24 ülke, 100'ün üzerinde galeri: Frieze Los Angeles turu

2026 edisyonu eşzamanlı 7 fuar ile birlikte 26 Şubat-1 Mart'ta Santa Monica Airport’ta düzenlenen Frieze Los Angeles, 24 ülkeden 100’ün üzerinde yerel ve uluslararası galeriyi biraraya getirirken ilk kez katılan 17 galeriye de ev sahipliği yaptı. 

• Marka, bünyesinde Londra, LA, New York ve Seul'de düzenlenen Frieze fuarlarını, Expo Chicago ve Armory Show'u barındırıyor.

Programın omurgasını solo, ikili ve grup sunumları oluşturuyor. Bu yapı, erken dönemden güncel pratiklere, yeniden keşfedilen isimlerden yükselen seslere uzanan geniş bir spektrum sunmak için Los Angeles’ın çok kuşaklı yaratıcı ekosistemini yansıtan bir sergi dili kurmayı amaçlamış. Fuarın küratoryel yaklaşımının, kenti yalnızca bir üretim alanı olarak değil, süreklilik gösteren bir ilişkiler ağı ve kolektif hafıza üzerinden işleyen canlı bir organizma olarak ele aldığı belirtilmiş.

Üçüncü yılına giren Focus bölümü, genç ve iddialı sanatsal pratiklere odaklanıyor. Küratörlüğünü Essence Harden’ın üstlendiği seçkide, ABD merkezli 15 yükselen galeri, tekil projelerle temsil edilmiş. Focus, yeni isimleri görünür kılmayı ve çağdaş sanatın güncel yönelimlerine dair eleştirel bir kesit sunmayı hedefliyor. Bu bölüm, sanat üretiminin güncel risk alanlarını ve yeni anlatı biçimlerini takip etmek açısından fuarın en dinamik alanlarından biri olarak öne çıkıyor denebilir.

En iddialı stand dekorları; Yvonne Wells'in kumaş çalışmaları ile katılan Fort Gansevoort New York, Chicago merkezli moniquemeloche'in mor duvar kağıtları üzerine yerleştirdiği çalışmalar ve vurucu John Baldessari eserleri ile alanı dönüştüren Sprüth Magers'e ait. 

• Baldessari'nin her formdaki işleri sanatçılara farklı katmanlarda ilham veriyor. Birkaç stantta ziyaretçilerin dokunmaması için işaretlenmiş künyelere rastladım. Çalışmalara zaten dokunulmaması gerektiği hâlen yerleşmiş bir alışkanlık sayılmasa da, en azından Batı'da daha içselleştirilmiş durumda. Keşke (fuarlarda zaten dar belirlenmiş) yürüyüş yollarını tıkayan ziyaretçi problemi de hızla çözülebilse. 

VSF alanında Jessie Homer French'in tablolarında sağ altta kendi isminin (okunamayan imzalardan farklı olarak) okunabilir biçimde bulunması ve sol altta yapıt adına yer vermesi, kaybolan açıklamalardan bahsettiğimiz dönemlerde harika dokunuşlar olarak deneyime ekleniyor.

François Ghebaly himayesinde sunulan Christine Sun Kim’in pratiği, sesin toplumsal ve politik işleyişini görünür kılmaya odaklanarak işitmenin normatif kabul edildiği bir dünyada, sesin kim tarafından üretildiği, kim tarafından erişilebilir olduğu ve nasıl değer kazandığı sorularını gündeme taşıyor. 

Müzik notasyonu, yazı dili, infografikler ve Amerikan İşaret Dili (ASL), Kim’in üretiminde yalnızca araç değil; aynı zamanda güç, erişim ve temsil meselelerini açığa çıkaran yapısal bileşenler. Çizim, performans, video ve kamusal ölçekli duvar resimleri aracılığıyla sanatçı, işitsel ve görsel diller arasındaki hiyerarşileri yeniden müzakere ediyor.

Small Mind Touch serisi, ASL’de “obsession/obsess” işaretinden hareketle geliştirilmiş. Bu işaret, MIND (işaret parmağının şakağa dokunuşu) ile TOUCH (baskın orta parmağın diğer elin üstüne temas etmesi) birleşiminden oluşup; dairesel hareket ise tekrar ve sürekliliği ifade ediyor. Kim, bu jesti grafik notasyonlara dönüştürerek obsesyonu görsel bir ritme çevirmiş. Çizgiler, tekrar eden dairesel formlar ve yoğunlaşmış kompozisyonlar, zihinsel sabitlenmenin ve dikkat döngülerinin mekansal karşılığını üretiyor.

