Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) finansal yatırım araçlarının reel getiri oranlarına ilişkin şubat ayı veri setini açıkladı. Buna göre, şubat ayında reel anlamda pozitif getiri sağlayabilen bir yatırım aracı bulunmuyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Veri hakkında</h2>TÜİK’in aylık bazda yayımladığı veri, brüt mevduat faizi, ABD Doları, Avro, devlet iç borçlanma senedi, külçe altın ve Borsa İstanbul 100 endeksinin dönemsel getiri oranlarına dayanıyor. Veriler, söz konusu yatırım araçlarının aylık, üç aylık, altı aylık ve yıllık getiri seviyelerinin, hem tüketici hem de üretici fiyat endeksi verileri kullanılarak arındırılması ile hesaplanıyor.Hesaplama metodolojisinde, mevduat faizi, fiilen açılan tasarruf mevduatlarına uygulanan ağırlıklı ortalama faizi baz alıyor. Burada kullanılan oran ise stopaj hariç (brüt) değer olarak kabul ediliyor.💾 Cep bilgisi: Stopaj oranları TL mevduatlar için vadesine göre değişmekle birlikte %5 ila %0; yabancı para mevduatlar içinse yine vadesine göre %20 ila %18 arasında değişiyor.Borsa İstanbul 100 endeksine dair hesaplama, borsada en az 60 gün süre ile işlem gören hisse senetlerinden piyasa değeri ve günlük ortalama işlem hacmi en büyük olan 100 şirketin hisse senetleri baz alınarak ve 1. ve 2. seans kapanış fiyatları birleşik endeksinin aylık ortalaması ile yapılıyor.Kurlara ilişkin hesaplamalar Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) ilan ettiği kur ortalamalarına, altına ilişkin hesaplama borsada oluşan külçe altın gram fiyatlarının ortalamalarına, devlet iç borçlanma senedine ilişkin hesaplama ise Borsa İstanbul tarafından yayımlanan BİST-KYD tüm endeksine dayanıyor.Bu yazıda, manşet veri olarak tüketici fiyat endeksi (TÜFE) ile indirgenmiş verileri kullanacağız.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Güncel durum</h2>Veri setine göre şubat ayında aylık bazda pozitif getiri sağlayan bir finansal yatırım aracı bulunmuyor. Aylık bazda BİST 100 endeksinin reel getirisi -%8,4 olurken, döviz, altın ve DİBS’te reel getiriler -%2,7 ila -%4,6 arasında değişiyor. Zaman serisinde uzun süredir en kötü reel getiri sağlayan mevduat kaleminde ise son dönemde (KKM’de faiz üst sınırının serbest bırakılmasının da etkisiyle) kayda değer şekilde yükselen mevduat faizlerinin olumlu etkisi göze çarpıyor. Mevduat faizinin aylık bazda reel getirisi -%1,8 ile seçilen araçlardan yatırımcıya en az hasar vereni oldu.Yatırım araçlarının son (yine TÜFE ile indirgenmiş) üç aylık reel getirilerine bakıldığında da pozitif bir değer görülmüyor. Bu zaman aralığında USD, yatırımcısına %9,0 kaybettirirken (ki bunun sebebi bir süredir stabil seyreden kurlar ve yaklaşık eşleniğini dünkü bültenimizde yer verdiğimiz&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://aposto.com/s/64064bdab2ad1c0006371356" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">reel efektif döviz kuru</a>&nbsp;serisinde de görebilirsiniz) yatırımcısına en az kaybettiren yatırım aracı %1,4’lük kayıp oranıyla altın oldu.Altı aylık zaman aralığını konu alan veride, Borsa İstanbul’da yılın son döneminde yaşanan rallinin etkisi göze çarpıyor. BİST 100 endeksi, yatırımcılarına bu zaman aralığında %38,9 oranında reel getiri sağlarken, yüksek enflasyona kıyasla daha az değer kaybeden TL’nin ve EUR lehine gelişen parite hareketinin sonucu olarak USD yatırımcısı reel olarak %14,4 oranında kayıp yaşadı.Veriye yıllık bazda bakıldığında, yatırımcısına reel olarak kazandıran tek enstrümanın BİST 100 endeksi&nbsp;olduğu görülüyor. Endeks, yatırımcısına reel olarak %59,8 gibi çok yüksek bir getiri sağlamış durumda. Bu zaman aralığında, para politikası ve regülasyonların etkisiyle düşük kalan mevduat faizi, mevduat yatırımcılarının yıllık bazda reel olarak %25’in üzerinde zarar etmesine yol açmış durumda.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Sonuç olarak</h2>Enflasyonist ortamlar, yatırımcıların finansal varlıklarını koruyabilmesini güçleştiren, onları sıklıkla zorlu tercihler yapmaya ve risk almaya iten çetin dönemlerdir. Varlıklarının değerlerini enflasyonun aşındırıcı etkisine karşı korumak isteyen yatırımcıların kararları bu dönemlerde rasyonellikten de uzaklaşabilir. Bunun yanında, yatırımcıların finansal okur yazarlık seviyeleri de bu dönemler için ilave bir risk yaratır. Bu dönemde piyasa eğilimleri ve genel akımlar paralelinde hareket eden finansal okur yazarlığı düşük kitleler aksi yöndeki hareketlere karşı savunmasız kalabilirler.Elimizdeki veri seti, (son dönemde görece toparlanmakla birlikte)&nbsp;düşük mevduat faizleri, yatay seyreden kurlar, küresel çapta artma eğilimindeki reel faizlerin altın fiyatları üzerinde yarattığı baskı gibi unsurların oluşturduğu zorlu yatırım ortamını teyit ediyor. Yatırımcıların kendilerini koruyabilmek adına ellerinde kalan nadir yatırım araçlarından Borsa İstanbul’da yaşanan rallinin temel sebebi de bu mecraya doğru yönelen yüklü miktarda fon ve yatırımcılardı. Merkezi Kayıt Kuruluşu da yayımladığı verilerle bu eğilimi teyit ediyor.Borsa İstanbul’da yeni yılla birlikte başlayan ve deprem sonrasında da (alınan önlemlerle desteklense de) devam eden aşağı/yatay seyir ise yatırımcıların mücadelesini iyice zorlaştırıyor.

