardan bahsediyoruz. En temelde konuyu, mantıksız korku yerine problemlere çözüm getirebilen insan zekasıyla, merhametli bir yerden ele almalı. 

Yüzdüğü için öldürülen Ares ve Türkiye'nin barınak gerçeği

Fotoğraf: Can Erok, Hatay, 7 Şubat.Yapılanlar akıl almazdı&nbsp;ama olasılık dışı değildi. Çürük binaları para karşılığı affetmek, “deprem güvenli” denilerek yıkılacak dairelerin satılmasına izin vermek, insanlar beton altında can verirken bant daraltmak; buz gibi soğukta yaşam savaşı veren yüz binler varken çadır satmak, yaşanan tüm acıyı kadere bağlamak. Bunlar oldu ve dönüp bakmasak da çok gerçekler.Gözlerimizi kaçırsak da sırça köşklerimiz çatlak içinde... Bir sabaha karşı, her yaştan on binlerce insanımızı yok yere kaybettiğimizi; birçoğunun soğukta yardım beklerken öldüğünü, enkaz başında bekleyenlerin donuk bakışlarını, kefensiz definleri, unutsak da biliyoruz.Üzerinden iki yıl geçmesine rağmen adaletin sağlanmadığını, siyasilerin ve kamu görevlilerinin cezasız bırakıldıklarını, beklenen depremlere hazırlıklı olunmadığını, milyonların endişe içinde yaşadığını biliyoruz. Ana muhalefet partisinin, müteahhitlerden rüşvet aldığı ortaya çıkan büyükşehir belediye başkanını depremden birkaç ay sonraki seçimde, tüm tepkilere rağmen, yeniden aday gösterdiğini biliyoruz.Siyasiler de biliyorlar: Çocukların Hatay’da okula hâlâ otostopla gittiklerini, her gün en büyük travmalarıyla tekrar tekrar karşılaştıklarını, kimi çocukların artık konuşmadığını… Engelli kalanları, bu ekonomide yıkık bir şehirde iş bulamayanları, uyku tutmayanları… 21 metrekareye sıkışan hayatları, hâlâ yakınlarını arayanları, 4:17’den sonra kendine, sevdiklerine bir daha rastlamayanları…Tüm bu acılar ve hak ihlalleri karşısında içimize kapanıyor, bir sonraki felaketi elimiz yüreğimizde, umudumuzdan tüketerek bekliyoruz.Belki deprem kadar hayati bir konuda tam olarak ne talep etmemiz gerektiğini bilmiyoruz. Bir yandan eğer bu, gönülsüz de olsa, bir kabulse aslında önlenebilir olan ama önlenmeyen, adaleti asla sağlanmayacak ölümleri, travmaları, yolsuzlukları kabul etmenin ağırlığını taşıyoruz.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Israrcı bir talep</h2>Her ülkenin kendi dinamikleri, sorunları ve o sorunlarla başa çıkma yöntemleri var. Maalesef bizim ülkemizde, “Bizde istifa kültürü yok”&nbsp;diye zehirli bir cümle yaygınca kullanılır. Bu, Çorlu tren faciasından sonra da, Soma maden faciasından sonra da, en son Kartalkaya yangınından sonra da kulaklarımıza fısıldandı.İmar affı, deprem bölgesinde teslim edilen evleri gülerek dolaşan Bakan beyin döneminde çıktı. On binlerce insanın öldüğü, daha fazlasının yaralandığı yıkık şehirlerden görüntüler karşısında, bir anlamda, sorumsuzluğun normalleştirilmesinin hipnotik etkisine direniyoruz.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">“Ne yapabiliriz?” diye sorduğumuz noktada, “İdarecilerinizden deprem dirençli kentler isteyin” diyen Naci Görür, aslında bu düzende toplumun suçu olmasa da, etkisi olduğunu vurguluyor.</li></ul>Yalnızca beklenen İstanbul depreminde dört milyon insanın ölüm tehlikesi yaşayacağını, 100 bin binanın yıkılacağını ya da ağır hasar alacağını söyleyen Görür, Mart ayında yaptığı bir konuşmada, “Elimizde deprem dirençli kentler yaratmak için her imkan var. Eksik olan, siyasetin iradesi ve halkın denetim ve gözetim görevi” diyor.Toplumun bu konuda sandığı kadar etkisiz olmadığını, deprem dirençli kentler talep etmekte ısrarcı olması gerektiğini, geçen hafta yaptığı bir konuşmasındaki şu sözleriyle anlatıyor:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(39, 46, 113); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(39, 46, 113); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Biz yeter ki bunu isteyelim. Ben yaşlıyım, elimde para yok, nasıl yapacağım deme. Elinde mühür var, mühür. Mülkün sahibi sizsiniz.”</blockquote>Bu konudaki duruşu onu birçok uzmandan ayırıyor. Görür, “Eğer bir gecede 50 binden fazla insan ölüyorsa, şapkanızı önünüze koyup düşüneceksiniz” diyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Tam olarak ne talep edebiliriz?</h2>“Burası bir deprem ülkesi. İstisnasız her binanın öldürmeyecek dayanıklılıkta yapıldığını bilmemizin, o rahatlıkla yaşamamızın önünde duran nedir?” sorusunun cevabı, gerekli teknolojilerin geliştirilmiş olduğu ve kullanıldığı bu çağda, basitçe, maliyet, denetimsizlik ve uzmanlığa mesafeli bir imar sistemi.Duble yollara harcandığı Bakan tarafından açıklanmış deprem vergilerimiz, 2018 tarihli imar barışından edinilen meblağ ve 15 milyar dolar tutacağı hesaplanan ve hayati meselelerimizin yanında hiç de elzem olmayan ve hatta fay hattını hareketlendireceği uyarısı yapılan Kanal İstanbul gibi projeler düşünüldüğünde maliyet cevabının o kadar da bir geçerliliği kalmıyor.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, bu hafta yaptığı açıklamada, deprem bölgesine bugüne kadar 75 milyar dolar harcandığını söyledi. Bu para ve gerekirse daha fazlası, insanlar ölmeden önce ayrılamaz mıydı?</li></ul>Türkiye Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB) İnşaat Mühendisleri Odası Başkanı Nusret Suna’ya göre, bu para deprem bölgesinde güçlendirme ve acil yıkılması gereken yapıların yıkım ve yeniden yapımına harcansaydı çok sayıda insanın hayatı kurtulabilirdi.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Peki bugün ne yapılmalı?&nbsp;</h2>“Bakanın da imar barışı döneminde yaptığı açıklamalara göre, Türkiye’de kentlerimizin yüzde 50-60’ı ruhsatsız, iskansız, yani mühendislik hizmeti almadan üretilmiş yapılardan oluşuyor”&nbsp;diyen Suna, tüm kentlerimizde öncelikle yapı stokunun durumunu netleştirecek yapı envanterlerinin ortaya çıkması gerektiğini söylüyor.“Bu envantere göre, binasının durumu en acil olan vatandaşlarımızın devlet eliyle tahliye edilmeleri lazım. Bu merkezî hükümete ve yerel hükümete düşen bir görevdir” ifadelerini aktaran İMO Başkanı, “Hangi binanın ağır hasar alabileceğini, hangi binanın güçlendirilmesi gerektiğini, hangisinin yıkılacağını vatandaşa bildirmemiz lazım” diyor.Ağır ekonomik şartlarda yaşayan ve binasını güçlendirmek durumunda olan vatandaşa hem merkezî yönetimin hem de yerel yönetimlerin her türlü desteği, krediyi ve imkanı sunması gerektiğine dikkat çeken Suna, “Geç kalmış olsak dahi, bir an evvel başlamakta fayda var. Bir gün önce başlarsak onlarca vatandaşımızın hayatı kurtulur”&nbsp;çağrısını yapıyor.Önceliği yaşam hakkı olan bütçe yönetiminin dışında, çözülmesi gereken sistemsel sorunlar da var. Türkiye’de yarım milyondan fazla müteahhite bina yapımını üstlenmeleri için yetki verilmiş durumda. Bu insanlar, bir inşaat projesini yönetmek için herhangi bir eğitim, diploma, yeterlilik almak zorunda değiller. Özellikle bir deprem ülkesinde, her 180 vatandaştan birinin böyle bir sorumluluğun altına girebilecek şekilde yetkilendirilmesi, düşündürücü.Teorik eğitimden geçmiş yeni mezun bir mühendise hayati bir konuda imza yetkisi vermek ise başka bir başlık. Suna, birçok ülkede olduğu gibi, mezun olduktan sonra deneyim ve sertifikasyon kazanılması gereken yetkin mühendislik sisteminin oluşturulmasıyla, bu sorunun üstesinden gelebileceğimizi söylüyor.Bunun dışında, belediye meclislerinde alınan imar kararlarının ihtisassız kişilerce alındığı gerçeğiyle karşı karşıyayız. Kendilerinin de müteahhit olmalarının önünde bir engel bulunmadan karar alan ve “en az ilkokul mezunu olma” şartını yerine getiren imar komisyonu üyeleri, hakkımızda hayati seçimler yapıyorlar. Suna, bu sistemin değişmesi, bilim ve uzmanlık temelli bir imar sisteminin yapılandırılması gerektiğine dikkat çekiyor.Bir diğer önemli konu, denetim. 2018 yılına kadar müteahhitlerin seçebildikleri yapı denetim şirketleri, 2019’da bir düzenlemeyle elektronik olarak, seçenek imkanı sunmadan atanmaya başlamışlardı. “Bugün bu sistemin yeniden bozulduğunu görüyoruz” diyen Suna, yapı denetimin ticari bir faaliyet olmaktan çıkıp kamusal bir görev olması gerektiğini savunuyor.Deprem dirençli kent, yalnızca binaların usulünce yapılması, denetlenmesi ve öldürmemesiyle de tamamlanmıyor. Mesela, İstanbul Büyükşehir Belediyesi’ne bağlı çalışan İstanbul Planlama Ajansı’nın açıklamasına göre, şehirdeki toplanma alanlarında 95 adet AVM bulunuyor.Acilen çözmemiz gereken çok sayıda konu kapımızda bekliyor. Suna, ihtiyacımız olan ve yüksek sesle talep etmemiz gereken şeyin, merkezî yönetimiyle, yerel yönetimiyle, üniversiteleriyle, sivil toplumu ve vatandaşıyla tam anlamıyla büyük bir deprem seferberliği olduğunu söylüyor.

