Yatırımcının enflasyonla sınavı

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) finansal yatırım araçlarının reel getiri oranlarına ilişkin şubat ayı veri setini açıkladı. Buna göre, şubat ayında reel anlamda pozitif getiri sağlayabilen bir yatırım aracı bulunmuyor.

Veri hakkında

TÜİK’in aylık bazda yayımladığı veri, brüt mevduat faizi, ABD Doları, Avro, devlet iç borçlanma senedi, külçe altın ve Borsa İstanbul 100 endeksinin dönemsel getiri oranlarına dayanıyor. Veriler, söz konusu yatırım araçlarının aylık, üç aylık, altı aylık ve yıllık getiri seviyelerinin, hem tüketici hem de üretici fiyat endeksi verileri kullanılarak arındırılması ile hesaplanıyor.

Hesaplama metodolojisinde, mevduat faizi, fiilen açılan tasarruf mevduatlarına uygulanan ağırlıklı ortalama faizi baz alıyor. Burada kullanılan oran ise stopaj hariç (brüt) değer olarak kabul ediliyor.

💾 Cep bilgisi: Stopaj oranları TL mevduatlar için vadesine göre değişmekle birlikte %5 ila %0; yabancı para mevduatlar içinse yine vadesine göre %20 ila %18 arasında değişiyor.

Borsa İstanbul 100 endeksine dair hesaplama, borsada en az 60 gün süre ile işlem gören hisse senetlerinden piyasa değeri ve günlük ortalama işlem hacmi en büyük olan 100 şirketin hisse senetleri baz alınarak ve 1. ve 2. seans kapanış fiyatları birleşik endeksinin aylık ortalaması ile yapılıyor.

Kurlara ilişkin hesaplamalar Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) ilan ettiği kur ortalamalarına, altına ilişkin hesaplama borsada oluşan külçe altın gram fiyatlarının ortalamalarına, devlet iç borçlanma senedine ilişkin hesaplama ise Borsa İstanbul tarafından yayımlanan BİST-KYD tüm endeksine dayanıyor.

Bu yazıda, manşet veri olarak tüketici fiyat endeksi (TÜFE) ile indirgenmiş verileri kullanacağız.

Güncel durum

Veri setine göre şubat ayında aylık bazda pozitif getiri sağlayan bir finansal yatırım aracı bulunmuyor. Aylık bazda BİST 100 endeksinin reel getirisi -%8,4 olurken, döviz, altın ve DİBS’te reel getiriler -%2,7 ila -%4,6 arasında değişiyor. Zaman serisinde uzun süredir en kötü reel getiri sağlayan mevduat kaleminde ise son dönemde (KKM’de faiz üst sınırının serbest bırakılmasının da etkisiyle) kayda değer şekilde yükselen mevduat faizlerinin olumlu etkisi göze çarpıyor. Mevduat faizinin aylık bazda reel getirisi -%1,8 ile seçilen araçlardan yatırımcıya en az hasar vereni oldu.

Yatırım araçlarının son (yine TÜFE ile indirgenmiş) üç aylık reel getirilerine bakıldığında da pozitif bir değer görülmüyor. Bu zaman aralığında USD, yatırımcısına %9,0 kaybettirirken (ki bunun sebebi bir süredir stabil seyreden kurlar ve yaklaşık eşleniğini dünkü bültenimizde yer verdiğimiz reel efektif döviz kuru serisinde de görebilirsiniz) yatırımcısına en az kaybettiren yatırım aracı %1,4’lük kayıp oranıyla altın oldu.

Altı aylık zaman aralığını konu alan veride, Borsa İstanbul’da yılın son döneminde yaşanan rallinin etkisi göze çarpıyor. BİST 100 endeksi, yatırımcılarına bu zaman aralığında %38,9 oranında reel getiri sağlarken, yüksek enflasyona kıyasla daha az değer kaybeden TL’nin ve EUR lehine gelişen parite hareketinin sonucu olarak USD yatırımcısı reel olarak %14,4 oranında kayıp yaşadı.

Veriye yıllık bazda bakıldığında, yatırımcısına reel olarak kazandıran tek enstrümanın BİST 100 endeksi olduğu görülüyor. Endeks, yatırımcısına reel olarak %59,8 gibi çok yüksek bir getiri sağlamış durumda. Bu zaman aralığında, para politikası ve regülasyonların etkisiyle düşük kalan mevduat faizi, mevduat yatırımcılarının yıllık bazda reel olarak %25’in üzerinde zarar etmesine yol açmış durumda.

Sonuç olarak

Enflasyonist ortamlar, yatırımcıların finansal varlıklarını koruyabilmesini güçleştiren, onları sıklıkla zorlu tercihler yapmaya ve risk almaya iten çetin dönemlerdir. Varlıklarının değerlerini enflasyonun aşındırıcı etkisine karşı korumak isteyen yatırımcıların kararları bu dönemlerde rasyonellikten de uzaklaşabilir. Bunun yanında, yatırımcıların finansal okur yazarlık seviyeleri de bu dönemler için ilave bir risk yaratır. Bu dönemde piyasa eğilimleri ve genel akımlar paralelinde hareket eden finansal okur yazarlığı düşük kitleler aksi yöndeki hareketlere karşı savunmasız kalabilirler.

Elimizdeki veri seti, (son dönemde görece toparlanmakla birlikte) düşük mevduat faizleri, yatay seyreden kurlar, küresel çapta artma eğilimindeki reel faizlerin altın fiyatları üzerinde yarattığı baskı gibi unsurların oluşturduğu zorlu yatırım ortamını teyit ediyor. Yatırımcıların kendilerini koruyabilmek adına ellerinde kalan nadir yatırım araçlarından Borsa İstanbul’da yaşanan rallinin temel sebebi de bu mecraya doğru yönelen yüklü miktarda fon ve yatırımcılardı. Merkezi Kayıt Kuruluşu da yayımladığı verilerle bu eğilimi teyit ediyor.

Borsa İstanbul’da yeni yılla birlikte başlayan ve deprem sonrasında da (alınan önlemlerle desteklense de) devam eden aşağı/yatay seyir ise yatırımcıların mücadelesini iyice zorlaştırıyor.