Duyuların yasını tutan modern bir manifesto: Han Kang'tan ‘Yunanca Dersleri’

DuendeHer hafta müzik, sinema, eğlence ve sanat dünyasından söyleşiler, incelemeler, öneriler, podcast’ler ve keşif notları e-posta kutunda.
Görülenin ve duyulanın ötesinde buluşabileceğimiz bir zemin var mı? Duyularımızdan birini yitirdiğimizde hangi yollarla iletişim kurabilir, ötekine nasıl ulaşabiliriz?
Han Kang, diğer romanlarında olduğu gibi Yunanca Dersleri’nde de koşulların zorlaştığı, yoksunluğun sert biçimde hissedildiği ve olmaz sanılanın başa geldiği bir anda karakterlerini bedene sığınmaya, bedene çekilmeye yönlendiriyor. İşte bu noktada, dünya ile ilişkimizi kestiğimizde neye dönüşüyoruz? Orada hâlâ duyumsanan, hissedilen bir yer var mı?
Han Kang, bunu bir romancı olmanın ötesinde, bir şairin, bir bilim insanının merakıyla araştırıyor. Bu yüzden, bedenle yazan, yani duyuları kelimelerle birleştiren çok özel bir dünyası var onun.
Bu vesileyle, hüzünlü bir kitaba umutlu bir yazı yazmak istedim. Duyularımızın çerçevelendiği bir zamanda yaşadığımızın, dolayısıyla isteklerimizin ve görünme biçimlerimizin de buna göre şekillendiğinin hepimiz farkındayız. Sanki duyuların zenginliği sosyal medyaya kurban edilmiş ve kimse bunun yasını tutmuyor. Ne zaman duyularımızın körleştiğini, bunun uzun vadede geri döndürülemez bir boşluk yarattığını konuşmaya başlayacağız?
- Bugün “duyularla yeniden buluşma” adı altında sunulan hiper-pahalı atölyeler ve inziva kampları bir tür bedensel farkındalık pazarına dönüşmüş durumda. Duyularımıza yeniden kavuşmak bile bir hizmet gibi satılıyor.
Hiper hızlı girişimcilik, parlak zeka yanılsaması, piyasa ekonomisi, savaşlar… Han Kang, tüm bunlara karşı “beden” diyor. Narsisist bir benliğe karşı en kadim, toz olsa bile fosfora dönüşüp toprağa karışabilecek kudrette olan bedeni hatırlatıyor bize. Eski Yunanca gibi, bedene duyulan saygının da çok eski zamanlarda kaldığını söylüyor yazar. Artık bir başkasına, bir ötekine gitmenin zorlaştığı narsisistik bir çağdan geçiyoruz.
Han Kang bunu en imkansızı gerçeğe dönüştürerek hatırlatıyor. Görme yetisini kaybetmiş birisi, Eski Yunanca dersleri verirken lal olmuş bir kadınla göz göze geliyor; belki de çok önceden başlamış aşklarına ışık tutuyor. Körlüğümüz, bedenle kurduğumuz hoyrat ilişkiyi yeniden hatırlatıyor. İkisi de birbirini çocukluktan, uzak bir zamandan biliyor gibi. Roman, geçmişle şimdi arasında zikzak çizerek rüya katmanlı bir yapıda felsefi sorular sorduruyor.
Roman, görme yetisini kaybeden Borges’e selam niteliğinde bir alıntıyla açılıyor. Borges’in mezar taşında yazan “Aramızda bir kılıç varmış” ifadesiyle başlayan bu tartışma, “Dünya ile Borges arasında uzanan körlük değilse neydi bu kılıç?” sorusunu sorduruyor.
Beden ile dünya arasındaki alışveriş bugün çok kısa sürede yaşanıyor. Bir anlamda, görme duyumuzu yitirmesek de tıpkı Borges gibi, dünya ile aramızda bir kılıç var. Bir şeye uzun uzun bakmak, onun rengini, biçimini, kokusunu telefondaki bir çerçeveye sıkıştırmak; o çerçevenin göze gelmesiyle yetinmek... Yunanca Dersleri, tam da buna bir cevap gibi okunabilir.
Nadina Seremetakis, The Senses Still kitabında çocukluğunun şeftalisinden bahseder. Artık o tadın olmadığını söyler ve şu soruyu sorar:
“Duyularım mı değişiyor, yoksa bana sunulan şeftali mi aynılaştı?”
Bugün maalesef tek tipleşen ürünlerle birlikte duyuların da zayıfladığı, eskisi kadar önemsenmediği bir dönemdeyiz. Bir manzaraya saatlerce bakıp gözleri yoruluncaya kadar kalan ve o yorgunlukla resim yapan Cézanne’ın çağı değil artık bu çağ. Bir şeyi koklamak, dokunmak, seslenmek, konuşmak gibi eylemler anlamını yitiriyor; uzun uzun bakmak zaman kaybı olarak algılanıyor. Eski Yunanca öğrenmenin bile “öneminin kalmadığı” bir zamanda yaşıyoruz. İlksel ve en ilkel olana dönmenin büyüsü ortadan kalktı; hatta bu da bir tür zaman kaybı olarak görülüyor.