Seride takıntı, yalnızca bireysel bir psikolojik durum olarak değil, çağdaş yaşamın yapısal bir temposu olarak ele alınmış. Sürekli bildirimler, kesintisiz veri akışı ve dikkat ekonomisi içinde zihin, tekrar eden bir temas hâline sıkışarak dokunur, geri döner, yeniden dokunur. Kim’in çizimleri bu döngüyü hem soyut hem de bedensel bir düzlemde kaydetmiş; işaret dilinin kinestetik yapısını, kağıt üzerinde titreşen, dolaşan ve yoğunlaşan bir enerjiye dönüştürmüş.

Chantal Peñalosa’nın gökyüzüne yönelttiği kamera, Proyectos Monclova standında karşımıza çıkarak, sınırın en görünmez fakat en kapsayıcı düzlemini kayda alıyor: Ortak bir semayı. Sanatçının ürettiği fotoğraf diplikleri, ABD-Meksika sınırını geçmek için geçen süre içinde bulut oluşumlarında meydana gelen neredeyse fark edilmez değişimleri belgeleyerek, politik bir coğrafyanın zamansal rejimini meteorolojik bir akışla karşı karşıya getiriyor. Burada sınır, tel örgüler ya da devriye araçları üzerinden değil, atmosfer üzerinden düşünülmüş; bölünmüş toprakların üzerinde bölünemez bir gökyüzü uzanıyor.

Kareler arasındaki fark, yalnızca bulutların yer değiştirmesi değil. Bu aralık, bürokratik bekleme süreleri, kimlik kontrolleri ve geçiş izinleriyle tanımlanan bir politik zaman ile doğanın kendi ritmi arasındaki gerilimi görünür kılmış. Sınırı geçmek için harcanan süre, gökyüzünde neredeyse kayıtsız bir dönüşüme tekabül ediyor. Böylece sanatçı, insan eliyle inşa edilmiş ayrımların kozmik ölçekteki önemsizliğini ima ederken, ayrımların gündelik yaşam üzerindeki somut etkisini de askıya almamış oluyor.

Peñalosa’nın yaklaşımı temsilden çok yön değiştirmeye odaklanmış. Kamera yatay bir hattı değil, dikey bir açıklığı hedeflerken; bakışı kontrol ve gözetim mimarisinden çekip belirsizliğe, geçiciliğe ve müşterekliğe taşıyor. Gökyüzü burada romantik bir manzara değil; zamansallığın, dolaşımın ve aidiyetin yeniden düşünülmesine imkan veren kavramsal bir alan hâline gelmiş. Bulutların yavaş kayması, sınırın sertliğine karşı yumuşak fakat ısrarlı bir karşı ritim üretmiş.

Bu eserler paylaşılan atmosferle, bölünmüş yeryüzüne sessiz bir eleştiri sunarak; sınırın maddi gerçekliğini inkar etmemiş; aksine, onu başka bir ölçeğe yerleştirmiş. Gökyüzünün ne pasaport ne kontrol noktası tanıması üzerinden yapılan çalışma, izleyiciyi politik coğrafyanın ortasında müşterek bir zaman ve mekan olasılığını düşünmeye davet ediyor.

Frieze LA, community–first (önce topluluk) yaklaşımını da programının merkezine yerleştirmek istiyor. Markanın ilk kez Los Angeles’ta hayata geçirdiği Frieze Library, galerilerin katkılarıyla oluşacak sanatçı yayınlarını, 2025 Palisades yangını sonrası yeniden açılan Pacific Palisades Library’ye kalıcı bir koleksiyon olarak bağışlıyor. Bu girişim, sanat üretimini kamusal erişim ve kültürel onarım bağlamında ele alarak, fuarın yerel toplulukla kurduğu ilişkiyi güçlendirecek.

Alicja Kwade’nin Fruit of Labor sergisi,kapitalizm, optimizasyon ve metaların, zamanın ve değerin dolaşımı üzerine belirli bir ironi eşliğinde düşünmeyi sürdüren bir üretim hattını görünür kılmak amacıyla sanatçının uzun yıllardır geliştirmekte ve rafine etmekte olduğu bir grup işi biraraya getirmiş. Tanıdık nesneler, meyveler ve küresel semboller; ağırlık, işlev ya da anlam bakımından dönüştürülerek, değerin nasıl üretildiğini, taşındığını ve algılandığını sorguluyor. (Yalnızca küresel ekonomi içinde değil, sanat piyasasının kendi dolaşım rejimi içerisinde de.)

