Büyüme beklentilerin hafif altında

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), üçüncü çeyrek büyüme verisini açıkladı. Ülkemiz ekonomisi yılın üçüncü çeyreğinde yıllık bazda %3,9 oranında büyüdü. Piyasa beklentisi büyümenin %4,4 seviyesinde gerçekleşmesi yönündeydi.

Manşet değerler

Zincirlenmiş hacim endeksine göre hesaplama ile yılın üçüncü çeyreğindeki yıllık büyüme %3,9 olarak hesaplandı. Bu veriyle birlikte yılın ilk dokuz ayındaki büyüme, bir önceki yılın aynı dönemine göre %6,2 oldu. Veri ile birlikte sekiz çeyrektir %6’nın üzerinde büyüme serisi de bozulmuş oldu.

🔍 Detay: Veri setinde yılın ikinci çeyreğindeki büyüme oranının %7,6’dan %7,7’ye revize edildiği görülüyor.

💾 Cep bilgisi: Zincirlenmiş hacim endeksi bazlı hesaplama, gayrisafi yurt içi hasılada enflasyon etkisinin arındırılmasıyla yapılan hesaplamadır. Hesaplama, önceki yıl ortalaması, önceki yılın son çeyrekliği ve önceki yılın aynı çeyrekliği ile tabanlı yapılabilir. Bu metodoloji ile büyüme verisinde daha tutarlı bir seri elde etmek hedeflenir.

Mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış GSYH değişiminin ise bir önceki çeyreğe kıyasla -%0,1 olduğu görülüyor. Burada beklenti %0,5 küçülme idi. Bu veri, dokuz çeyrek sonunda ilk kez (küçük de olsa) daralmaya işaret ediyor.

Veri setinde, cari fiyatlarla yıllıklandırılmış GSYH büyüklüğünün 842,3 milyar USD’ye ulaştığı görülüyor.

Büyüme kompozisyonu

Büyüme dinamikleri içinde özel tüketimin katkısının artmaya devam ettiği görülüyor. Özel tüketimin itici gücünün yanında kamu harcamalarının da bir miktar artması büyümeyi destekleyen diğer bir unsur olarak öne çıkıyor. Hanehalkı tüketimindeki %19,9’luk artış büyümeye 12 puanlık katkı sağlıyor. Özel tüketimin GSYH içindeki %70’lik payı bu alandaki açık ara liderliğini sürdürdüğünü teyit ediyor. %8,5 artan kamu harcamalarının katkısının da 2018’in ikinci yarısı sonrasındaki en yüksek seviyede olduğunu ifade etmek gerekiyor.

İç ve dış talep katkısının bir miktar azaldığı bu dönemde stokların büyüme üzerindeki uzun süredir devam eden olumsuz baskısının sürdüğü görülüyor. Dış alem talebinde yaşanan düşüş ve ihracat üzerindeki olumsuz etkisi ise net dış talebin büyümeye katkısını 0,7 puan ile sınırlandırmış durumda. Stok azalışının da büyümeye -9,5 puan etki ettiği görülüyor.

Yatırım harcamalarındaki yavaşlama ise orta vadeli bir risk unsuru olarak öne çıkıyor. Bu alandaki iyi haber ise makine ekipman yatırımlarındaki büyümenin devam etmesi. İnşaat yatırımları yıllık bazda %19,9 oranında daralırken makine ve teçhizat yatırımlarının aynı dönemde %14,3 oranında büyüdüğü görülüyor. Yatırımların GSYH içindeki payı %23 seviyesinde.

Sektörel bazda daralan tek ana sektör inşaat oldu. Beş çeyrektir daralan sektörde yıllık bazda daralma ise %14,1 oldu. Bu grupta finans ve sigorta faaliyetleri %21,6 ile en hızlı büyüyen sektör konumunda.

Gelirler tarafında ise çalışanların payının geçen yılın aynı dönemine göre düştüğü ancak bir önceki çeyreğe göre arttığı görülüyor. İşgücü ödemelerinin yılın üçüncü çeyreğinde toplam GSYH’den aldığı pay %26,3 seviyesinde bulunuyor.

Yansımalar

Verinin açıklanmasının ardından Twitter hesabından açıklamalarda bulunan Hazine ve Maliye Bakanı Nureddin Nebati, Türkiye Ekonomi Modeli’nin amaçlarını hatırlatarak atılan adımlar sayesinde Orta Vadeli Plan’da hedeflenen %5 civarındaki büyümenin yakalanacağını söyledi. Bu büyüme ivmesi ile en güçlü büyüyen ülkeler arasında yer alacağımızı ifade eden Nebati, 1,7 milyon kişilik yeni istihdam kapasitesini işaret ederek bu alandaki güçlenmeye de vurgu yaptı.

Nureddin Nebati’nin yanında İstanbul Sanayi Odası, İstanbul Ticaret Odası, Müstakil Sanayici ve İşadamları Derneği gibi kuruluşların yöneticilerinden de mesajlar geldi. Mesajların ortak noktası ekonomik aktivitede canlılığın bir miktar ivme kaybına rağmen sürmesinden duyulan memnuniyet olarak özetlenebilir. Mesajların alt metinlerinde ekonomik dayanıklılık vurgusu da öne çıkan ayrı bir unsur.

Türkiye Müteahhitler Birliği Başkanı Erdal Eren ise yaptığı açıklamada, "Sektörde büyümeye dönüş için inşaat yatırımlarında canlanmaya ve kronik hal almış girdi maliyetlerinde artış sorununun çözümüne ihtiyaç duyulmaktadır" mesajıyla sektöründeki daralmaya işaret etti.

Sonuç olarak

Öncü ve yüksek frekanslı veriler, ekonomideki ivme kaybının dördüncü çeyrekte de devam ettiğine işaret ediyor. Güçlü tüketim harcamalarının devam etmesi büyüme odağını bu alana kaydırırken net dış talebin düşen pozitif etkisi olumsuz olarak değerlendirilebilir. Yatırım harcamalarındaki ivme kaybı da dördüncü çeyrek büyümesi açısından olumsuz bir sinyal olarak öne çıkıyor.

Genel makroekonomik çerçeve içinde parasal sıkılaşma süreci ve küresel durgunluk beklentileri büyümeyi sınırlandırma potansiyeli taşıyan en önemli unsurlar olarak liste başı konumunu koruyor.

Kısaca, veri yavaşlama eğilimini teyit etmekle birlikte yıl sonu beklentileri olan %5,0 - 5,5 seviyesinde bir değişikliğe yol açmamış durumda.