Adam, gözlüklerini kırıp kendini çaresiz hissettiği bir anda kadının yardımına sığınıyor. Kadın, adamın tenine harfleri çizerek onun anlamasını sağlıyor. Her şeyden önce Yunanca Dersleri, beden ve dokunma üzerine bir roman. Platon’un mağara alegorisiyle açıkladığı gibi, duyuların yanıltıcı olduğu, hakikate ancak akıl yoluyla ulaşılabileceği fikrini hatırlatıyor bize.
- Peki gerçekten öyle mi? Duyuların ötesinde, her şeyin en saf hâlinin bulunduğu bir idea'lar dünyası var mı?
Han Kang bu romanla sanki o düşünceye çomak sokuyor; bedeni ve duyuların bizden hiçbir yere gidemeyeceğini hatırlatıyor. Görmek, konuşmak yoksa dokunmak var. Şöyle söylüyor bir yerde:
“…insan bedeninin hüzünlü bir şey olduğunu. Girintili çıkıntılı yerler, yumuşak köşeler, kolayca yaralanabilen kısımlarla dolu olan insan bedeni. Kollar, koltuk altları, göğüsler ve kasık. Birine sarılacak şekilde, sarılma isteği uyandıracak şekilde yaratılmış o beden.”
Ve ekliyor: "Bu beden bir gün fosilleşip parçalara ayrıldığında, kemiklerde toprağın içinde kalsiyum ve fosfor olarak yaşamaya devam eder."
Adam, hâlâ görebiliyorken sınıfındaki “sessizliğiyle enkaza dönüşmüş” kadını merak etmeye başlıyor. Böylece bugünün aksine, sürekli benliğini sergileyen, “ben buradayım” diyen narsistik dünyaya karşı sessizliğin peşine düşüyor. Kadın, onun ışığı yitirmeden önceki son bakışıdır. Pamuk ipliğine bağlı bir ilişkidir artık dünyayla kurduğu. Bir gün gözlüğü kırıldığında karanlıkta kalır. O kadın, sessizliğe mahkum son bakışta aşkıdır onun—ilk bakışta değil, son bakışta aşk.
Romanın bir diğer can alıcı yanı ise şiirselliği. Ara ara uzaktaki kız kardeşe yazılan mektuplar, kadının kaybettiği çocuğuyla hayalî konuşmalar, Seul öğleden sonraları yapılan yürüyüşler… Roman çağrışımlarla, duyuların ele geçirilemez doğasıyla örülüdür.
Aşk da tıpkı Eski Yunanca gibi çok eskide kalmıştır. Peki yoksunluk, eksiklik ve çaresizlik bizi birleştirebilir mi? Kırılganlığımızı dünyaya gösteremiyor, aşk hâlindeyken bile onu performe ediyorsak aşk mümkün müdür?
Bu romanla “evet mümkün” diyor Han Kang ve yeni bir değerler manifestosu sunuyor bize. Çok eskide kalmış, unutulmuş bir değer haritası bu. Bedeni hatırlayarak yola çıkmak, kırılgan olmayı, yardım istemeyi, yoksunlukta buluşabilmeyi ve oradan neşeyi yeniden ayağa kaldırabilmeyi vadediyor. Bu nedenle kaba bir yas kitabı değil Yunanca Dersleri; her şeyi kendince ve Han Kangca okurla buluşturuyor.
Görmenin kaybı, kızını kaybeden bir kadının kaybı
Kadının sessizleşmesi üzerine de bugüne söyleyecek sözü var Han Kang’ın. Kadın, kızının kaybının ardından dünyada daha fazla yer kaplamak istemiyor, elini eteğini çekiyor—hem sembolik hem varoluşsal anlamda.
Sevginin Soğuk Elleri’nde bir elin peşine düşen heykeltıraşın kendini yok etmesi, Vejetaryen’de toplumun dayattığı et ve eril dünyadan uzaklaşarak yokluğa gitmek, Veda Etmiyorum’da bir arkadaşın vasiyeti üzerine karlar arasında aklanmak… Han Kang, “En kötüsü ne olabilir?” diye sorar; bütün roller, gereklilikler ortadan kalktığında elimizde ne kalır? Bu soruların arasında kendine ait, şiirle yazılmış, umutlu bir mit kurar Han Kang.
Kitabın son bölümdeki başlığın güzelliği ile bitirmek istiyorum yazıyı: “Derin Sulardaki Orman.” O orman hepimizin narsisist bir çağdan, zamandan kaçışı ve sığınağı sanki.Bu ormanda başlarda sesin ve görüntünün olmadığı bir yerde buluşuluyor. Ve şu dizelerle devam ediyor.
“… O zaman biz çok yakındık,
Dip dibe uzanmış, birbirimize sarılmış haldeydik.
Yağmur sesi durmuyordu.
İçimizde bir şey kırılmıştı.
Ne ışığın ne de sesin olduğu o yerde…”










