One Battle After Another: Direnişin şimdiki hâli

Film: One Battle After Another
Yönetmen: Paul Thomas Anderson
Yapım yılı: 2025
Süre: 161 dakika

Paul Thomas Anderson, yeni filmi One Battle After Another’da 2002 yılında çektiği Punch Drunk Love’ın ardından ilk defa günümüze, şimdiki zamana dönüyor. Bu dönüşün nasıl bir aciliyetten doğduğunu, filmin aynı zamanda yönetmenin en politik filmi olmasından da anlamak mümkün. 

Filmin günümüz ABD'sinin bir başka absürt portresini sunan Eddington’la aynı sene vizyona girmesi, yalnızca Amerika’da değil, tüm dünyada yükselen faşizm, kurumsallaşan devlet şiddeti ve güçlenen paranoya atmosferi düşünüldüğünde elbette tesadüf değil. Öte yandan Eddington günümüz Amerikası'nı çıkışsız bir cehennem olarak tanımlarken One Battle After Another, kaostan çok çıkış üzerine düşünen, tarihsel bir hat çizerek direnişin farklı hâllerini arayan bir film. 

^{One Battle After Another | Kaynak: TME Films}

Günümüzden 16 sene önce, French 75 isimli devrimci bir grubun eylemleriyle başlayan film, grubun en önemli üyelerinden Perfidia’nın tutuklanmasıyla bugüne atlıyor. Asıl hikayemiz Perfidia’nın kızı Charlene ve eski French 75 üyesi olan babası Pat üzerinden ilerliyor; esas düşmanımız ise Perfidia’nın takıntılı bir arzu besleyen, en büyük hayali “Noel Maceracıları” isimli beyaz üstünlükçü bir külte katılmak olan ve nihayetinde Charlene’i kaçıran Steven Lockjaw isimli birlik komutanı. 

Filmin olay örgüsüyle ilgili bu birkaç cümle, bize filmi algılayabilmek için yalnızca bir çıpa görevi görebilir ancak. Zira yerinde durmak bilmeyen, ilk sahnesinden itibaren adeta “hiperaktif” bir kurguyla ilerleyen, çok karakterli, çok bakışlı, çok geveze ve kalabalık bir film One Battle After Another. Bu hâliyle bugünün Amerikası'nı da fazlasıyla andırıyor. 

Öte yandan, her ne kadar film şimdide geçiyor gibi gözükse de aslında zamana dair ipuçlarını sürekli saklıyor bizden, çünkü tüm zamanların üst üste bindiği tuhaf bir şimdinin içindeyiz Anderson’a göre. (Pat’in devrimci örgütle olan telefon görüşmesinde “Saat kaç?” sorusunu bir türlü yanıtlayamaması boşa değil.) Özellikle normalde 2010’larda geçmesi gereken ilk bölüm, tüm o “devrimci ateşiyle” sanki 68 ruhundan izler taşıyor. (Filmin uyarlandığı roman olan Thomas Pynchon imzalı Vineland’ın orijinalinde 1984’te geçtiğini ve 68 sonrası döneme baktığını da ekleyelim.) 

Bir yandan savaşan bir yandan sevişen Perfidia ve Pat’i, ilk olarak devrimci bir Bonnie ve Clyde çifti olarak tanıtıyor bize Anderson. Bu bölüm, daha çok direnişe ve Amerikan solunun tarihine dair bir tür fantezi niteliğinde. Perfidia’nın tutuklanması sonrası kendini alkole ve uyuşturucuya veren Pat’in, paranoyak bir ruh hâlinde kızına bakmaya çalışırken anlattığı bir “masal” bile olabilir bu bölüm. 

^{One Battle After Another | Kaynak: TME Films}

Nitekim bir süre sonra bugünün çıplak şiddeti, bu fanteziyi bıçak gibi kesip atıyor. Ve Charlene’in film boyunca devam eden mücadelesi, sadece bugünün faşizmiyle değil, geçmişin hayaletleriyle de oluyor. Öncelikle devrimci bir kahraman zannettiği annesini hayallerindeki tahtından indirmesi ve kendine yeni bir direniş biçimi bulması gerekiyor Charlene’nin. Zaten film, biraz da bu arayışın filmi. 