Acilen çözmemiz gereken çok sayıda konu kapımızda bekliyor. Türkiye Mühendis ve Mimar Odaları Birliği İnşaat Mühendisleri Odası Başkanı Nusret Suna, ihtiyacımız olan ve yüksek sesle talep etmemiz gereken şeyin, merkezî yönetimiyle, yerel yönetimiyle, üniversiteleriyle, sivil toplumu ve vatandaşıyla tam anlamıyla büyük bir deprem seferberliği olduğunu söylüyor.

Israrla, bıkmadan: Depreme dirençli kentler talep etmek

Fotoğraflar: Can Erok13 senedir milyonlarca Suriyelinin hayatını karartmış bir perdenin kalktığı bir dönüm noktasındayız. Aslında çok yakından aşina olduğumuz, müdahil olduğumuz, yıllardır süren iç savaş, sonunda yerini yeni bir dönemin umuduna ve beraberinde gelen türlü belirsizliklere bıraktı.Suriye Devlet Başkanı Beşar Esad’ın muhaliflerin yıldırım operasyonuyla devrilmesi üzerine, yıllardır vize başvurusu yaptığım ancak alınmadığım Şam’a doğru yola çıkıyoruz.Yıllar boyunca kapalı bir kutu olan Suriye’ye gitmek, gazeteciler için gizlice ülkeye girerek savaş muhabirliği yapmak demekti. Ancak bugün, yüzbinlerin ölümüne sebep olan, tarihe karanlık bir sayfa olarak geçen acımasız bir savaşın bitişine tanıklık etmek için yoldayız.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Dönüş yolu</h2>Türkiye tarafında, Hatay-Suriye sınırında bulunan Cilvegözü Sınır Kapısı’nda, ülkelerine yıllar sonra dönmek için bekleyen yüzlerce Suriyeli, sınırın öte tarafında bıraktıkları evlerine, anılarına hasret olduklarını ifade ediyorlar.Çoğunun elinde bir çanta, bir bavul. Ülkelerinden uzakta geçen senelerin yıpranmışlığı üzerlerinde ancak şimdi ülkelerini yeniden kurmak için bambaşka bir umutları var.<img src="https://images.aposto.com/2024/11/4/1734020271423.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.23" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Kuzeyden Şam’a inen M5 karayolu kenarında rejim askerlerinden kalan tanklardan bir tanesi. Anne ve babasıyla beraber sınır kapısında bekleyen&nbsp;23 yaşındaki Hassan, “Türkiye’ye çok teşekkür ediyorum. Ne kadar teşekkür etsem az,” diyor ve ekliyor: “Ancak artık Lazkiye’deki evimden buraya tekrar dönmeyeceğim.”Sınır kapısından elimizde bavullar ve çelik yeleklerle yürüyerek geçiyoruz. Kapının öte tarafı, 52 yıllık Baas rejiminin tarihe gömüldüğü komşumuz Suriye.Arabayla önce Afrin, sonra İdlib, sonra Hama ve Humus’tan geçerek nihayetinde Şam’a gitmek niyetindeyiz. Özellikle Türkiye’nin operasyon bölgesi olan Afrin’de yeni Suriye bayrakları, Türk bayraklarıyla yan yana yer alıyor. Konuştuğum birçok kişi, son 13 yılın bir kısmını Türkiye’de geçirdiğini söylüyor ve kimisi bir miktar Türkçe konuşuyor.Hava güneşli, ama soğuk. Suriyeliler yorgun, ama mutlular. Yolda durup kiminle konuşsam bana “Allah’a şükürler olsun. Kurtulduk”&nbsp;diyor. Kime “Mutlu musunuz?” diye sorsam, gözleri parlayarak şükrediyor. Türkiye’den geldiğimizi söylediğimizdeyse "baş tacı olduğumuzu" ifade ediyorlar.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Bir diktatörlüğün ardında bıraktıkları: Hayalet köyler, bomboş yollar</h2>Kuzeyden Şam’a inen meşhur M5 karayolunda ilerlerken gördüklerim karşısında boğazım düğümleniyor. Yol boyunca hava saldırısına uğramış hayalet köylerin, kasabaların arasından geçiyoruz. Buralarda kimler yaşıyordu? Şimdi neredeler? Evler bomboş, kimisi paramparça. İnşaatlar yarım kalmış, hayatlar askıya alınmış.<img src="https://images.aposto.com/2024/11/4/1734020128381.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.34" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Yollara saçılmış askerî belgelerEsad hükümetinden kalan tanklar ve askerî araçlar yol kenarlarında bırakılmış. Askerlerin kaçıp gittiği, yerlerde bulduğum askerî belgelerden ve tanınmamak için üstlerinden çıkardıklarını tahmin ettiğim askerî üniformalardan okunuyor. Bir diktatörlüğün ardında bıraktığı müzelik parçalar…Bir yandan Bülent (Kılıç), Can ve benimle Suriye’de yaşadığı dehşet dolu anılarını bizimle paylaşıyor. Rusya desteğiyle yıllarca insanların hayatını karartan, uykularını kaçıran, huzurlarını gasp eden hava saldırıları arasında gazetecilik yapmak ve bugün Şam’a özgürce gidebilmek üzerine konuşuyoruz.Yol boyunca neredeyse her yerde uzun namlulu silahlarıyla muhalifler var. Artık onların rejimden devraldığı güvenlik noktalarından geçiş yaparak yol alabiliyoruz. Baas rejimi insanları yıllarca o kadar ağır bir baskı altına almış ki, radikal bir arkaplanı olan Hey'etu Tahrîri'ş-Şâm grubunu kahramanları olarak gören çok sayıda insan var. Yol kenarında konuştuğum 18 yaşındaki Bakri, diktatörün devrilmesinden bu yana hayatında çok büyük bir değişiklik yaşıyor: Esad döneminde yere bakarak yürüdüğünü, son günlerde artık kendini havaya bakarken bulduğunu anlatıyor.Yıllarca kendilerini mülteci, mahkum ve yoksul konumuna düşüren Esad’ın sonunda Rusya’ya kaçmak durumunda kalmış olması, Suriyelilere sorarsanız, yeniden nefes alabilmek demek.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">İnsanlığın utanç vesikası: Sednaya Cezaevi</h2>Şam’a vardığımızda karşılaştığımız eski Suriye bayrağı boyalı kepenkler, geçmişin birer izi gibi. Artık kırmızının yerini burada yeşil alıyor. Bir yandan, billboardlarda ve meydanlarda yeni Suriye bayrakları&nbsp;dalgalanıyor. Bir geçiş döneminin başında olduğunuzu kolaylıkla anlıyorsunuz.Şehre akşam vardığımız için, yaşanan elektrik sıkıntıları apaçık ortada. Kaldığımız otelde belli bir saatten sonra soğukta uyuyoruz. Uyandığımızda karşılaştığımız şehir, trafik ışıklarının çalışmaması gibi altyapı sıkıntıları yaşıyor. Şamlılar, bu sorunların yeni olmadığını ifade ediyorlar.<img src="https://images.aposto.com/2024/11/4/1734020226660.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.23" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Sednaya Cezaevi'nde arama-kurtarma çalışmaları.Sabahın erken saatlerinde istikametimiz, "Esad’ın işkencehanesi" olarak bilinen, insanlığın utanç vesikası olarak akıllara kazınan Sednaya Cezaevi. Şam’ın kırsalındaki hapishaneye yaklaştıkça, Baas rejiminin Suriyeliler üzerinde kurduğu insanlık dışı baskıya ve Suriye iç savaşının çıkmasına sebep olan diktaya yaklaşıyoruz.Cezaevinin çevresinde ateş başında yatan ve yerlerde dağılmış binlerce sayfa arasında hükümetin kaybettiği yakınlarına dair bir umut bir ipucu bulmaya çalışan yüzlerce hüzünlü insan var.67 yaşındaki Samira Kassa, 13 yıl önce hükümet karşıtı eylemlere dahil olup, bir gece evinden alınan iki oğlunu arıyor. Tüm cezaevini tavaf ettiğini söyleyen anne, her “İnşallah bulursunuz” dediğimde bir gözyaşı döküyor. Yaşamına vurulan tek darbe oğullarının kaybedilmesi de değil: Kendisi Şam’ın kırsalında bulunan Deraya köyünden. Yıllar içinde harabeye dönmüş Deraya’nın fotoğraflarına bakarsanız hava saldırılarının kasti hedefi olduğunu anlayabilirsiniz.Yakınlarının hâlâ burada, muhaliflerin hükümeti devirmelerinin ardından gelip hücrelerdeki mahkumları serbest bıraktıkları bu boş görünen cezaevinde olabileceğini düşünmelerinin bir sebebi var. Bu yapının birkaç kat altında işkencehane olarak kullanılan, ancak ulaşması çok zor görünen çok sayıda odacık olduğu düşünülüyor.Türkiye’den arama-kurtarma çalışmalarına dahil olmak için gelen Yesevi Hareketi Derneği Genel Başkanı Mahmut Cömert, burada yaptığı çalışmalar sırasında insanlığından utandığını söylüyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Şam’da değişimin izleri</h2>Başkentte yürüdüğümüzü düşünmek hâlâ garip geliyor. Burası, yıllardır ulaşamadığımız, Suriyelilerin bile korkudan gelip ziyaret edemediği Esad’ın kalesiydi. Şimdi, yırtık posterlerde yüzünün ancak parçalarını görebiliyorsunuz.Şehrin en büyük meydanlarından olan Emevi Meydanı’nda yine rejimin bıraktığı tanklardan birisi, coşkulu bir kutlamanın merkezi hâline gelmiş. Üzerinde çocuklar, ellerinde tüfeklerle gençler, barış işareti yaparak poz veriyorlar.<img src="https://images.aposto.com/2024/11/4/1734020309417.png" style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.52" width="550" fr-original-style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Tankların üzerinde kutlama yapan Suriye halkı.Meydanın dört bir yanında kutlamalar var. Meydanı çeviren yoğun ve düzensiz trafikten kutlama amaçlı korna sesleri yükseliyor. Ellerinde yeni Suriye bayrağını taşıyan çocuklar, gençler ve yaşlılar, tarihî bir dönemden geçtiklerinin, bunun bir parçası olduklarının farkındalar.22 yaşındaki mühendislik öğrencisi Şadi, ülkesine âşık olduğunu ve artık içinin umut dolu olduğunu söylüyor. “Eskiden buradan gitmenin yollarını arardım”&nbsp;diyen Şadi ve milyonlarca Suriyeli için, ülkelerinde kalıp yeniden yapılanması için çalışma, katkıda bulunma vakti.Çökmüş bir ekonomi, dünyadan kopmuş bir ülke, travma yaşamış bir toplum: Suriye’nin gerçekten yapacak çok işi var. Yıllardır Özgür Suriye Ordusu ile birlikte savaşan 24 yaşındaki Muhammed de bunun farkında: “Eğitimime yeterince ara verdim. Şimdi siyasal bilgiler okumaya devam edeceğim. İş şimdi başlıyor”&nbsp;diyor.Hangimiz unutabiliriz ki kıyılara vuran insanları? Hangimiz unutabiliriz ki sınırlarımızdan bir umut peşinde bilinmeze geçen milyonları? Hangimiz unutabiliriz yüzü kan ve toz olmuş çocukları?Yine de sınırımızın hemen ötesinde bunların hepsini geçmişte bırakmak isteyen, kimisi tedirgin olsa da dünden daha umutlu olan insanlar var. “Belki zaman alacak” diyorlar. Ama bu yoldalar.Aylan bebek, alabora olup denizlerde boğulan, hava saldırılarına maruz kalan; en temel hakları olan haysiyetli yaşam hakları askıya alınan, ellerinden alınan, kalbi kırılan sayısız çocuk anısına…