EXANTE

TÜİK, finansal araçların reel getiri oranlarını açıkladı

Yatırımcının enflasyonla sınavı

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre tüketici fiyat endeksi (TÜFE), mart ayında aylık bazda %5,46, yıllık bazda ise %61,14 artış göstererek 20 yıllık zirveyi yineledi. Çekirdek enflasyon %48,39 olarak kaydedildi. Üretici fiyat endeksi (ÜFE) ise aylık bazda %9,19; yıllık bazda %114,97 oldu.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">En çok artış:&nbsp;Mart ayında en yüksek artış %99,12 ile ulaştırmada yaşandı. Ulaştırmada yaşanan artışın temel nedeninin akaryakıttaki zam olduğu vurgulandı. Ulaştırmayı %70,33 ile gıda ve alkolsüz içecekler ve %69,26 ile ev eşyaları takip etti. &nbsp;</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">En düşük artış:&nbsp;Mart ayında en düşük artış, %15,08 ile haberleşme grubunda gerçekleşti. Haberleşmeyi %26,73 ile eğitim, %26,95 ile giyim ve ayakkabı, %34,95 ile sağlık takip etti.</li></ul><img src="https://images.aposto.com/2022/3/0/1649592058147.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" alt="Ana harcama gruplarının tablosu" ratio="2.15" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Kaynak: TÜİK<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">409 üründen 313'üne zam:&nbsp;Mart ayında endekste kapsanan 409 maddeden 69'unun ortalama fiyatında düşüş, 313'ünün ortalama fiyatında artış gerçekleşti.&nbsp;</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">ENAGrup:&nbsp;Enflasyon araştırma grubu ENAGrup ise mart ayındaki yıllık enflasyonu %142,63 olarak açıkladı.</li></ul><h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kim, ne dedi?&nbsp;</h3>Goldman Sachs ve JP Morgan, Türkiye için enflasyon tahminlerini yükseltti. Goldman Sachs, yılın büyük bölümünde enflasyonun %65'in üzerinde kalacağını; JP Morgan ise yıl sonuna kadar %65 ila %70 aralığında seyredeceğini öngördü.Ekonomi yazarı Uğur Gürses&nbsp;konuyla ilgili "Aylık ücret, maaş, yevmiye, gelir ile TL tasarruf, emeklilik fonu, alacaklar; üç ayda bunların satın alma gücünün yaklaşık dörtte biri eridi. Son 20 yılda böyle hızlı bir kayıpa tanık olunmadı. Bunu yaratanlar, düzeltilmesini de engelliyor, erteliyor." değerlendirmesinde bulundu.&nbsp;<a data-type="embed" fr-original-style="" href="https://twitter.com/mahfiegilmez/status/1510891350048358402" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank"><img src="https://embed.apos.to/assets/2022/3/2022-04-10T12:30:14.729Z.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.84" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"></a>