Hafif ve istiflenebilir bir monoblok sandalye ile, kusursuz biçimde yuvarlak bir taş küre birbirlerini taşıyorlar. İlk kez 1970’lerin başında üretilen bu ürün, sıklıkla “dünyanın en yaygın plastik sandalyesi” olarak tanımlanıyor ve bu yönüyle kapitalizmin simgesel bir göstergesi olarak sunulmuş. Gelişmekte olan ülkelerde sıkça karşılaşılan bu nesne, pratik ve zorunlu bir destek sunarken, aynı zamanda "sembolik" olarak dünyanın yükünü taşıyor. Kwade’nin Mono Monde adlı yapıtı, hasarlı ayağıyla birlikte, tüketim ile küreselleşmenin karmaşık katmanları arasındaki çok boyutlu ilişkiyi temsil ediyor. Bu jest, sıradan bir gündelik nesneyi hem maddesel hem de metaforik bir gerilim alanına yerleştirerek, küresel dolaşım ağlarının kırılgan altyapılarını görünür kılıyor.

Narsiso Martinez, Charlie James Gallery tarafından izleyiciyle buluşturulan, tarım işçisi olarak edindiği doğrudan deneyimi sanatsal pratiğinin merkezine yerleştiren LA merkezli bir sanatçı. Çok figürlü çizimleri ve karma medya yerleştirmeleri, ABD’deki gıda üretim zincirinin görünmez emekçilerini odağa alıyor. Süpermarket reyonlarını ve restoran mutfaklarını dolduran ürünlerin arkasındaki bedensel emeği görünür kılmayı amaçlayan Martinez, portrelerini çoğu zaman marketlerden topladığı atık meyve-sebze kasaları üzerine resmetmiş. 1930'ların sosyal realizm geleneğinden beslenen üslubu, buluntu malzemelerle birleşerek hem tarihsel hem de güncel bir emek temsili üretiyor. "Amerikan tarım işçisi" ifadesinin kendisini dahi sorunlu bir dil kalıntısı olarak ele alan sanatçı; sektörün büyük ölçüde belgesiz göçmen emeğine dayanmasının, bu kavramın ideolojik kırılganlığını açığa çıkardığını anlatıyor.

Martinez, 20 yaşında ABD’ye göç etmiş. Asparagus Picker çalışması standda anında göze çarpıyor. Geçici/atık malzemelerin sanat yoluyla hayata döndürülmesi oldukça kıymetli, daha ziyade kavramsal/deneysel bir alan. Muhtemelen erişilebilirlik ve klasik "güzel sanat" kavramına devrimsel bir yaklaşımla başlayan bu malzeme kullanımının 45.000 dolar etiketle Frieze'de yer alması, sanatçının üretim sürecinde düşündüklerini hayal edince, onu memnun etmiş midir bilinmez. Bazen derdini anlatmak için yola çıkan eserler, kendisinin yıllar önce anlatılan tekrarına dönüşür.

Galeri yetkililerinin VIP açılış ve diğer fuar günlerindeki tutumlarının oldukça farklı olduğunu da eklemek gerek. Önizleme etkinliklerinde sanatçılar yerine koleksiyoner katılımının tercih edilmesi, (sanatçıları kimliksizleştirmek suretiyle dışlasa da) bu örüntüye oldukça paralel. Bazı galeriler çok ferah stand deneyimleri sunarken, bazıları bütün tuşlara basarak bölüm geçmek istercesine, galerinin çalıştığı çoğu sanatçıdan farklı görsel üretim dillerinde yapıtları, dükkan süslercesine standa yerleştirmiş.

Eser bilgilerini barındıran künyeler yapıtın yanında konumlanmamışsa ya hiç sunulmadığından ya da bu bilgi tek bir kağıda sıkıştırılıp stanttaki masada yer verildiğinden iki seçenekte de eser kimliksizleşiyor; hızlı gezme alışkanlıkları o kağıtları alıp okumanın, taşımanın yerini alıyor. Büyük ölçekli kartpostallar ve kataloglar da aynı şekilde. Fuar için en uygun baskı, kartvizit boyutu. Galerici yetkililerine duyuru: Kartvizitiniz bitemez!

• Etkinliğin organizasyonel kanadına bakacak olursak etkinlik, kalabalığı yönetmek için giriş biletlerinin saatlere dağıtıldığı bir dinamiğe sahip. Geç giriş yapılmayacağı konusunda kesin uyarılar bilette ve sonra park yeri bilgisi ile ilgili gelen e-postada yer alıyor.

Soğutma sistemi eşzamanlı etkinliklerle kıyaslanamayacak kadar verimli, havadar. Dış mekan yerleştirmeleri mükemmel planlanmış, son derece anlaşılır ve pembe marka kurumsalıyla yerlerini belli ediyor, yürüyüş güzergahı net. Diğer fuarlara kıyasla Frieze kurumsallığıyla biraz donuk hissettirse de, Untitled Miami ve NADA gibi tatmin edici bir deneyim sunuyor. Ziyaret süresi istatistiği tutma amacıyla yapılmış olabilir ancak, çıkarken bilet taratma uygulaması tatsız bir çıkış sırası oluşturmuş.

• Editörün notu: Erhan Us'ın çektiği Frieze Los Angeles turu videosunu buradan izleyebilirsiniz.