Yıllar boyunca kapalı bir kutu olan Suriye’ye gitmek, gazeteciler için gizlice ülkeye girerek savaş muhabirliği yapmak demekti. Ancak bugün, yüzbinlerin ölümüne sebep olan, tarihe karanlık bir sayfa olarak geçen acımasız bir savaşın bitişine tanıklık etmek için yoldayız. Karanlık bir dönemi geçmişte bırakmak isteyen, kimisi tedirgin olsa da dünden daha umutlu olan insanlar var sokaklarda. “Belki zaman alacak” diyorlar. Ama bu yoldalar.

Yeni bir Şam’a yolculuk: Suriye sokaklarından sesler

Felaket geliyorum demişti. 2011 yılında Hatay’da yapılan bir deprem çalıştayından çıkan manşet, 7.2’lik bir depremde yalnızca Hatay’da 35-40 bin insanın ölebileceğine dair uyarı niteliğindeydi. Yine aynı yıl Ahmet Mete Işıkara, bölgenin 7 büyüklüğünde bir depreme gebe olduğunu söylüyordu. Naci Görür, birçok platformda sesini duyurmaya çalıştı ancak maalesef duyulmadılar.14 milyon insan için gerçekle kabusun buluştuğu o karanlık gecenin üzerinden neredeyse iki sene geçti. 11 ilde devasa bir yıkıma sebep olan 6 Şubat depremleri sonucunda resmî açıklamalara göre 53 bin 725 insanımızı kaybettik, 107 bin 213 kişi de yaralandı. Hayatlar, hayaller ve güvenli barınma hakkı illüzyonumuz 110 saniyede çürümüş bir sistemin altında kaldı.<img src="https://images.aposto.com/2024/10/4/1732196509252.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.51" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Hatay'da yıkım | Fotoğraf: Can Erok28 yaşındaki doktora öğrencisi Döne Kaya, Hatay’daki yedi yıllık Fuat Koku Sitesi’nde annesini, ablasını, abisini ve dokuz aylık yeğenini kaybetti. Sitenin bloklarının 04.17’deki birinci depremin ilk anlarında yıkıldığını söyleyen Kaya, 6 Mayıs’tan bu yana, yani 28 haftadır “başka dokuz aylık bebekler ölmesin diye” adalet nöbeti&nbsp;tutuyor.Eline yakınlarının fotoğrafların alarak Ankara ve Hatay’ın farklı noktalarında tüm depremzedeler için adalet talebinde bulunan Kaya, deprem sonrasında oluşturulan, 37 ailenin parçası olduğu Adalet Peşinde Aileler Platformu’nun da üyesi. Depremin üzerinden neredeyse iki yıl geçmiş olmasına rağmen, kendi ailesinin dosyasında neredeyse hiçbir ilerleme olmadığını söyleyen Kaya, an itibarıyla sitenin dosyasından tutuklu yargılanan kimse kalmadığını, dosyanın üçüncü savcıya geçtiğini ve soruşturmanın bir türlü tamamlanmadığını ifade ediyor.<img src="https://images.aposto.com/2024/10/4/1732196287715.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.51" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Adıyaman mezarlığında | Fotoğraf: Can ErokKaya’ya göre, AFAD’ın 2021 tarihli İl Afet Risk Azaltma Raporu’nun “en kötü senaryo” olarak ele aldığı, beklenen ve hakkında her türlü uyarı yapılmış olan depremde ölen ve yaralananlardan sorumlu tutulması gerekenler müteahhit ve yapı denetimcilerden çok, kamu görevlileri. “O izinler verilmeseydi o müteahhitler oraya çivi bile çakamazdı” diyor. Öncelikle, Fuat Koku Sitesi özelinde zemin etüdü olmayan bir binaya yapı kullanım iznini vermiş olan belediyenin her kademesinde yargılanması gerektiğini düşünüyor.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kamu görevlilerinin soruşturmaya dahil edilmesi için İçişleri Bakanlığı’ndan her dosya için ayrı izin alınması gerekiyor. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Türkiye’nin bu prosedürünü siyasi iktidarın etkisinde kalmaya eşdeğer görerek eleştiriyor. İnsan Hakları İzleme Örgütü (Human Rights Watch), insanın yaşam hakkını tehdit eden durumlarda bu prosedürün uygulanmasının özellikle problematik olduğunu söylüyor.</li></ul>Kaya, takip ettiği farklı apartman dosyalarına kamu görevlilerini dahil etmek için valiliklere başvurduklarını ancak bu başvuruların ekseriyetle bekletildiğini ve Hatay özelinde reddedilerek cevaplandığını belirtiyor. “Bu durumda başka şehirlerin valiliklerine başvuruyoruz” diyen Kaya, sürecin zamana yayıldıkça cezasızlığı destekler hâle geldiğine dikkat çekiyor.Platformun Türkiye Mühendis ve Mimar Odaları Birliği’yle beraber 2 Kasım’da düzenlediği Deprem Yargılamaları Çalıştayı’ndan şu ana kadar yalnızca 42 kamu görevlisinin soruşturmalara dahil ediliğini öğreniyoruz. Almanya’nın yüzölçümüne yakın bir alanda milyonlarca insanı etkileyen, on binlerin canını alan, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı verilerine göre deprem anında 40 bine yakın binanın yıkıldığı bir afetin felakete dönüşmesi karşılığında, yalnızca 42 kamu görevlisi yargılanıyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Bilirkişi fabrikaları, rant meclisleri</h2>Deprem yargılamaları sürecini daha iyi anlayabilmek adına, hem inşaat mühendisi hem de avukat olan Dr. Levent Mazılıgüney ile konuşuyorum. Mazılıgüney, öncelikle ölüm sayılarındaki garipliğe dikkat çekiyor.“Kahramanmaraş depremlerinde yıkılan bina sayısını ölen kişi sayısına bölünce 1.37 çıkıyor” diyen Mazılıgüney, Türkiye’de 1999 depreminden bu yana resmî ölüm sayılarını topladığımızda günde 12, yani iki saatte bir kişinin deprem nedeniyle hayatını kaybettiğini ifade ediyor ve ekliyor: “Bizim çok ciddi bir deprem problemimiz var.”