Başlarken
Köpüklü Sofra
Şişeden Taze Çıktı
Haftaya

🍷Yemek-Şarap Eşleşmeleri S01E02

Köpüren sofra, flüt kadehler, upcycled şişe.

Merhaba!

Aylardan aralık, etraf kırmızı-yeşil birlikteliğine alışıyor. Kokinalar sokakta, sıcak şarap da yakındır, kapıda. Yeni yıla doğru giderken hazırlıklara başlıyorum, bu hafta sofrayı kuruyorum, hediyeyi de eksik etmiyorum. 

Yemek-Şarap Eşleşmeleri serisinde ikinci bölüme geçiyoruz; yılbaşının sembolik şarapları köpüklülerden 3 stile 3 yemek eşleştiriyoruz. Şampanya, Prosecco, Pét-Nat var sofrada. Yanında tabaklar, restoranlardan bu tabaklara örnekler, bir de malum flüt kadehler.

Sayıya amuse-bouche tadında küçük bir aman dikkat notu ile başlıyorum. Yemek-şarap uyumuna dair pek çok yorum var, hatta kural olarak adlandıranlar bile var. Ben baştan söylüyorum bu yazıda kural yok, öneri var. Keskin cümleler yok, bireysel yorumlar var. Hatta alabildiğine örnek ve sebep-sonuç ilişkisi var ki hepimiz temelde bu uyumun nereden gelebileceğini anlayabilelim, kendi yorumumuzu katabilelim. Her zamanki gibi genellemeleri sevmediğimi belirtiyorum; ama daha iyi anlayabilmemiz için biraz hayal etmekte hiç sakınca görmüyorum. Eşleşmelerdeki duyusal deneyimi daha iyi anlayabilmemiz için bazı örnekler üzerinden anlatacağım, aman dikkat.

Sonra sürpriz bir kelimeyi atıyorum sofraya: "upcycle". Cep yakmayan bir yılbaşı hediye önerisi veriyorum ilerleyen satırlarda, sonrasında eriyen kalpler olacak.


💌 Veraison iki dilde!   Türkçe ve İngilizce. Veraison'un İngilizce yayını ayda iki şerefe diyor! “Bring that glass over here!” diye seslenerek şarap kültürüne dair bilgiler, “Pairing is Caring” diyerek şaşırtan eşleşmeler, “Tipsy Island Guide” gibi rehberler, “The Holy Trinity of Wine” gibi temel bilgiler sunuyor. O da şarabın sadece beyaz örtülü masalarda içilmediğine inanıyor, ve her sofrada yer arıyor. Takip etmek isteyenleri beklerim.


Dikkat! Bu yayın alkollü içeceklerden fermente üzüm suyu olan şaraptan bahsediyor. 18 yaşından küçük okurlara fermente olmayan üzüm suyu daha uygun olabilir.

Şerefe,

Selin

Başlarken

🍽 Başlangıçlar 

Yemek-Şarap Eşleşmeleri Season 1 Episode 1’da paylaştığım "başlangıç" bilgileri burada kısaca yeniden paylaşacağım. Zira yemek-şarap uyumunun temelini oluşturuyor.

Eşleşmelerdeki duyusal deneyimleri dokusal ve aromatik olarak ikiye ayırıyorum. İkisini de tamamlayıcılar, benzerlikler, ve zıtlıklar üzerinden paylaşıyorum. 

Dokusal deneyim

Asidite

Asitide şarabın en ekşi yapı taşı. Limonata içtiğinde, manavda yeşil erikler belirdiğinde, ya da salatanın limonunu fazla kaçırdığında ağzında ekşi bir tat olur, dili damağı vurur. Sonra başlarsın aniden tükürük salgılamaya. İşte bu tam olarak asiditenin duyusal etkisi. Ne kadar tükürük o kadar asidite. 

Tanen 

Taneni şarabın iskeletini oluşturan yapı taşlarından biri gibi düşünebiliriz. Kendileri tannik asit, pek çok gıdada doğal olarak bulunan polifenoller. Üzümün de çekirdeğinde, kabuğunda ve sapında bulunuyor. Tanenin duyusal deneyimi çok tanıdık. Şöyle demli bir çay hayal edelim. Yudumladıktan sonra dili damağı kurutan bir etkisi olur, işte şaraptaki tanen etkisi de buna benzer bir etki. Sanki diş etlerini çekiyor, dili damağı kurutuyor.