• İdeolojiler sonrası ve hakikat ötesi bu çağda, hâlâ belirli bir tarihselliği koruyarak yeni bir direniş biçimi inşa etmek mümkün mü? 

Bu aciliyet çağında direnişi romantize ya da rasyonalize etmeden, fakat arzu ve hazla bağını da koparmadan yeniden nasıl hayal edebiliriz? Filmin buna cevabı filmin kendisi aslında ve film boyunca devam ediyor bu cevap. Anderson bu cevabı, Charlene’in anne-babasından miras kalan fantezi ve gerçekleri harmanlayarak kurduğu, eklektik ama sürekli değişen kimliği üzerinden tanımlıyor. 

Kim olacağını seçerken kişisel ve toplumsal tarihine, ailesinden aktarılan tüm fantezilerden azade bir şekilde bakmaya çalışan Charlene, hem aklı hem bedeniyle kim olacağını seçiyor aslında. Hatta filmin ilerleyen bölümlerinde bu “aktarım” meselesiyle ilgili olarak bir sürpriz de var. Charlene’le ilgili edindiğimiz bu sürpriz bilgi, filmdeki beyaz üstünlükçü kült üzerinden konu edinen tüm ırkçı ve öjenist varsayımları da adeta altüst ediyor.

Bu anlamda kahramanın (ya da bireyin) hikayesini, karakterini, motivasyonunu, eylemliliğini ve seçimlerini her şeyiyle tarihselleştiren; birey, aile ve toplumu birbiriyle ayrılmaz şekilde iç içe geçiren bir anlatısı var filmin. Tüm film, Charlene’nin nasıl bir insan olacağını, tüm bir ülkenin ve toplumun tarihi üzerinden açıklıyor aslında. Onu hem bireysel hem de toplumsal bir özne olarak kuruyor böylece. Ve bunu, Hollywood tarihi boyunca daima anlatının, eylemin ve tarihin öznesi olarak konumlanan “beyaz erkek kahramanı” dönüştürerek yapıyor. 

Anti-kahraman bile olamayacak denli etkisiz bir eleman bu, Charlene’nin babası, Leonardo DiCaprio’nun Pat’i. Bu anlamda Hollywood’un kahraman/anti-kahraman geleneğine çok katmanlı ve özgün bir güncelleme getiriyor Anderson. Pat, kıyafetinden tavırlarına tam anlamıyla The Big Lebowski’den fırlamış gibi. Hatta öyle ki, Pat’in zoraki bile olamayan kahramanlığının yanında, Lebowski gerçekten bir kahramana dönüşüyor. 

Hiç beklemediği bir anda kendini yeniden devrimci günlerinde bulan Pat, Meksikalı dövüş ustası Sensei (Benicio Del Toro) ve komünitesi başta olmak üzere pek çok karakter tarafından, adeta "ite kaka" bir kahramana dönüştürülmeye çalışılıyor. 

Filmin ciddi tonunu dengeleyen mizah da buradan çıkıyor. Beyaz kahramanımızın tarihsel konumunu sürdürebilmesi için, onun şu anda yaşadığı mücadele ve olağanüstü hâl artık normali olmuş bir grup “kaçak göçmen” ve devrimci tarafından zorlanması gerekiyor, onu da beceremiyor zaten. Aşk ve devrim günlerinde, tam olarak nedenini bilmeden ama çoğu zaman dürtüsel bir şekilde haklarını savunduğu göçmenler ve devrimciler bir yandan bunlar. 

Lockjaw’ın ve arkasına aldığı polis devletinin avına dönüşen Pat; kendi yeraltı düzenini kurmuş, şehrin gayriresmî bir haritasını çıkarmış, kimi zaman kaykayla kimi zaman molotof kokteyliyle direnip yaşayan bu topluluğun “bakıcılığında” en azından kadrajda kalmayı başarıyor. 