<img src="https://images.aposto.com/2024/10/4/1732196357233.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.52" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Adıyaman'da yas | Fotoğraf: Can ErokPeki deprem problemi olan bir ülkenin nasıl bir yargılama sistemi&nbsp;var? Mazılıgüney, elimizdeki yasal sistemin&nbsp;uzmanlaşma gerektiren konularda yetersiz kaldığına dikkat çekiyor. Hakimlerin “bugün deprem davasına, yarın boşanma davasına” baktıklarını belirten avukat, yaşam hakkını direkt olarak ilgilendiren bir konu olan depreme özel mevzuat olması gerektiği görüşünde.İdari birimlerin yargılama sürecinin neredeyse tamamen dışında bırakılmasını eleştiren Mazılıgüney,&nbsp;“Ağır Ceza Mahkemelerini gladyatör arenasına çevirdiler. Yurttaşı yurttaşla karşı karşıya getirdiler” diyor. Deprem davalarında yargılananların ekseriyetle müteahhit, proje müellifi ve yapı denetimciler olduğunu söyleyen Mazılıgüney, bilirkişi raporlarının başsavcıların talimatlarıyla hazırlandığını, depremden sonraki ilk aylarda raporların yalnızca bir üniversiteye yazdırıldığını ve raporlarda asli sorumlulara neredeyse hiç değinilmediğini söylüyor.Mesailerinin çoğunu imar çalışmalarına ayıran belediye meclislerinde&nbsp;imar kararlarının ihtisassız kişilerce verildiğine dikkat çeken Mazılıgüney, “Belediye meclislerinden imar konusunda yetkiyi alırsanız meclise aday bulamayabillirsiniz çünkü bu bir rant sistemi. Muhalefeti ve iktidar imar konularında çoğunlukla ortak karar alıyor” diyor.İçinde bulunduğumuz sistemin siyasi parti fark etmeksizin yoz&nbsp;olduğunu muhalif bir belediye başkanı tarafından idare edilen Hatay’da da gördük. CHP’li Lütfü Savaş, Güçlü Bahçe Sitesi için Hatayspor’a bağışlanacak 200 bin dolar karşılığında imar tadili sağlamıştı. Yalnızca o sitede 60’dan fazla kişi hayatını kaybetti. CHP, kamuoyunun taze acısına ve tepkisine rağmen depremden aylar sonraki seçimlerde yeniden Savaş’ı aday gösterdi ve kaybetti. Savaş, daha geçen haftalarda ancak ihraç istemiyle partinin disiplin kuruluna sevk edildiMazılıgüney, yaşanan yıkımın Malatya için de, Adıyaman için de, Hatay için de, diğer şehirlerimiz için de aynı mekanizmadan kaynaklandığını ve iktidar ve muhalefetin el ele “insanların saatli bomba içine” koyduğunu söylüyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Ölmek için bedel ödemek</h2>Bu saatli bomba üreten sistemi koruyan bir de imar affı meselemiz var.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bugünün parasıyla 155 milyar lira: 2018’de ilan edilen imar affından devletin kasasına giren meblağ.&nbsp;</li></ul>Af kapsamında 6 milyona yakın konut için başvuruda bulunulmuştu. Her dairede dört kişi yaşasa yaklaşık 24 milyon insanın, yani ülkenin üçte birinin göz göre göre tehlike içinde, standart altı yaşaması için yapılmış bir çağrıydı. Oysa ki devletin görevi standart yaratmak ve bunu muhafaza edici mekanizmayı sağlamaktı.<img src="https://images.aposto.com/2024/10/4/1732196419287.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.52" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Adıyaman'da matem evi | Fotoğraf: Can ErokAdıyaman’da yıkılan ve enkazında 15 kişinin vefat ettiği Akgül Apartmanı’nın yapım yılı, kim tarafından yapıldığı bile bilinmiyordu. İmar affı, seçim öncesinde en tepeden verilmişti. Ancak deprem davalarında da işin siyasi ayağına dokunan olmadı. Şimdi bu çifte standarda alışamayan ve sindirmekte zorlanan milyonlar, bu durumu kanıksamış milyonlarla beraber, sismik bir hatta bir sonraki tufanı bekliyorlar.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Döne Kaya'nın umudu</h2>Döne Kaya’nın umudu, bir uyanış. Toplumun gerçek sorumlulardan hesap sorma cesaretini toplayabilmesi, ona ve tüm depremzedelere adalet mücadelelerinde omuz vermesi, bir daha dokuz aylık bebeklerin enkaz altında kalarak ölmemesi için.Depremde anne ve babasını kaybeden avukat Eren Can da bu mücadelenin peşini bırakmayacağını, bunun uzun soluklu bir maraton olduğunu söylüyor. Dosyaların bekletilmesi, sürecin uzaması, kamuoyunun ilgisinin azalması, kısa sürede binlercesi üretilen “kopyala-yapıştır” bilirkişi raporları, uzmanlıksız ve siyaset etkisi altında yargı ve çok az sayıda kamu görevlisine soruşturma izni verilmesi, sürecin zorluklarından başlıcaları.Geçen iki senede deprem ülkesi olduğumuz gerçeği değişmedi, nitekim depremleri kıyamete çeviren akıl dışı, bilim karşıtı, rant odaklı sistemimiz de. Umuyoruz ki gelmesin şimdi o deprem; umuyoruz, umuyoruz…

Deprem yargılamalarında şu ana kadar yalnızca 42 kamu görevlisi soruşturmalara dahil edildi. 6 Mayıs’tan bu yana, yani 28 haftadır adalet nöbeti tutan 28 yaşındaki doktora öğrencisi Döne Kaya, “Kamu görevlileri o izinleri vermeseydi o müteahhitler oraya çivi bile çakamazdı” diyor. 

Adaleti beklerken: 53 bin ölümün sorumlusu kim?