Pareto

Türkiye'de enflasyonda yeni zirve

Son bir hafta, Türkiye ekonomisi için oldukça hareketli geçti. Türk lirasının dolar karşısında değer kaybı, kasım ayında %15 olurken yıllık bazda %45’e ulaştı. Aralık ayının ilk günleri de “faizleri düşük tutarak ekonomik büyümeyi ve ihracat potansiyelini rekabetçi kur ile sağlamak” yönündeki yeni ekonomi politikasının devam edeceğini gösterdi.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Peki, geçen hafta neler yaşandı?</h3>30 Kasım Salı: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2021’in 3. çeyreğine ilişkin gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) verilerini açıkladı. Verilere göre Türkiye ekonomisi, bir önceki yılın aynı dönemine göre %7,4; çeyreklik bazda ise %2,7 büyüdü. Cumhurbaşkanı Erdoğan, akşam saatlerinde katıldığı bir televizyon programında “faiz indiriminde kararlılık” vurgusu yaparken dolar/TL kuru, 13,95 seviyesini gördü.<img src="https://images.aposto.com/2021/11/0/1638699968586.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="2.01" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Hazırlayan: Taylan Kurt1 Aralık Çarşamba: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), "Döviz kurlarında görülen sağlıksız fiyat oluşumları nedeniyle piyasaya satım yönünde doğrudan müdahale edilmektedir," açıklamasında bulundu. TCMB, en son 2014 yılında 3,15 milyar dolarlık satışla piyasaya doğrudan müdahale etmişti.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Müdahale esnasında hızla 12,42’ye kadar gerileyen dolardaki düşüş, kalıcı olmadı. Aynı saatlerde Cumhurbaşkanı Erdoğan, grup toplantısında “Kur dediğin, enflasyon dediğin bugün artar yarın düşer,” açıklamasında bulundu. Türk lirası, dolar karşısındaki kazanımının büyük bir kısmını yaklaşık 45 dakika içerisinde geri vererek 13 seviyelerinin üzerine çıktı.</li></ul>2 Aralık Perşembe: Resmî Gazete’de yayımlanan kararla Hazine ve Maliye Bakanlığı görevine “görevden affını isteyen” Lütfi Elvan yerine Nureddin Nebati atandı. Nebati, atanmadan bir hafta önce Twitter’da düşük faiz merkezli yeni ekonomi modelini savunan bir paylaşım <a fr-original-style="" href="https://twitter.com/NureddinNebati/status/1463969039475167233?s=20" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">yapmıştı</a>.&nbsp;3 Aralık Cuma: TÜİK, tüketici fiyat endeksinin (TÜFE) Kasım 2021’de yıllık bazda %21,31, aylık bazda %3,51 arttığını açıkladı. Üretici enflasyonu (Yİ-ÜFE) ise yıllık %54,62, aylık %9,9 arttı. Böylece, üretici ile tüketici enflasyonu arasındaki makas, 33,31 puana çıktı.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Enflasyon Araştırma Grubu (ENAG) ise TÜFE’yi yıllık %58,65; aylık %9,91 olarak ölçümledi.</li></ul><h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Türkiye, Çin olabilir mi?</h3>Cumhurbaşkanı Erdoğan, ekonominin genel geçer teorisine aykırı olmasına rağmen “Faiz sebep, enflasyon neticedir,” söylemini her fırsatta yenilemeye devam ediyor. Bu görüşe göre, enflasyonu dizginlemek için faiz artırımına yer yok. Hükümet, TL’de değer kaybına yol açan düşük faiz politikasının, Türkiye’de üretim ve ihracatı artıracağını ve ülkeyi yabancı yatırımcılar için cazip bir konuma getireceğini savunuyor. Bu politikanın en büyük dayanak noktası ise Çin örneği.Çin’in dünyanın ikinci büyük ekonomisi haline gelmesinde, düşük maliyetlerle yabancı yatırımcıların ilgisini çekmesi ve üretim kapasitesini artırması büyük rol oynuyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan, Çin modelini işaret ederek Türkiye’nin AB gibi pazarlara daha yakın olması sebebiyle “daha avantajlı” olduğunu iddia ediyor. Bu anlayışa göre; ucuz iş gücü sayesinde ülkede malları ucuza üretip Avrupa’ya satarak döviz girdisi sağlanabilir ve ihracat destekli büyüme desteklenebilir. Fakat uzmanlar, her ülkenin kendi şartlarında değerlendirilmesi gerektiğini söylüyor.<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 255, 133); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 255, 133); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"Evet, Türkiye'nin Avrupa'da en ucuz işgücüne sahip ülke olmasını bazı yatırımcılar değerlendirmek isteyebilir. TL'deki değer kaybı, bazı yabancı yatırımcıların çok kârlı Türk varlıklarına ilgisini artırabilir. Fakat Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın kabul etmek istemediği nokta şu: TL'deki değer kaybı çok ciddi fiyat artışına yol açıyor, enflasyonu yükseltiyor. Uzun vadede bu şirketlerin kârlı olmaya devam etmeleri ihtimali azalıyor.” - Prof. Dr. Erdal Yalçın / Konstanz Üniversitesi öğretim üyesi</blockquote><blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 255, 133); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 255, 133); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Türkiye herhangi bir ülke olmaz, kendisi olur; ancak başarılı modellerden öğrenmesi gereken şeyler olabilir. Çin’in dünyanın ikinci büyük ekonomisi olmasında üretimin etkisi büyük. Üretim, elbette bir anda gerçekleşmiyor. Öncelikle sanayi ve altyapıya yatırım yapılması gerekmekte. Altyapı söz konusu olduğunda özellikle lojistik ilerleme sağlanmalı. Yani fabrikayı kurduğunuz zaman o fabrikanın limana, tren yoluna bağlanması gerekiyor ki ürettiğiniz ürünleri satabilesiniz.” - Dr. Altay Atlı</blockquote>