Alkol 

“Alkolsüz şarap olur mu?” Olmaz, o üzüm suyu olur. Şaraptaki alkol alkolik fermantasyon ile oluşuyor. Şarabı yuttuktan sonra genizde yakıcılık, damakta ve boğazda hafif bir ısı varsa tamam! Sen muhtemelen %14'leri geçtin, yüksek alkollü bir şarap içiyorsun. Viski yudumladığında ısınır ya hafiften boğazın, o kadar kuvvetli bir etki değil tabii ki, ama benzer yönde bir etki olarak hayal edebilirsin.

Aromatik deneyim 

Eşleşmelerde aromatik deneyimi anlamak için şarabın tadına bakacağız, lezzet konuşacağız. Denizden taze çıkmış bir balık mı var masada? Ya da çiçek açmış bir Prosecco mu? 

Köpüklü Sofra

🍽 Ana Yemek

🍽 Ana Yemek

Dokusal deneyimin ve aromatik deneyimin ne olduğuna baktıysak, Season 1 Episode 2 soframızı kurmaya hazırız. Bu episodeda konumuz adım adım yaklaştığımız yılbaşı. Yılbaşı denilince de aklıma (ve de damağıma) kutlamaların içkisi köpüklüler düşüyor. Uçan mantarlar, sabrage çabaları, köpürmeyen köpüklüler derken yılbaşında çokça şişe kırılacak şarhoş gönüllerde. Bu episodeda 3 köpüklü stiline 3 yemek eşleştireceğiz: şampanya (hayır, Champagne), Prosecco, Pét-Nat. 

💌 Burada konuşacağımız yaklaşım ile sen de benzer tabaklarla veya benzer içeriklere sahip yemeklerle bu uyumları deneyebilirsin. Ne dedik? Bu yazıda kural yok, öneri var.

 1- Şampanya 

“Her köpüklü şarap şampanya değildir.” diyorum. “Her köpüklü şaraba şampanya demeyelim.” diyerek seni şampanyayı anlattığım sayıya davet ediyorum, şuradan yan yola sapalım. Geleneksel metodu anlarsan şampanyanın dokusal ve aromatik deneyimini pek iyi anlayacaksın. Konuya hakimsen hiç yan yola sapma, buradan devam et.

Şampanyanın en klişe eşlikçisi istiridyedir. Biz de sofraya istiridyeyi alıyoruz, şöyle bir hüpletiyoruz.

🔮  Bu uyum nereden geliyor?

Aromatik deneyim, benzerlikler ve patlama

Umami. İstiridye umami yönden zengin bir gıda. Soya sosunu fazla kaçırdığında, cips paketinin sonunu gördüğünde -ve daha çok istediğinde- nasıldı damak? İşte o umami etkisi. Lezzeti daha dolgun hâle getiriyor, dili damağı kaplıyor. 

Kopenhag Üniversitesi Gıda Bilimi tarafından yapılan bir araştırmaya göre (makaleye buradan ulaşabilirsin) şampanyada da umami var. Bu umaminin sebebi üretim sürecindeki ölü maya tortusu. 

Yan yoldan bir bilgi: Şampanya üretiminde ikinci fermantasyondan sonra şişede maya tortusu kalıyor. Bu tortu zamanla parçalanıyor ve bazı kimyasal bileşikler çıkıyor.

İstiridyedeki umami ile şampanyadaki umami bir sinerji oluşturuyor gibi düşünebiliriz. Ve bu sinerji şampanyanın aromatik profilini daha bir ortaya çıkarıyor. Şarap eşleşmelerinde umami şarabın meyve notlarını daha çok ön plana çıkarır, şimdi çifte etki var!

🔮 Şampanya ve istiridye neden iyi bir çift?

Dokusal deneyim, tamamlayıcılar ve ahenk

Önce baloncuklar. Damak gıdıklanıyor, oradan bir başlayalım. Sonra, şampanyanın asiditesi yüksek, ağız sulandırıyor. İstiridyede ise farklı bir yapı var, hüplettiğin anda damaktan kayıp gidiyor. Şampanyadaki asidite, istiridyedeki o kayıp giden (yağlı gibi hissettiren) dokuyu çözüyor sanki. Canlandırıyor.

🍽 Nerede denemeli?