Türkiye'de geçim derdi, adalet derdi, kamusal düzen derdi her geçen gün daha acil bir hâl alıyor. Müreffeh bir geleceğe dair umut besleyenlerin sayısı giderek azalıyor. Oysa bu dertlerin bir aynası olması beklenen Meclis'in bir süredir bambaşka bir ısrarı var.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">23 Ekim’de Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin Adalet Komisyonu’ndan geçen torba kanuna göre ben, sen, o; biz, siz, onlar—artık hepimiz birer casus adayı olabiliriz.</li></ul>İktidarın ve ortaklarının sivil bir anayasa konusunu gündemden düşürmediği böylesi bir dönemde, muğlaklığı ve demokratik hakları kullanmak konusunda caydırıcılığı ile ön plana çıkan 9. Yargı Paketi'ndeki yasa tasarısına göre, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nda yapılan değişiklikle, “Devlet Sırlarına Karşı Suçlar ve Casusluk” bölümünde yeni bir suç ihdas edilecek. Bu maddeye göre “Devlet güvenliği veya iç ve dış siyasal yararları aleyhine yabancı bir devlet veya organizasyonun stratejik çıkarları veya talimatı doğrultusunda suç işleyenler” hakkında 3 yıldan 7 yıla kadar hapis cezası öngörülüyor.Yargı, artık size casusluk başlığı altında hapis cezası vermek için casus olduğunuza kanaat getirmek ve buna dair delil toplamak durumunda dahi değil. Şayet kendi tanımlarına göre “etki ajanlığı” yaptıysanız bir sosyal medya gönderiniz, sokak röportajında söyleyeceğiniz bir cümle, biz gazetecilerin yapacağı haberler, akademisyenlerin ve toplumsal gözlemcilerin tutacakları birer rapor, yabancı bir devletin veya organizasyonun stratejik çıkarlarıyla bir şekilde örtüşüyorsa herhangi birimiz parmaklıklar ardına gidebiliriz. Daha da beteri, toplumunuz tarafından “ajan” yaftası yiyebilir ve hedef hâline gelebilirsiniz.Mayıs ayında Adalet ve Kalkınma Partisi vekilleri tarafından komisyonda muhalefetin tepkilerine karşın önerilen, geçen hafta tekrar Noter Kanunu başlığı altında gündeme getirilen ve komisyondan geçen, önümüzdeki günlerde TBMM Genel Kurulu’nda oylanması beklenen yasanın suçlu tanımlaması o kadar muğlak ki, elbette insan hakları ve demokratik özgürlükler temelinde birçok soruyu da beraberinde getiriyor.Gazetecilik örgütlerinin de yer aldığı 40 STK’nın yasanın komisyonda geçmesinden sonra yaptığı ortak çağrıda da, yasada yer alan “stratejik çıkar”, “talimat”, “organizasyon” ve “devletin iç veya dış siyasi yararları” gibi kavramların son derece belirsiz olduğuna dikkat çekiliyor. Açıklamada, yasanın “keyfî uygulamaya veya suistimale” yol açabileceği, ceza hukukunun temeli olan kanunilik ilkesinden sapıldığı ve devlet yetkilileri tarafından muhalif olarak görülen kişilerin hedef alınabileceği, haksız yere kriminalize edilebileceği uyarısı yapılıyor.Tasarıya göre, “etki ajanlığı” faaliyeti, “savaş sırasında veya askerî hareketleri tehlikeye sokacak bir süreçte işlenmiş” ise, 8 yıldan 12 yıla kadar hapisle, eğer “millî güvenlik açısından stratejik öneme haiz birimler ile proje, tesis ve hizmetleri yerine getiren kurum ve kuruluşlarda görev yapanlar tarafından işlenirse” 24 yıla kadar hapisle cezalandırılabilir.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Bir sürecin sessiz kreşendosu</h2>Anayasa’ya aykırı olduğu için eleştirilen yasa, bir sürecin sessiz kreşendosu niteliğinde. Özellikle Gezi’den sonra olanları hepimiz biliyoruz. Gazeteciler susturulmaya ve itibarsızlaştırılmaya, sivil toplum dağıtılmaya, muhalif sesler marjinalleştirilmeye çalışıldı ve hatta “terörist” yakıştırmasına maruz kaldı. Türkiye, uzunca bir dönem “dünyanın en büyük gazeteci hapishanesi” olarak tanındı. Baskı, 2016 yılındaki darbe girişiminden sonra ağırlaştı. 2022’de geçirilen ve kamuoyunda “dezenformasyon yasası” olarak bilinen yasayla, gazeteciler tutuklandı, hedef gösterildi; onlarcasının yargılaması sürüyor.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Türkiye, AKP 2002’de başa geldiğinde Sınır Tanımayan Gazeteciler (RSF) Dünya Basın Özgürlüğü Endeksi’nde 99. sıradaydı; neredeyse her yıl endekste düşerek, geçen yılı 165. sırada tamamladı.</li></ul>İktidar, yıllar içinde türlü baskı yollarıyla anaakım medyayı büyük oranda hükümetin yayın organı hâline getirdi, muhalif yayınlar alamadıkları reklamlar ve ağır ekonomik krizin etkisiyle çok küçük telif ve maaşlar ödeyerek gazetecinin geçimini imkansızlaştırdı; Türkiye’de gazetecinin emeğinin gerçek maddi karşılığını vererek haber yayımlamak, bazısı ülkemizde artık yasaklı olan yabancı kamu yayıncılarının Türkçe servislerine kaldı.Böyle bir ortamdayız. Geçen ay Açık Radyo’nun yayın lisansının iptaliyle de beraber, kendisinden farklı sesleri susturmaya ve sindirmeye yer ve yöntem arayan bir iktidarın insafında olduğumuzun farkında olmamak için epey derin bir uykuda olmak gerekir.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">İsmi ithal, kendisi 'yerli' yasa</h2>Meclis'ten geçmesi hâlinde, yasanın ne yönde kullanılabileceğini tahmin etmek maalesef güç değil. İktidarsa, yasanın gittikçe otoriterleşen Rusya’dan ilhamla tasarlanmadığını, ayrıca Batı’da da Rusya karşıtı düzenlenmiş benzer yasal uygulamalar olduğunu öne sürüyor.İsmi Türkiye’de önerilen tasarıya benzer, ama içeriği öngördüğü yaptırım bakımından çok farklı&nbsp;olan yasalar, ABD ve Avrupa Birliği ülkelerinde yürürlükte. Ancak ne ABD’deki Yabancı Temsilciler Kayıt Yasası ne de Avrupa ülkelerinde yaygınlaşan yabancı etki yasaları, bizdeki gibi ağır cezalar öngörüyor.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">ABD’deki yasa, kısaca FARA, daha çok yabancı lobi faaliyetlerini kayıt altına almak için kullanılırken, muhalifleri susturma yöntemi olarak kullanılmıyor.&nbsp;</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Avrupa’daysa kapılarındaki Rus etkisine karşı önlemler alınıyor, ancak çoğunlukla şeffaflık talep eden politikalar uygulanıyor.</li></ul>Avrupa Gazeteciler Federasyonu Başkanvekili Mustafa Kuleli, Rusya’nın Ukrayna’yı 2022’de işgal etmesinden sonra RT ve Sputnik gibi Rus kamu yayıncılarının yaptırımlar dahilinde Avrupa’da yasaklandığını söylüyor. “Ancak Avrupa’da gazetecilikten hüküm giyen yok” diyen Kuleli, istisnanın Wikileaks’in kurucusu Julian Assange olduğunu, Assange’ın faaliyetlerinin de gazetecilik olup olmadığının tartışmalı olduğunu belirtiyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Isınan su, akıllarda Rusya</h2>Gündemdeki yasayla ilgili, Türkiye adına büyük endişe duyduğunu söyleyen Kuleli, otoriter liderlerin birbirlerinden yöntem öğrenip el yükselttiklerine dikkat çekiyor ve bu yasanın mevcut iktidarın elinde çok tehlikeli bir araç hâline gelebileceğine dair uyarıda bulunuyor.Türkiye Gazeteciler Sendikası&nbsp;Genel Sekreteri Banu Tuna ise gündemdeki yasa tasarısını, “otoriterleşmede yukarı doğru yeni bir basamak” ve “demokratik dünyayla aramıza örülen duvarın yükselmesi” olarak okuyor. “Canlarını sıkan her haberi, her raporu bu kapsama alabilirler” diyen Tuna, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın iki yıl önce bir konuşmasında “Türkiye’yi yabancı basına şikayet edenlere acıyoruz” demiş olmasına gönderme yaparak şöyle diyor:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9);" style="color: rgb(9, 9, 9); margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Bu yasa geçerse artık sadece acımayacaklar, gereğini yapacaklar.”</blockquote>Modern zamanda otoriterliğin başat örneklerinden Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin başlamasıyla Moskova’daki ofisleri kapatılan Uluslararası Af Örgütü’nün Rusya Direktörü Natalia Zviagina, benzer bir yasanın Rusya’da tam otoriterleşmenin önünü açtığını&nbsp;anlatıyor. Rusya’da bizdekinin muadili sayılabilecek yasanın ilk adımının 2012’de yürürlüğe girdiğini, 2015’te “istenmeyen kuruluş” yasasının geçtiğini ve 2017’de kabul edilen mevzuata göre, yabancı basın-yayın kuruluşlarının da devlete “yabancı ajan” olarak kayıt olmak durumunda olduklarını; ardı ardına süren yargılamalarda bu yaftanın sanıkların aleyhine işlediğini söylüyor.Gelinen noktada çok sayıda haber ve sivil toplum kuruluşu, Rusya’daki ofisini kapatmış, çok sayıda Rus muhalif dünyanın dört bir yanına dağılmış durumda. Zviagina, Rus devletinin her cuma içlerinde sanatçılar, bilim insanları ve yazarların da olduğu beş isim açıklayarak ajan yani kara listesine eklendiğini, bu kişilerin okullarda çalışma ve seçilme haklarının iptal edildiğini anlatıyor. 2022’de başlayan ve hala süren savaş hakkında ses çıkaran muhaliflerin neredeyse tamamen bastırıldığını ve izole edildiğini&nbsp;ifade eden Zviagina, “Her şey bir anda olmadı, adım adım geldi” diyor:&nbsp;<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Kurbağa, suyun ısındığını anlamadı bile.”</blockquote>İktidara yakın gazetelerde konuya ilişkin çıkan ilk haberlerde, tartışmalı yasaya, “İsrail istihbarat örgütü Mossad’a yönelik operasyonlar sonrasında” ihtiyaç duyulduğunu okuyoruz.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Adalet Bakanlığı, bu tip bir düzenlemeye neden ihtiyaç duyulduğuna dair sorumu yanıtsız bırakıyor.</li></ul>Yasanın bu hâliyle ülkemizde yürürlüğe girmesi durumunda iş yükü epey artacak olan Medya ve Hukuk Çalışmaları Derneği Direktörü Barış Altıntaş, Türkiye’nin 2018’de başkanlık sistemine geçmesinden sonra zaten güçler ayrılığının temelden bozulduğunu ve demokrasiden adım adım uzaklaştığımızı anlatıyor.İfade özgürlükleri alanında önümüz kış. Altıntaş, bu muğlak tanım ve ağır cezalar karşısında otosansür mekanizmasının yaygınlaşabileceğinin farkında, ancak gazetecilerin bu gibi tehdit ve baskı yöntemleri karşısında, akıntıya karşı haber yapmaya devam ettiklerine de dikkat çekiyor.Çok haklı... Çok sayıda meslektaşımız hapis ve hatta ölüm tehditlerine, geçim sıkıntılarına rağmen mesleklerini haysiyetle yapmaktan vazgeçmiyor; vazgeçeceklerini de hiç sanmıyorum.