^{One Battle After Another | Kaynak: TME Films}

Anderson, Pat üzerinden kurduğu anti-kahraman meselesini daha da derinleştirerek, onu bir tür “bakım veren” olarak kurguluyor. Filmin şimdiye dek beyaz, erkek kahramanla dalga geçen ve onun altını boşaltan filmlerden asıl farkı bu. Tıpkı The Big Lebowski’de olduğu gibi anti-kahraman hikayelerinde zoraki de olsa bir kahramanlık, eylemleri istemsizce de olsa yönlendirme ve hikayenin ana öznesi olma hâli vardır. Burada ise eylemi yönlendiren ve tarihi ilerleten ana öznemiz, Charlene ve diğerleri. 

Pat’in nihai görevi ise kurtarmak değil artık, anti-kahraman kılığında bir kez daha beyaz kurtarıcının hikayesini izlemiyoruz. Daha çok bir eşlikçi, dayanışan ve bakım veren rolünde. Tarih sahnesinde artık yeri olmadığını kabullenmiş, kenara çekilmesini bilen bir “yan karakter” artık yalnızca. 

Öte yandan filmin beyaz erkek kahramanın yerine koyduğu kahramanı da (Perifidia) idealize etmemesi çok önemli. Devrimci ruhu, ihtişamı, cesareti ve karizmasıyla adeta fırtına gibi eserken tanıştığımız Perfidia, tüm çelişkileri, hataları, korkuları ve arzularıyla gerçek bir insana dönüşüyor film ilerledikçe. Tarih sahnesinde beyaz adamdan çok daha etkin bir rolü ve Charlene’in üzerinde babasından çok daha fazla etkisi olduğu bir gerçek. Ancak “Biz yenildik, ama belki sen kazanırsın” diyebilecek kadar gerçekçi, dürüst. Film böylece Charlene’e annesini ve kahramanını tanıma, onun hatalarından öğrenme şansını tüm açıklığıyla veriyor.  

^{One Battle After Another | Kaynak: TME Films}

Son olarak filmin en muzip anlarından bir tanesine dönüp bir kez daha kahraman meselesine değinerek yazıyı bitirelim. Sensei bir sahnede Pat’i yüreklendirmeye çalışırken Hollywood’un en parlak beyaz erkek kahramanlarından birini seçiyor: 

“You know what freedom is? No fear. Just like Tom f---in' Cruise.” (Özgürlük nedir biliyor musun? Korkmak yok. Tıpkı Tom Cruise gibi.) 

Klasik kahramanın buradaki stratejik kullanımı, filmin yaptığı şeyin de bir özeti aslında. One Battle After Another, uzun zamandır Hollywood’un tam göbeğinden ve Hollywood’a rağmen çıkan en ustalıklı film. Leonardo Di Caprio üzerinden kurduğu beyaz erkek anti-kahraman hattını; Perfidia, Charlene, Sensei ve diğer devrimci örgüt üzerinden kurduğu kolektif kahraman hattıyla birarada götürüyor. 

Tom Cruise izlemenin verdiği hazzın, bu geleneğin “ateşinin” farkında. Bunu reddetmiyor, tersine kendi silahına dönüştürüyor. Elinde silahı, üstünde bir bornoz, kafası fazlasıyla iyi bir Leonardo Di Caprio’yu “Viva la revolución!” diye bağırırken ya da The Battle of Algiers izlerken görmenin getirdiği sinematik bir haz var. Lizzie Borden’ın Born in Flames’den fırlamışa benzeyen Perifidia’yı, 60-70’lerin devrimci filmlerindeymişçesine, “hamile hâliyle” ve müthiş bir tutkuyla etrafa ateş ederken görmenin de. 

Anderson, film boyunca üzerine düşündüğü devrim ile aşk arasındaki bağa, nihayetinde sinemaya dair bir hazzın içinden bakıyor böylece, öyle bir arzu, merak ve aciliyet duygusuyla.

Nerede izleyebilirsin? One Battle After Another, 3 Ekim’de gösterime girdi.

Benzer işler:

• The Big Lebowski (1998, Ethan ve Joel Coen)
• Eddington (2025, Ari Aster)