Yeni ekonomi politikası: Türkiye, Çin olabilir mi?

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 10 Eylül 2021'de Kahramanmaraş'ta bir açılış töreninde yaptığı konuşmada "enflasyonu en kısa sürede kontrol altına alarak raflardaki, tezgahlardaki, etiketlerdeki fahiş fiyat artışlarının önüne geçeceklerini" belirtmiş ve "Türkiye'yi yokların ve yoksulların ülkesi olmaktan kurtardık," cümlelerini kullanmıştı. Fakat Türkiye İşçi Sendikaları Konfedarasyonu'nun (Türk-İş) açıkladığı son rakamlar, ülkede yoksulluk ve alım gücünün her geçen gün azaldığını&nbsp;gösteriyor. Türk-İş'e göre, eylül ayında dört kişilik bir ailenin açlık sınırı 3 bin 49 lira olurken yoksulluk sınırı ise 9 bin 931 lira olarak gerçekleşti. TÜİK'in açıkladığı verilere göre, ağustos ayında tüketici fiyat endeksi (TÜFE), yıllık bazda %19,5 artarken gıda fiyatları %29 oranında yükseldi. Üstelik rakamların sokağa yansıması çok daha ağır oluyor. Son dönemde kalabalık sofraların veya iş yerlerindeki çay molalarının tek bir gündem maddesi var: Artan gıda fiyatları, yükselen kiralar, değerini kaybeden maaşlar... Yüksek enflasyon, insanların refah içinde yaşamak adına ihtiyaç duyduğu ürünler ve hizmetleri günden güne “lüks” haline getiriyor. Fahiş fiyatların önüne geçmek için elbette akla gelen ilk çözüm etkili bir para politikası; ancak maliye politikasının da göz ardı edilmemesi gerekiyor.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Maliye politikası nedir?</h3>Devletlerin maliye politikaları, genelde işsizliği azaltmaya, ekonomik dalgalanmaları yumuşatmaya, adil ve sürdürülebilir bir servet ve gelir dağılımı sağlamaya yöneliktir. Devletler, bu misyonları gerçekleştirmek için parasal bir gücü birincil olarak vergilerle ellerinde toplar ve politikalarına paralel bir biçimde harcama yapar. Kamu harcamaları, kamu gelirleri, kamu borçlanması ve kamu bütçesi gibi araçlar etkin bir maliye politikası yürütmek için kullanılır. Maliye politikasının ekonomik sürdürülebilirlik ihtiyaçlarına yönelik değil de kısa vadeli çıkarlara ve siyasi ajandalara göre şekillenmesi ise ekonomileri yozlaştırır ve piyasa ve tüketici bazında eşitsizliği körükler. Türkiye ekonomisi, son birkaç senedir maliye politikasının etkili bir şekilde kullanılmaması nedeniyle sıkıntılar yaşıyor.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Ne kadar vergi ödüyoruz?</h3>Türkiye'nin ana gelir kalemi, her devlet gibi vergilerden oluşuyor. Türkiye vatandaşları, hâlihazırda 532 farklı doğrudan ve dolaylı verginin yanında Merkezi Yönetim Bütçesi'ne fon, katkı payı, devlet hakkı gibi isimler altında farklı ödemeler yapıyor. Dr. Ozan Bingöl, vatandaşların 2020’de 833 milyar 250 milyon liralık bir hacimle bütçe hedefinin %6,2 üzerinde bir vergi ödemesi yaptığını ifade ediyor ve 2021’de vergiler için bütçe hedefinin geçen yıldan %17,6 fazla olduğunun altını çiziyor.&nbsp;Buna ek olarak Türkiye, kabaca iş verenlerin bir çalışan için devlete ödediği paranın, çalışanın iş verene yarattığı toplam maliyete yüzdesel oranı olarak tanımlanabilen vergi takozunda da OECD ülkeleri arasında yaklaşık %40 ile ortalamanın üzerinde yer alıyor. 2 çocuklu ve tek çalışanlı bir hanenin tabi olduğu vergi takozunda ise OECD ülkeleri arasında birinci sırada. Araştırmalar, vergi takozunun yüksek olmasının istihdamın hem iş veren hem de çalışan üzerindeki yükünü artırarak işsizliği ya da kayıt dışı istihdamı körüklediğini gösteriyor.&nbsp;<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Vergiler nereye gidiyor?</h3>Günümüzde Türkiye'de toplanan her 100 liralık verginin 17 lirası faize giderken 2023'te bu rakamın 20 lirayı aşması bekleniyor. Faizi dışarıda tutacak olursak; Strateji ve Bütçe Başkanlığı'nın kamuoyuyla paylaştığı "2021 Yılı Merkezı̇ Yönetı̇m Bütçe Kanun Teklı̇fı̇ ve Bağlı Cetveller" dosyasında giderlerin büyük bir çoğunluğunu cari transferler (%39,8) ve personel giderleri (%24,3) oluşturuyor. Vatandaşa asıl fayda sağlayacak harcama kalemlerinden biri olan yatırımlar için bütçenin sadece %7,7’si ayrılıyor. Ar-ge’ye ayrılan bütçe ise yaklaşık %1 ile OECD ve AB ortalamalarının neredeyse yarısı düzeyinde.Kamu-özel iş birliği projeleri, projelerin garanti ödemeleri, alınan makam araçları ve inşa edilen kamu binaları gibi harcamalar da vatandaşın vergileriyle karşılanıyor. Üstelik belirlenen bütçelerin yetmemesi durumunda yedek ödeneklere başvuruluyor. Örneğin; Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın bütçelerin öngörülmeyen giderlerini karşılamak adına onay verdiği ve kamu idarelerine ayrılan “yedek” ödenek için 2021 cari yılının başında ayrılan 9,8 milyar liralık bütçe ağustos ayının sonunda 83 milyar liraya çıktı.