Basın ve ifade özgürlüğünün günden güne daraldığı Türkiye'de herhangi bir vatandaşın "ajan" olarak yargılanmasının önünü açacak "etki ajanlığı" yasası, yakın zamanda Meclis'te tartışılmaya başlayacak. Medya, sivil toplum ve toplumsal muhalefet için ciddi sonuçları olabilecek bu yasa, Rusya'nın otoriterleşme serüveninden izler taşıyor.

Sıcak sudaki kurbağa: ‘Etki ajanlığı’ yasası

Birkaç hafta önceydi. Sabahın erken saatlerinde, Adana’da her gün önünden geçtiğimiz sulama kanalında cansız sürüklenen bir kadın bulundu. Çay bahçeleriyle çevrili, hızla akan kanalda, evimizin çok yakınında, sabah işe gidenlerin gözüne çarpmış. Görenler polise haber vermişler. Sualtı ekipleri gelip sudan çıkarmışlar. Kadın, kimlik tespiti için Adli Tıp morguna götürülmüş. Hakkındaki son haber buraya kadar. Günün gündemine karışıp giden bir başka haber denilebilir. Benim içinse kişisel sınırları aşan, içime düşen bir gölge oldu.Basit bir taramayla 2013’ten bu yana sulama kanalında ve bağlı oldukları baraj gölünde onlarca benzer vaka yaşandığını görüyorum. İsmini vermek istemeyen bir emniyet yetkilisi, bu vakaların neredeyse hepsinin intihar olarak kayda geçtiğini ve şüpheli ölümler olmadıklarını söylüyor. O, işlerini ne kadar teyitli çalışarak, titizlikle yaptıklarını anlatsa da, benim hafızamda maalesef kamu vicdanını yaralamış çok sayıda kadına şiddet davası var.27 Şubat, bu yıl. Bursa, Sakarya, Erzurum, İzmir ve İstanbul. Beş ilde, bir günde yedi kadın öldürüldü. Hepsinin faili ya olay anındaki eşi ya da eski eşiydi. Seneye çok korkunç bir başlangıç. Nitekim gidişat da kötüye oldu. Gelinen noktada, 4 Ekim’de iki genç kadın İstanbul’da, Eyüpsultan’da gün ortasında vahşice katledildi; aynı gün Mersin’de bir kadın boğularak öldürüldü ve Beyoğlu’nda sokakta genç bir kadını fiziksel ve sözlü olarak taciz ettikleri güvenlik kayıtlarına yansıyan iki erkek, sabıkaları olmasına rağmen, salıverildiler. Olay sosyal medyada infial yaratınca tekrar yakalandılar.Üç yıl öncesine dönelim: İmzacısı olduğumuz İstanbul Sözleşmesi’nden iktidar zoruyla çıkarılıyoruz. Türkiye’nin birçok noktasında kadınlar sokakta: “İstanbul Sözleşmesi’nden vazgeçmiyoruz!”&nbsp;diyorlar. Kadıköy İskelesi’nde ellerde katledilen kadınların isimlerinin yazılı olduğu pankartlar: “İstanbul Sözleşmesi uygulansaydı Nuran Gökalp hayatta olabilirdi.”&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Şeyma Yıldız hayatta olabilirdi. Emine Yanıkoğlu hayatta olabilirdi. Gülsüm Taç hayatta olabilirdi.</li></ul>Kadın hakları avukatı arkadaşım Cemre Topal ile buluşup ona soruyorum: İstanbul Sözleşmesi gerçekten kadınları koruyabilir miydi?"Eğer bir yol haritası olarak ele alınıp uygulansaydı," diyor Cemre. "Kadınları erkek şiddetinden korumak yolunda önemli gelişmeler kaydedilebilirdi." Sözleşmenin bir niyet beyannamesi&nbsp;olarak okunması gerektiğini ancak hükümetin bu beyanın arkasında duracak şekilde tavır almak ve cezasızlığın önüne geçmek için çalışmalara odaklanmak yerine, muhafazakar aile politikalarını merkeze aldığını ve söylemleriyle sorunu beslediğini söylüyor.2015 yılında Adana’da kendisini sistematik şiddet uygulayan eşine karşı savunmak için kocasını öldüren Çilem Doğan’ın avukatlarından olan Cemre, “Öncelikle, sözleşme imzalandı diye bir anda her şey değişmemişti” diyor. 2011’de imzalanan sözleşmenin iç hukuktaki karşılığı olan 6284 no’lu Ailenin Korunması ve Kadına Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun'un uygulanması, 2021’de sözleşmeden çıkmadan önce de büyük bir sorundu, bugün daha da büyük bir sorun.Ancak sözleşme imzalandıktan sonra bir nebze yol alabildiklerini, hiç değilse hâkim ve savcıların sözleşmenin yükümlülüklerine aşina hâle gelmeye başladıklarını, mesela İstanbul Sözleşmesi’ne atıfta bulunan karar bile gördüklerini söylüyor. Siyasal iktidarın suçu, bugünkü gibi alkol tüketimine yüklemek yerine kadına şiddete “sıfır tolerans” dediği günler.Cemre, sorunu toplumsal cinsiyet eşitliği perspektifinden ele alan sözleşmenin imzacı devletlere önleme, koruma, cezalandırma ve bütüncül politikalar yürütme alanlarında ödevler verdiğinin, kadına şiddetin engellenmesine kapsayıcı bir bakış sunduğunun altını çiziyor. Sözleşmeden çıktıktan sonra, önce kollukta, sonra yargıda, 6284’ü uygulamamaya dair daha büyük bir yatkınlık oluştuğunu söylüyor. Şiddete uğrayan kimi kadınların karakollardan eve yollandıklarını, gerekli tedbir kararlarının alınmadığını, faillerin neredeyse suça teşvik edici şekilde cezasızlıklarla ödüllendirildiklerini örnekleriyle anlatıyor.Kendisi de avukat olan eski Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Derya Yanık, “Toplumumuzda gerginlik unsuruna dönmüştür” dediği İstanbul Sözleşmesi’nden çıkılması hakkında, “Hiçbir şekilde Türkiye’nin kadınların korunmasından ve şiddetle mücadeleden taviz verdiği anlamında yorumlayamayız” ifadesini kullanmıştı.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Oysa gerçek, maalesef, bir günde öldürülen yedi kadında; Eyüpsultan’da, Mersin’de, Beyoğlu’nda. Türkiye’de kadın olarak, insan olarak her gün istisnasız hissettiğimiz acıda. Bu yazıyı yazarken telefonuma gelen bildirimde: “Adana’da down sendromlu çocuğu ve eşine şiddet uygulayıp bıçakla rehin alan erkek, serbest bırakıldı.”