Björk’ten Björk’e, evden evrenselliğe

Albüm: Björk, Fossora

Süre: 54 dakika

Plak şirketi: One Little Independent

Yayın tarihi: 30 Eylül 2022

Kartonet: Son iki albümü Vulnicura ve Utopia’yla sırasıyla bir çöküş ve yeniden yükselişi konu edinen Björk, 10. stüdyo albümü Fossora’yla en açık zihnine, en dingin tefekkürüne, en etraflı biyografik ve antropolojik geriye bakışına uzandı. Pandemiyle birlikte memleketi İzlanda’ya çekilen; ülkesinin coğrafi, evininse mekânsal inzivasında ailesinin tarihi, bugünü ve geleceğine uzandı. 

Solo müzik kariyerinin başından beri elektronik, orkestral ve deneysel arasında mekik dokuyarak eşsiz bir ses karışımı yakalayan Björk; Fossora’da kökenlerini, doğasını ve varlık ahvalini anlatısının sacayağı yaptı. Öte taraftan, organik akustik uzamların ve atonal vokal çeşitlemelerin eşliğinde gabber teknoyu keşfetti.

Vulnicura ve Utopia albümlerinde müzisyen, performans sanatçısı ve prodüktör Arca’yla çalışan Björk, Fossora’da Uzak Doğu Asya’dan gabber/gamelan ikilisi Gabber Modus Operandi ve alternatif R&B müzisyeni serpenwithfeet’le işbirliklerine gitti. Albüm kayıtlarında geniş bir müzisyen kadrosunun flüt, yaylılar ve bas klarnetten oluşan orkestral aranjmanları, Fossora’nın sıra dışı orkestral dokusunu yarattı. 

Björk’ün deyimiyle ortaya bir mantar albümü çıktı, biyolojik bir teknoyla oyuncu bir art pop arasında salınan sonik bir seyahat hayat buldu.

^{Björk, Fossora}

Neden dinleyelim? 

“If we don’t grow outwards 

towards love

We’ll implode inwards towards destruction”

Latince’de “kazan, kazıyan dişi” anlamına gelen fossora, Björk’ün geçmişi, kimliği ve sosyal ilişkileri üzerine yoğunlaştığı arkeolojik bir sefer hareketi. “İmdat” adını verdiği  Vulnicura albümünde Matthew Barney’le ayrılıklarının kişisel travmasının güncesini yazan Björk; “selamet” adını verdiği Utopia’da savrulduğu kederli karanlıktan aydınlığa çıkmış, hayatında yeni bir paragrafa satır başı açarak değerini ve keskinliğini yeniden bulduğu bulutsu bir masal dünyası yaratmıştı. İnsanların hemen hemen her üç yılda bir başkalaşım geçirdiğine ve müzisyenlerin birbirini takip eden albümlerinin arasındaki ortalama sürenin de bu rakama dolayısıyla tekabül ettiğine inanan Björk, 2019 yılında COVID-19 pandemisiyle memleketi İzlanda’ya göç etmişti. 

Yıllardır valizini bile açmadığı İzlanda Reykjavik’e uzun soluklu bir geri dönüş gerçekleştiren ve pandemi karantinasının izolasyonunda “yıldız” hayatının hızını düşüren sanatçı; geçmişine, topraklarına ve kimliğinin derinlerine doğru bir yolculuğa çıktı. Björk’ün Fossora’nın çıkışından önce etraflı bir röportaj verdiği The Guardian’dan Chal Ravens, bu yolculuğu “Kalp kırıklığı ve ayrılığın girdabında yazılmış son iki albümden sonra Björk; atalarını, çocuklarını ve onları bir araya getiren ateşin ve buzun diyarını düşünerek dünyaya yumuşakça iniverdi.” diyerek ifade etmişti. “Bir şarkıcı-söz yazarı olarak işinin; bedeninin, ruhunun - ya da her neyse artık o - seyahatini ifade etmek” olduğunu belirten sanatçı, özüne ve köklerine doğru yeni bir keşfin kıyılarında olduğunu ilan etti. 

Björk’ün 2018’de kaybettiği annesinin ölüm döşeğinin yanından seslenen şarkısı Sorrowful Soil, onu kaybedişine yaktığı ağıt Ancestress, kızı Isadora’yla “annelerin evlerinin kalplerindeki odalar” olduğunu söylediği Her Mother’s House, müzisyenin Fossora albümünde kimliğinin öncül ve ardıl parçalarıyla ne kadar da yakın bir temasa girdiğinin göstergeleri.

Diğer taraftan Björk, albümünün tematik örüntüsündeki yeni motifleri söz yazarlığının tüm dobralığına ve direktliğiyle kurgularken, müziğini tanımlayan deneysel ve eklektik yaklaşımı ve şarkılarının amorf yapısını yeni albümünde de korudu. Gabber teknonun BPM’i yüksek drum machine vuruşlarından (Atopos) flütlerin pastoral orkestrasına (Allow) ve ninni-vari vokal çeşitlemelerin elektronik ses manzaralarına (Mycelia) kadar Fossora, Björk’ün 30 yıllık kariyerinin maceracı sonik estetiğini devam ettirdi. 

Bedeninin ve ruhunun yeni seyahatlerinde yeni bir eşik atlayan Björk, onu o yapan geçmişini, bugününü ve geleceğini, kimliğiyle özdeş müzikal sıra dışılığı ve avangartlığıyla buluşturdu. Ortaya, içe dönük tefekkürlerin eşliğinde ve mantarların arasında büyüyen hibrit bir başka Björk çıktı. 

Benzer işler: 

• Arca, Arca
• Perfume Genius, Ugly Season