Hız tartışmaları ve etik çatışmalar: Google’ın AI yönetimindeki değişimin perde arkası

Google, yapay zeka alanında bugüne dek her zaman sessiz, istikrarlı, kendini kanıtlamış ve olgun bir şirket imajı çizdi. Sektörün en popüler şirketleri, yıllar boyu liderlik krizleri, çalışan ayrılıkları ve değişen stratejilerle gündeme gelirken Google, uzun süre kendisini “odadaki yetişkin” olarak konumlandırdı. 

• Fakat Ağustos ayı başlarında şirket, yapay zeka yönetiminde bugüne kadar yaptığı en köklü değişikliklerden birine gitti. Bu değişim duyurulurken bile Google liderleri, yapılan devir teslimlerin başarıya nasıl zemin hazırladığını öne çıkaran bir anlatıya odaklandı.

Eski şirket çalışanları ve sektör analistleri tarafından yapılan açıklamalar ise yönetim değişikliğinin ardında şirketin yapay zeka alanında hangi yöne ilerlemesi gerektiğine dair önemli bir fikir ayrılığı olabileceğine işaret etti. Sektör kaynaklarına göre bu fikir ayrılıkları, Demis Hassabis’in uzun vadeli araştırmalara öncelik vermesinden başlayıp Jeff Dean’in de aralarında bulunduğu üst düzey yöneticiler arasında giderek belirginleşen siyasi muhalefete kadar uzanan bir dizi çatışmayı kapsıyordu. 

Bir adım geriden: Google, bu ay yapay zeka operasyonlarının yönetiminde yaşanan kritik değişikliklerle gündeme geldi. Şirket, Türk asıllı baş yapay zeka mimarı Koray Kavukçuoğlu’nu yapay zeka laboratuvarı DeepMind’da CEO’luk görevine atadı.

• DeepMind’da 2024’ten bu yana baş teknoloji sorumlusu (CTO) olarak görev alan Kavukçuoğlu, geçen yıl Google’ın baş yapay zeka mimarı görevini de üstlenmişti. 

Türk asıllı mühendis, CEO’luk görevini 2010’dan bu yana koltukta oturan Demis Hassabis’den devraldı. Yapay genel zeka (AGI) çalışmaları ve araştırmalara odaklanmak isteyen Hassabis’in, Google DeepMind’ın yönetim kurulu başkanı ve Alphabet’in baş bilim insanı olarak şirketteki yolculuğuna devam edeceği açıklandı. 

Bununla birlikte: 27 yıldır Google’da çalışan ve şirketin 30’uncu çalışanı olan Jeff Dean de Google’ın üç yapay zeka araştırmacısıyla birlikte yeni bir yapay zeka girişimi kurmak üzere şirketten ayrıldı. Dean, Google’da en son baş bilim insanı olarak görev alıyordu. 

• Dean; Sanjay Ghemawat, Quoc Le ve Oriol Vinyals ile birlikte ilaç keşfi, donanım tasarımı, temiz enerji ve malzeme geliştirme gibi alanlarda binlerce bilimsel deneyi ve mühendislik deneyini otomatik hâle getirmeyi hedefleyen Discovery Loop adında bir girişim kuracağını açıkladı. 

^{Jeff Dean ve Demis Hassabis} 

İsmini paylaşmak istemeyen bir Google çalışanı, The Verge’e verdiği demeçte Dean’in ayrılışını “Google’ın idealizminden geriye kalan son izlerin de tamamen ortadan kalktığına” dair bir işaret olarak nitelendirdi. Aynı çalışan, değerlendirmesinde ayrıca “Jeff’in gidişi, Google’daki beyin göçünün devam ettiğini gösteriyor. Bunun muhtemel sonucu vasatlık olacak” ifadelerine yer verdi.