</li></ul>Kadınlar, geçen ay sekiz yaşında öldürülen Narin Güran için sokaklardalardı, bu ay surlarda yaşanan vahşet, Mersin’deki cinayet ve iki tacizcinin aynı gün serbest bırakılmalarına karşı ses çıkarıyorlar. Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu’nun çağrısıyla Adana’da, Pazar günü saat 17.00'de Atatürk Parkı’nda buluşuyorlar. Türkiye’nin dört bir yanında kronik vicdan yaralanması yaşayan kadın hareketinin Adana’daki gizli olmayan unsurları, yan yanalar. Ellerinde, canice öldürülen İkbal Uzuner ve Ayşenur Halil’in fotoğrafları.Megafon, 2018’de kızının gözleri önünde eşi tarafından öldürülen, öldürülürken “Ölmek istemiyorum!” diye bağırarak içimize kazınan Emine Bulut için düzenlenen eylemde tanıştığım Berfin’in elinde:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9);" style="color: rgb(9, 9, 9); margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“İkbal defalarca failden şikayetçi olmuştu. Yetkililer onu koruyamadı. Cezasızlık politikaları sürüyor.”&nbsp;</blockquote>Ön sıradaki büyük dövizde “Cezasızlığı sonlandıracağız” yazıyor. Ardında, kadınlar hep birlikte seslerini yükseltiyorlar: “AKP seyretme, yasayı uygula!”Basın açıklamasından sonra parkta çimlere oturuyoruz. Eyleme katılan kadınlara Osman Kavala ve Selahattin Demirtaş konusunda Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ni, Can Atalay içinse kendi Anayasa Mahkemesi'ni dinlemeyen bir hukuksuzluk bunalımında, İstanbul Sözleşmesi’yle kanunlaşan 6284’ün uygulanması adına nasıl bir umut taşıdıklarını, mücadeleye nasıl devam ettiklerini&nbsp;soruyorum.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Genç bir avukat olan Ecem, mücadele etme gücünü, motivasyonunu, mahkemelerde yanlarında oldukları öldürülen kadınların ailelerinden ve platform olarak katıldıkları davalarda kadınlar lehine fayda sağlamayabilmekten aldığını ifade ediyor.</li></ul><img src="https://images.aposto.com/2024/9/4/1728577408395.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.52" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Fotoğraflar: Can Erokİktidarın bireysel hak ve özgürlüklerin önüne kendi vizyonundaki bir aile politikasını koyması üzerine söyleşirken, “Aileyle bir derdiniz var mı?” diye sorduğumda, kadınların şiddet gördükleri, tehdit edildikleri, taciz edildikleri ve bunun normalleştirilmeye çalışıldığı bir aile yapısıyla, evet, büyük bir sorunları olduğunu söylüyorlar. Haklılar, çünkü biliyoruz ki seküler veya muhafazakar; kadınlar en çok evlerinde şiddet görüyor, en çok en yakınlarındaki erkekler tarafından öldürülüyorlar.İstanbul Sözleşmesi’nden çıkma tartışmalarının olduğu dönemlerde muhafazakar bir yapılanma olarak sözleşmeye destek veren kadın hakları derneği KADEM, 2020’de yaptığı bir açıklamada, sözleşme için, “Kadınlara yönelik her türlü şiddete karşı hukuki çerçevede detaylı bir koruma sağlayan ilk uluslararası metindir” demişti.&nbsp;Yönetim Kurulu Başkanı Doç. Dr. Saliha Okur Gümrükçüoğlu, bugün de sözleşmenin önemini koruduğu görüşünde ancak sözleşmeden çıkmanın ardında hukuki bir boşluk bıraktığını düşünmüyor. “6284 sayılı kanun, bu alanda çok önemli bir kazanımdır” diyen Gümrükçüoğlu, yasanın uygulamasında sıkıntılar olduğunu ve bu alanda çalıştıklarını dile getiriyor.Ailenin “kadınlar pahasına veya kadınlara rağmen korunması gereken bir yapı” olmadığını ifade eden yönetim kurulu başkanı, “Kadınların kendilerini güvende hissetmedikleri bir yerin aile olması mümkün zaten değil” diyor. İktidarın kendi vizyonlarındaki muhafazakar aileyi kadının insan haklarının önüne koyduğu gözlemi hakkında ne düşündüğünü sorduğumda, hem yasal düzenlemelerde hem de toplumsal bilinçlendirme çalışmalarında kadının insan olarak haklarının merkeze alınması gerektiğine dikkat çektiklerini paylaşıyor. “Güçlü bir toplum, güçlü bireylerden ve sağlıklı aile yapılarından oluşur” diyor.&nbsp;Gelinen nokta, hem muhafazakar hem de seküler kadınlar için karanlık. Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu’na göre, bu yılın ilk dokuz ayında 295 kadın öldürüldü, 184 de şüpheli kadın ölümü var. Türkiye Kadın Dernekleri Federasyonu’nun verilerine göre, 2023’te 438 kadın katledildi. Bu sayının 135’i şüpheli ölümdü.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">İçişleri Bakanlığı’na göre, İstanbul Sözleşmesi’nden çıktıktan sonra kadın cinayetleri azaldı çünkü eski bakan Süleyman Soylu’nun deyişiyle, “faili meçhul kadın cinayeti yok.”</li></ul>Öte yandan:&nbsp;Kadın hakları alanında çalışan sivil toplum örgütleri ise, şüpheli kadın ölümleri sayısında yıldan yıla gözle görülür bir artış olduğunu söylüyorlar.Federasyon Başkanı Canan Güllü’ye evimizin yakınından geçen sulama kanalından ve barındırdığı karanlıktan bahsediyorum. “Kapınızın önüne kadar gelmiş. Bir sonraki kapı, herhangi birimizinki olacak” diyor. Onun kadar yapıcı birinden bunu duymak beni ürkütüyor açıkçası. Ama söylemese de durum bu; biliyorum.&nbsp;Yine de&nbsp;içimde bir teselli&nbsp;var: “Asla yalnız yürümeyeceksin!” diyen tanıdığım, tanımadığım, hiç tanımayacağım kadınlar.