Bu şarabın eşlikçisini Pera’nın yenisi, Cem Ekşi’nin ailesinden Mabou ve Bordel’in küçük kardeşi Glouton’dan örnek vereceğim. Zira kahvaltıda bile istiridye keyfi yapabileceğin daha tatlı bir yer düşünemiyorum. İstiridyeler Bandırma’daki dalgıçlardan geliyor, isot ve sumak vinegret ile sunuluyor, üzerine de maydonoz yağı damlatılıyor. Umami, asidite, renk. Yanında köpüklü, köpüklü, köpüklü arıyor. Bu tabağın yanına şampanya eşleştiriyoruz; yukarıda konuştuğumuz aromatik ve dokusal deneyimi dibine kadar hissediyoruz! 


2- Prosecco 

Şampanya geleneksel metot ile yapılırken; Prosecco tank metodu ile yapılıyor. Üzümler de süreçler de farklı. Bu üzüm ve üretim süreçlerindeki fark da şarabın aromatik ve dokusal deneyimini ayırıyor. Prosecco vs Şampanya yazısında konuyu etraflıca anlatmıştım, burada.

Prosecco’da birincil aromalar, yani meyveler ve çiçekler ön planda. Yeşil elmalar, limonlar; biraz çiçek, biraz armut, belki biraz kayısı. Meyveler hep bizimle.

Buraya bir deniz mahsulü içeren bir tabak koyacağım. Yeşil yeşil salataları Episode 1’de anlatmıştık, şimdi balık eklemezsek olmaz. Sushi-köpüklü eşleşmesi enteresan olacak; neden-niçin çok, neden olmasın? yok. 

🔮 Bu uyum nereden geliyor?

Aromatik deneyim, tamamlayıcılar ve ahenk

Deniz ve meyve. Sushide balıktan gelen deniz notları ile proseccodan gelen meyve notları birbirlerini tamamlıyor gibi düşünebilirsin. İki taraf da birbirini yukarı taşıyor. Balığa limon sıkanlara küçük bir selam gönderiyorum; balık-limon ikilisinin etkisi de bu duyusal deneyime benziyor. Hatta işin içinde biraz da baharat varsa Prosecco’nun meyveleri baharatı dengeliyor.

🔮 Prosecco ve sushi neden iyi bir çift?

Dokusal deneyim, zıtlıklar ve çarpışma

Başrol baloncuklar. Köpüklü şarabın baloncukları damak gıdıklıyor, asiditesi yağı silip süpürüyor; baloncuklar ve asidite damağı temizliyor. Sushide yağlı bir balık seçtiysen, ya da kıtırlardan gidip kızartma seçtiysen baloncuklar ve asidite o yağı temizleyecek. Sonra yeni bir lokma, yeniden başlangıç. Köpüklü köpüklü damak temizliği gibi.

🍽 Nerede denemeli?

Bu şarabın eşlikçisini sushi denilince akla ilk gelen İoki’den vereceğim, hem de klasiklerinden. Bilenler bilir "Tornado” imzalarından. Karides tempura, kızarmış patates, ballı hardal ve unagi sos. İşin içinde kızartma olduğu zaman hep şaşırtan eşleşme olarak köpüklü düşüyor aklıma; sanırım en sevdiğim dokusal etki de çarpışma. Burada işin içinde kızartma var. Prosecco asiditesi ve baloncukları ile damakta yağı temizlerken, meyveleriyle de karides ve unagi sosu yukarı taşıyacak. Temiz damak, yoğun aromatik yapı. Oldu mu sana çok katmanlı yolculuk!


3- Pét-Nat

Kendilerini “şampanya’nın pek havalı, biraz ergen, biraz heyecanlı arkadaşı” olarak tanımlıyorum. Tanışman için seni “Tatlı Bir Risk: Pét-Nat” yazıma davet ediyorum. Şampanyanın ne kadar lüks ve ışıltılı bir havası varsa, Pét-Nat’ın bir o kadar ulaşılabilir ve bulanık bir hâli var. Hakikaten de bulanık zaten; üretim sürecinden. Uçan mantarlar ve sabrage çabaları da yok burada; zira mantar yok, gazoz kapağı var.

Bu şarabın yanına gelecek olan tabak şarabın yapıldığı üzüme bağlı olarak değişecek. Şampanyada ve proseccoda üzümler belli olduğu için eşleştirmeyi de ona göre yaptık. Burada üzüme bakmamız gerekiyor, çünkü herhangi bir üzümden Pét-Nat yapılabiliyor. Hâl böyle olunca ben üzümlerden üzüm beğeniyorum ve yerli Pet-Nat’lardan birini seçiyorum. Üzüm Yapıncak, üretici Paşaeli. Biraz elma, biraz armut, biraz bal, kesinlikle defne.

