“Burası, yardımlaşma ve dayanışmanın elzem olduğu bir habitat.”

Yazı: Enes Kaya. Fotoğraflar: Deniz Sabuncu. Dükkân: Zoks Studio & Sosyal Girişim: Sinemasal. 

Sokaklarındaki yaşanmışlıkları, tarihi ve kültür sanata olan uyumuyla sanatçıların ve turistlerin yoğun ilgisini çeken Balat, nostaljik İstanbul'u yaşamak isteyenlerin mahallesidir. Fener Rum Patrikhanesi, Rum Okulu, Kariye Müzesi, rengârenk evler, birbiriyle uyum içerisinde yaşayan kültürler, iki cumba arası serili çamaşırlar ve sokakta oynayan çocuklar ama en çok da fırından yeni çıkmış sıcacık ekmeğin kokusu insana Balat’ta olduğunu hatırlatır.

Bir arada yaşamayı bilenlerin mahallesi

Son yıllarda sanatçı, sporcu ve beyaz yakalı olarak tanımladığımız kesimin buraya doğru yoğun göçü var. Normalde kapalı kapılar ardında, insanlardan ve gözlerden uzak kalmaya çalışanlar kapıları ardına kadar açık tarihî evlerde komşularla iç içe bölgede yaşamaya başladı. Farklı dilden, dinden ve renkten insanların olduğu bölgede toplumun çeşitli kesimlerinin de yaşaması zenginlik kaynağı. Ancak aynı kalmasını istediğimiz şeyler var. Burada yaşamaya başlayan yeni kesimin onları buraya yönlendiren renkli yaşamı olumsuz yönde değiştirmelerini istemiyoruz. Örneğin; video konferansı varken sesten rahatsız olduğu için sokakta top oynayan çocukları azarlayanların ya çalışmak için daha uyumlu yerler bulmalarını ya da kendilerini mevcut mahalle yaşantısının akışına bırakmalarını tavsiye ediyoruz. Neden mi? Çünkü Balat, iç içe yaşamayı bilenlerin mahallesidir.

Burası, yardımlaşma ve dayanışmanın elzem olduğu bir habitat. Balat’ta kimse aç veya açıkta kalmaz. Hangi etnik kimliğe sahip olursa olsun buranın havasını soluyan kişi elindeki imkânları komşularıyla paylaşır. Herkes kendi inancı, örfü, adeti ve geleneği doğrultusunda yardımını yapar ve insanlar arasındaki dayanışma her daim devam eder. Bunu sadece gıda, barınma veya giyinme gibi maddi yardım olarak düşünme. Mahalleli her anlamda birbiriyle iletişim hâlinde. Balat’taki insanlar Doğulu, Karadenizli, Roman, Ermeni, Rum ve Yahudi; kimin nereli olduğuna bakmadan birbiriyle gerek hüznü gerek mutluluğu birlikte yaşar.

Mahallenin esnafları II

Turizmin yan etkileri

Balat’da özellikle de son 10 yılda artan bir turist kalabalığı var. Mevcut esnaf, sanatçı ve zanaatkâr kesim elindeki ürünü, üretimi ve değeri daha fazla insana sunmaktan dolayı mutlu. Bunun hem maddi hem manevi büyük kazancı ve getirisi oluyor. Manevi olarak yeni üretimler teşvik ediliyor maddi olarak da yıllardır planlanan yenilenmeler hayat buluyor. Farklı alanlarda faaliyet gösteren ve mevcut yerinden memnun olmayan esnaf, sanatçı ve zanaatkârlar Balat’ı yeni kapılar açmak için alternatif olarak görüyor. Diğer yandan ev veya işyeri sahiplerinin yoğun akışta yıllardır iyi ilişkiler içinde oldukları kiracılarından afaki rakamlar talep etmeye başlaması; arz ve talep noktasında mevcut değerler korunarak tam bir çözüm bulunamaması da turizmin getirdiği ve hâlâ çözüm aranan yan etkiler.

Dünyanın birçok yerinde olduğu gibi maalesef Balat’da da “imkânları kısıtlı kişilerin elinde bulunan değerli alanların üst sınıflar tarafından ele geçirilmesi” olarak tanımladığım soylulaştırma söz konusu. Bu durum nasıl çözülür bilmiyorum çünkü en başta dar gelirli kesimin değerleri koruma isteği olmalı. Belki devlet tarafından sağlanacak fonlar veya ulusal ve uluslararası organizasyonların desteğiyle mevcut yapı korunabilir ancak bu konu her anlamda çok derin. Gerek temeli gerekse de etkisi açısından alanında uzman kişilerce yorumlanmasını daha doğru buluyorum. Belki burada dikkatini çekeceğimiz biri satır arasındaki mesajı alarak konuya el atabilir.

Sinemasal

Mahallede mutlaka… 

Her gün olmasa bile sık sık sokaklarda yürüyüş yapıyorum. Balat’a gelenlere de gezmenin en güzel yolunun plansızca kaybolmak olduğunu söylüyorum. Yürürken, herkes kendi bakış açısına göre kendi Balat’ını görüyor. Bu esnada komşularla ve esnafla selamlaşıyorum. Biz mahallede böyle yaşıyoruz. Her daim birbirimizin hâlini hatırını soruyor, acelemiz olsa bile selam vermeden geçmiyoruz.

Yıldırım, Vodina, Ayan ve Kiremit caddeleri en sevdiklerim. Fener tarafında Primi ve Vanilla, Vodina üzerinde Tahtaminare Çay Evi ve ev yapımı harika kekleriyle ünlü Muhit Kafe, yine Vodina üzerinde birbirinden lezzetli lokumlarıyla ünlü Tarihî Balat Amasra Lokumcusu, Leblebiciler Sokağı’nda Tarihî Balat Turşucusu, Sevda Gazozcusu ve Fetih İşkembe de uğramadan geçilmezler. Tabii ki Ayan Caddesi’nde yer alan Zoks Studio’da seramik eğitimine katılmak veya kısıtlı zamanın varsa Vodina’daki Zoks Store’u keşfetmek gerek

Editörün notu: Enes 10 yılı aşkındır mahalleli. Çocuklara sinema yoluyla hayata dair farkındalık kazandırmayı amaçlayan Sinemasal isimli sosyal girişimin kurucusu. Yıllardır Balat'ta mahalledeki çocuklar başta olmak üzere Türkiye'deki tüm çocuklar için her 23 Nisan'da festival düzenliyor. Daha da yakından tanımak istersen salı uzun uzun Sinemasal'ı konuştuğumuz bienal sayımıza bekleriz.