Türkiye’nin dört bir noktasından kadınları hedef alan vahşet haberleri yağıyor. Kanımız donuyor, insanlığa darılıyoruz, alışmıyoruz. İstanbul Sözleşmesi’nden çıkarıldık, ancak kadınların haysiyetli yaşam hakkı için mücadelesi çetin koşullarda sürüyor.

İstanbul Sözleşmesi gitti, yerine ne geldi?

AK Parti Sözcüsü Ömer Çelik’in “Türkiye’nin sokakları güvenli hâle gelecek” açıklaması herkese "keşke" dedirtti. Keşke sokaklar kadınlar, çocuklar için güvenli olsa; keşke deprem, hayatları tehdit etmese; keşke Türkiye, dünyanın her yerinden suçlunun barındığı bir ülke olmasa... Bir gazetecinin gözünden Türkiye sokaklarının 10 yıllık hikayesine eşlik eden ve 4 köpekle paylaşılan bir kesit.

Dört köpek, bir yasa: Güvenli sokaklar aşkına 10 yıllık bir macera

İsrail’in Hamas’a karşı başlattığı savaş, Filistinli çocuklara açılan savaşa döndü; duydunuz mu? Gazze’de öldürülen 34.000’den fazla kişiden en az 14.000’i çocuk. Batı Şeria’da 7 Ekim’den bu yana İsrail güvenlik güçleri ve yerleşimciler tarafından öldürülen 487 kişiden 122'sini de çocuklar oluşturuyor. Binlerce çocuk (Hamas militanı değil), İsrail saldırılarında bir veya birkaç uzvunu kaybetti, anestezi olmadan ameliyat edildi, ediliyor. Gazze’de çalışan doktorlar, çocukların başlarından hedef alındığını&nbsp;aktarıyorlar.&nbsp;“Durdurmak için daha ne bekliyor dünya?” diye sormadan olmuyor. Dünya liderleri, basiretleri bağlanmışçasına sistemlerini ağır ağır çalıştırır gibi yapmakla meşgul. Şayet yetersizliklerinin tezahürü, Gazze’de içinde çocukların da bulunduğu toplu mezarlarda, Gazze’ye havadan yağdırılan tehdit broşürlerinde, Filistinlilere “insansı hayvan” yakıştırması yapan İsrail Savunma Bakanı Yoav Gallant’ın dilinde. Bir yandan baş döndürücü bir trafik: Ziyaretler, “sivilleri kayırın” çağrıları, “sarsılmaz bağ” vurgusu… Oysa ki, mekanın delik deşik olduğu bir yer artık Gazze. Gözümüzün önünde yerle bir ediliyor; insanlarıyla, anılarıyla beraber ama tanıklıklarıyla değil.Dünyanın gördükleri ve bildikleri ışığında, odadaki filin adı elbette Filistin ve üzerindeki demir yumruk. İsrail’in binlerce çocuğu öldürmesine, yaralamasına ve yetim, evsiz, okulsuz, hastanesiz ve geleceksiz bırakmasına göz yumarak askerî ihtiyaçlarının yüzde 69’unu karşılayan ABD yönetimi ve yüzde 30’unu karşılayan Alman devleti, bu gerçekten daha ne kadar muaf kalır, yokmuş gibi davranır, gözünü kapatır bilmem.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Filistin'de manzara ve tanıklık</h2>Savaşın başladığı 7 Ekim’den bu yana Filistin ve İsrail’de geçirdiğim bir ay boyunca, çocukları gözden çıkarmış kanlı bir işgalin etkilerini her gün şahsen gördüm. Üzeri siyah duman tüten Gazze’ye, sınır şehri olan Sderot’ta bir tepeden bakarken veya Doğu Kudüs’te bir mülteci kampında sokakta havai fişekle oynarken İsrail polisi tarafından kalbinden vurulup öldürülen 12 yaşındaki Rami’nin annesiyle zor bir röportaj yaparken…&nbsp;Batı Şeria’nın güneyindeki El Halil’in kırsalındaki Zanuta’da Filistinli köylülerin, 7 Ekim’den bu yana çok ciddi artış gösteren İsrailli silahlı yerleşimcilerin saldırılarına dayanamayıp köylerini boşalttıklarına, evlerin yakıldığına ve köy okulunda taş üstünde taş kalmadığına tanık oldum.&nbsp;“Gazze’den sonra sıra Batı Şeria’ya gelecek” endişesini çok fazla kişiden duydum. Konuştuğum insan hakları örgütlerine göreyse, Filistinli bir çocuk olmak hiç bu kadar zor olmamıştı. Zaten yeterince açıktı: İsrail’in 7 Ekim sonrasında başlattığı saldırılarda Filistinli çocukları korumak için ne yerel ne de uluslararası bir mekanizma vardı; çalışmıyordu, boştu.Savaşla vurulmuş, fırtınanın ortasında bir nesil. Tarihe bir düğüm daha. İki devletli çözümün geçmişin bir anektodu hâlini aldığı günler. Gazze, gece gündüz fark etmeksizin vurulmaya devam ediyor. İsrail, saldırılarını “Lavender” adlı yapay zeka sistemiyle yapıyor. +972 Magazine ve Local Call’un ortaya çıkardığı üzere, bu sistem insanları evlerinde aileleriyle oldukları zaman olduğu için geceleri hedef alıyor. Bire yirmi ölüm biçmiş, kimi yıkıntıların üzerine mavi Davut yıldızı çizmiş. İntikamın adı: ölüm, kalım ve yerleşim.&nbsp;İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu şöyle demişti: “Biz, aydınlığın çocuklarıyız; onlar, karanlığın çocukları.” Sormadan edemeyeceğim: Çocukların karanlık olduğu nerede görülmüş?<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Batı'nın iki yüzü</h2>Yaşananları uzaktan takip edenler bile biliyorlar: Birkaç ülkeyi tenzih ederek Batı, çocuk hakları konusunda sınıfta kaldı; etik olarak, bu sefer kendine yeni bir dip kazmış durumda. İsrail devleti, 2,2 milyon insanı bir alana kıstırıp katlederken, konu Filistinli çocuklar olunca, kendi dayattığı değerlerden eser yok. Bu, bir hayalkırıklığı değil, güncel koşulların yasakçı Doğu güzellemesi de olamaz. Özgür ve haysiyetli yaşam herkes için bir ihtimal ve hak değilmiş gibi davranmayı bırakalım.Barışın adı Filistin olabilir. Bu bir ihtimal. Ama geçen haftaki gibi, ABD Temsilciler Meclisi’nde İsrail’e gönderilecek 24,6 milyar dolarlık yardım paketinin 58 karşıt oya karşın 366 oyla onaylanmadığı bir dünyada... Barışın egemenliğini görmemiz için temsilcileri üzerinde baskılarını artırması gereken Amerikan halkından eylem yapmak isteyenler, üniversitelerde yaka paça gözaltına alınıyor, profesörlere yerde ters kelepçe yapılıyor. Bir yandan Amerika’da haber bültenlerinde Gazze’de operasyonların sürdüğüne dair birkaç dakikalık haber paketleri kullanılıyor, uzmanlarla Gazze’nin geleceği ve İsrail’in güvenliği tartışılıyor. İsrail’in güvenliği denildiğinde, Batı Şeria’nın kuzeyinde, Cenin’de tanıştığımız Fadi’nin abilerinin gençken İsrail hapisanesine girip, işkenceye maruz kalıp, çıkınca intikam duygusuyla Cenin Taburu’na katılmaları aklıma geliyor.Oysa İsrail’in güvenliği ve Netanyahu’nun güvenliği ne kadar aynıymış, ne kadar paralel. Netanyahu, Gazze’yi sınırları belli ve kapıları kapalı bir kıyamet sahnesine çevirirken, Batı Şeria’ya silahlandırdığı yerleşimcileri salmış; parsel parsel ele geçirdiği Filistin topraklarının gaspını hızlandırıyor. Üzerinde sallanan bir hapis ihtimali var ve politik açıdan koalisyonuna mahkum.&nbsp;Dünya, görüyor. Hepimiz biliyoruz tarih ilerledikçe küçülen Filistin haritasını. Hepimiz farkındayız olanın. Başta ABD ve Almanya’nın kanatları altında gerçekleşiyor. Ve öyle bir şey ki, Save the Children’a göre, savaşın altı ayında Gazze’deki çocuk nüfusunun yüzde ikisinden fazlası ya öldürüldü ya da yaralanmış durumda.Peki bugün çocukların öldürülmesini eleştirenlere “antisemitist” damgası yapıştıranlar, insanları işlerinden güçlerinden edenler, gözaltına alanlar, bundan böyle nasıl "özgür düşünce"nin muhafızı olacaklar? Hani “bir daha asla"ydı?&nbsp;Çok fazla soru var. Aklıma en yatmayanı ise ABD’nin İsrail’e gönderdiği yardım paketinin 9,1 milyar dolarının Gazze’ye yardım için olması. Silahı ve mühimmatı yollayan da ABD, yardımı yollayan da. İsrail, bayramda kuzeydeki Erez sınır kapısını daha çok yardım tırı girmesi için açtı ve yine ABD’nin sağladığı askerî yardımla bayramda Gazze’yi vurdu. Bir yandan vuruyor, yardıma muhtaç, aç biilaç bırakıyor, bir yandan ucundan yardımı ulaştırıyor ve hatta yardıma erişmeye çalışırken öldürüyor. Bu, gerçekten inanılmaz bir durum.“İsrail olmasaydı, İsrail’i icat etmek durumunda kalırdık” diyecek kadar muktedir hisseden ABD, binlerce çocuğun 900 kiloluk bombalar atılarak soğukkanlılıkla yok edilmesinde de sorumluluk alacak mı? Merak ediyorum. Nikaragua, Almanya’yı Uluslararası Adalet Divanı’na (UAD) “soykırıma ortak olmak” suçundan götürdü. Güney Afrika, İsrail’i yine UAD'ye soykırım suçuyla yargılanması için götürdü. Peki ABD, hiç sorumlu tutulmayacak mı? Ortadoğu’da bir anlamda Hiroşima yaşanırken… Farklı bir yöntemle ancak aynı üstencilikle, çıkarcılıkla ve tarifsiz acılara sebep olarak.İsrail, ortalama her on dakikada bir, bir Filistinli çocuğu öldürüyor. Bunun bir savaş olduğunu söylemek bile şu noktada artık zor. Gazze’nin güneyinde, Refah’ta 1,5 milyon Filistinli, İsrail’in yapacağını defalarca teyit ettiği operasyonu korku içinde bekliyorlar. Almanya Cumhurbaşkanı, 23 Nisan’da Gaziantep’te çocuklarla mutlu pozlar veriyor…&nbsp;Güzel karşılandı, protestolardan olabildiğince uzak tutuldu, STK temsilcileriyle biraraya geldi, döner yedi; steril bir ziyaretti. Ama o da biliyor olsa gerek: Berlin’de düzenlenmek istenen Filistin Kongresi engellenebilir, Harvard’ın rektörü istifaya zorlanabilir, algoritmalar ve medya manipüle edilebilir ama çocukları hedef alarak vicdanlarda açılan yara da yok sayılamaz.

"7 Ekim’den bu yana Filistin ve İsrail’de geçirdiğim bir ay boyunca, çocukları gözden çıkarmış kanlı bir işgalin etkilerini her gün şahsen gördüm. Filistinli çocukları korumak için ne yerel ne de uluslararası bir mekanizma vardı. Peki bugün çocukların öldürülmesini eleştirenlere 'antisemitist' damgası yapıştıranlar, gözaltına alanlar, bundan böyle nasıl 'özgür düşünce'nin muhafızı olacaklar?"

Nimet Kıraç

Hayır duaları ile beddualar arasında: Kendi barınağını kuranlar anlatıyor