🍽 Nerede denemeli?

Şarabın +1'i kim olacak? Menüsünde Pét-Nat görebildiğimiz restoranlardan Aheste’den gelsin tabak örneği. Gidenler paylaşımlık tabaklarına aşinadır, ama ben ana yemeklerden bir örnek vereceğim. Şarap eşleşmelerinde adı çok da anılmayan tavuğu hatırlatacağım. Tavuk pek çok şarap ile eşleşebilir, fıçılı bir Chardonnay, hafif bir kırmızı ya da buradaki gibi bir köpüklü. Bu tabağa tavuk ile birlikte defne girmiş bir kere, anmamak olmaz.

Hikâyeyi paylaşmak için:
Şişeden Taze Çıktı

İleri dönüşen şişe

Upcycled hediye.

İleri dönüşen şişe

“Upcycle” kelimesini atıyorum önce buraya. Geri dönüşüm hepimizin aşina olduğu bir kelime. Bir de ileri dönüşüm var ki buna isim koymadan muhtemelen yıllardır yapıyoruz. “Anneannemin gün sonunu göremeden biten dolmalarını koyduğu dondurma kabı” desem? Hepimiz konuya hakimizdir, umarım. Upcycling=ileri dönüşüm de tam olarak bu. Eşyaların yeniden kullanılabilir hâle getirilmesi gibi düşünebilirsin. Bu biten dondurmanın kabının saklama kabı olarak kullanılması da olabilir, cam şişelerden avize de, tenekenden saksı da – artık neyi ileri dönüştüreceğin sana kalmış. Ben de şarap şişesini kullanarak evde yapabileceğin bir hediye öneriyorum. Hem cep yakmıyor, hem atık azaltıyor, hem de senin elinden çıkıyor. 

Boş şarap şişesini alıyoruz, şişenin ucuna uzun bir mum koyuyoruz. Al sana mumluk! O mum eridikçe şişe etrafına damlıyor. Hem seninle o mum etrafındaki anları yaşatıyor, hem de güzel görünüyor. Benim evimdeki en sevdiğim obje o. Nice dostlar, pek şen sofralar gördü. Ester’in kaleminden çıkan görsel bak aşağıda, zaman geçtikçe ona benzeyecek. 


Şarap şişesinin etiketini beğendiysen tutup, belki kenarına köşesine bir not bırakırsın. Ya da “anısı var, hikâyesi manidar” dersin, hiç dokunmazsın şişeye. Etiketi beğenmediysen tamamen çıkartıp kadehin kadar temiz bir alan açabilirsin. Şişe yuvarlak, alanın çok. İstersen boya, istersen yeni bir etiket konduruver oraya. Ya da bırak boş kalsın. 

Ben kendimden kendime hediye edeceğim bir şişe ayırdım bile. Âdetten midir, âdet kimindir bilmem ama; yeni yılda yeni niyetler sıralanır, onu biliyorum. Bir niyetimi konduracağım şişe üzerine, sonra gelsin yıl içinde olumlamalar! Durumu tiye almıyorum, ciddiye alıyorum ve romantik tarafıma sarılıyorum. Mumlar yanıp söndükçe o niyet de gerçek olur, kim bilir? Canım-kendimciler, beni duyuyorsunuz biliyorum.

Hikâyeyi paylaşmak için:
Haftaya

Sonraki sayıda yılbaşı kutlamalarına devam! Belki bir sofra kurarız, kadehler kalkar, köpüklüler patlar; kim bilir? O zamana kadar beyazını soğutmayı, kırmızını da havalandırmayı unutma.

Bu sayıdaki illüstrasyonlar Ester'in paletinden çıktı, iyiki. 💘

Şerefe 🍷

Selin

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

YAZARLAR

Veraison

Veraison

Kadehindeki şarabı keşfederken, sonraki yudumu hayal eden bir şarap yayını. Şarabın sadece beyaz örtülü masalarda içilmediğine inanıyor, her sofrada yer arıyor. Her hafta duyusal deneyim rotaları çizmek için e-posta kutunda!

İLGİLİ OKUMALAR

Bağlantıyı kopyala

Paylaş

Yayına git

Geri bildirim ver

Hata bildir