&nbsp;Belirlenen bütçe ve gerçekleşen bütçe arasındaki makas yıldan yıla <a fr-original-style="" href="https://www.birgun.net/haber/ozel-odenekten-olcusuz-harcama-359370" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">açılıyor</a>. Makasın hızla açılması, mali disiplinin bozulduğu eleştirilerini de beraberinde getiriyor. Ayrıca, bozulan mali disiplin daha yüksek faiz ve enflasyon olarak ekonomide vücut <a fr-original-style="" href="https://www.cumhuriyet.com.tr/ekonomi/vergi-uzmani-dr-ozan-bingolden-kritik-uyari-her-dakika-fakirlesiyoruz-1870831" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">buluyor</a>. Ekonomist Mahfi Eğilmez, maliye politikasının başarısı ve bütçe dengesi arasındaki bağlantıyı şu sözlerle anlatıyor:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 255, 133); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 255, 133); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"Maliye politikasının başarısını bütçe dengesinin başlangıçta öngörülen dengeye yakınlığıyla ölçüyoruz. Bunun bir nedeni uygulanan politikanın hedefle uyumlu olup olmadığı bir diğer nedeni de sapmanın açığın büyümesi şeklinde ortaya çıkması halinde kamu borçlanmasının artırılmasına yol açmasıdır. Bu çerçevede baktığımızda maliye politikasının 2019 yılına kadar başarılı olduğunu, 2019 yılında bu ivmeyi kaybetmeye başladığını görüyoruz."</blockquote><h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Sayıştay raporu: Kamu kurumları ne kadar harcadı?</h3>Maliye politikasının başarısında kamu harcamaları da önemli bir araç olarak görülüyor. Dolayısıyla Sayıştay'ın kamu kurumlarının mali faaliyetlerini izleyerek hazırladığı ve iki gün önce yayımlanan denetim raporlarının çıktılarına da bakmak gerekiyor. 2020 Yılı Cumhurbaşkanlığı Denetim Raporu'na göre, Cumhurbaşkanlığı'nın 2020 mali yılında faaliyet gideri 2 milyar 896 milyon lira, faaliyet net geliri ise 95 milyon 632 bin lira olarak açıklandı. Ayrıca, denetim raporlarında birçok hatalı işlem ve usulsüzlük tespit <a fr-original-style="" href="https://www.cumhuriyet.com.tr/turkiye/sayistay-kamu-kurumlarinda-cok-sayida-hatali-islem-tespit-etti-1872674" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">edildi</a>. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'na dair rapor, 2020 yılında 19,7 milyar liralık işin Kamu İhale Kanunu'nun 21'inci Maddesinin (b) bendinde öngörülen şartlar oluşmadığı hâlde pazarlık usulüyle ihale edildiğini gösterdi. Yanlış kur hesabından dolayı kamunun gereğinden fazla garanti ödemesi yaptığı ve projelere ayrılan bütçelerin amaçlarına aykırı mal ve servislere harcanması ise dikkat çeken kalemlerden oldu.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Ne yapılmalı?</h3>Etkin bir maliye politikası yürütmenin yolu, üretici ve tüketicilerin vergilerinin kamu faydası gözetilerek tahsil ve tahsis edilmesinden geçiyor. Bu bağlamda daha önce de ifade edildiği gibi ekonomik kalkınmayı destekler nitelikte maliye politikaları izlenmeli ve para politikası ile maliye politikası eşgüdümlü olmalı. Vatandaşın kendi cebinden kısarak ödediği vergiler, kısa vadeli siyasi ajanda ve itibar için harcanmamalı; bu vergiler kalkınma amaçlı değerlendirilmeli. Aksi takdirde gün geçtikçe daha çok ürün ve servis halkın çoğunluğu için "lüks" olacak.

Yüksek enflasyon, temel ihtiyaçlar ve hizmetleri günden güne “lüks” haline getiriyor. Fahiş fiyatların önüne geçmek için akla gelen ilk çözüm ekili bir para politikası; ancak maliye politikasını da göz ardı etmemek gerekiyor.

tüketici fiyat ile ilgili hikayeler