Öte yandan: Google, yapay zeka yarışında teknoloji devleri arasında en başarılı şirket olarak görülüyordu. Sektör analistleri, sıklıkla şirketin Meta, Amazon ve Apple’ın önünde olduğuna işaret ediyordu. Buna karşılık OpenAI ve Anthropic gibi yapay zeka laboratuvarları, yıllar boyu çok daha hızlı hareket eden sektör oyuncuları olarak değerlendirildi. Şirket, en gelişmiş yapay zeka modelleri söz konusu olduğunda bu rakiplerini büyük bir farkla geride bırakmış durumda değildi. 

Demis Hassabis ve Google CEO’su Sundar Pichai de yönetim değişikliğine ilişkin açıklamalarında bu duruma dikkat çekti. Pichai, “En ileride kalmaya kararlıyız ve gelişmemiz gereken alanlara yoğun biçimde odaklanıyoruz” diyerek Google’ın yapay zeka alanında hızlı ve net bir amaç doğrultusunda hareket etmeye devam etmesi gerektiğini dile getirdi. 

Hassabis ise şirketin yapay zeka çalışmalarında “yeni bir döneme” girdiğini ifade ederek “Buradan itibaren sektör liderliğini ele geçirmek için gereken tüm unsurlara sahibiz ve bunu başaracağımıza yürekten inanıyorum” dedi. 

Yönetim değişikliğinin ardındaki temel çatışmalar neler? 

Şirketin yapay zeka yönetiminde yaşanan değişikliğe ilişkin liderler tarafından yapılan açıklamalar, alınan kararların ardında ciddi bir tansiyon olmadığına işaret ediyordu. Fakat sektör kaynakları, perde arkasında iki konu başlığı etrafında gelişen çatışmalar olduğuna dikkat çekti. 

Ürün geliştirme hızı: Sektör analistlerine göre Google yönetimi, rekabet gücünü artırmak için DeepMind’ın daha hızlı hareket eden ve ürün odaklı bir yaklaşım benimsemesini istedi. Hassabis ise uzun araştırma süreçlerine ve yapay zeka güvenliğine odaklanan stratejisiyle ünlüydü ve yapay zekanın ticarileştirilmesinden ziyade, yaratabileceği bilimsel ilerlemelerle ilgilendiğini çok kez açıkça dile getirmişti. Bu nedenle CEO’nun, Google yönetiminin talep ettiği türden bir yaklaşımın benimsenebilmesi için kenara çekildiği bildirildi. 

Google'ın yapay zeka operasyonları hakkında bilgi sahibi olan ve şirketten yakın zamanda ayrılan eski bir çalışan, The Verge’e verdiği demeçte “Google’da özellikle yapay zeka ürünleri konusunda son 10 yılda gördüğümden çok daha yoğun bir iç rekabet var” dedi. Eski Google çalışanı, yapay zeka yarışındaki rekabet kızıştıkça ürünlerin piyasaya çıkışını hızlandıracak çalışanları işe alma konusundaki baskının da arttığını belirtti. 

Başka bir sektör kaynağı da “Bunun Demis’in şirket içindeki etkisini kaybettiğinin bir işareti olduğu yönündeki değerlendirmelere katılıyorum” dedi. 

• Pichai, blog yazısında Hassabis’in, yeni rollerinde “AGI’ın geleceğini aktif biçimde şekillendirmeye” odaklanacağını belirtti.

• Eski DeepMind CEO’sunun, ilaç keşfine odaklanan Isomorphic Labs’deki CEO’luk görevini de sürdüreceği ifade edildi.

Askerî kullanıma ilişkin etik tartışmalar: The Verge’ün görüştüğü sektör kaynakları, yapay zeka yönetimdeki değişikliklerin Google içindeki etik tartışmalarla da ilgili olduğuna işaret etti. Kâr amacı gütmeyen The Midas Project’in kurucusu Tyler Johnston, hem Hassabis’in görev değişikliğinde hem de Dean’in vedasında Google’ın ABD Savunma Bakanlığı ile yaptığı anlaşmanın payı olabileceğine işaret etti. 

Anlaşmanın şimdiden çok sayıda çalışanın DeepMind’dan ayrılmasına ve bir sendikalaşma girişiminde bulunulmasına yol açtığını vurgulayan Johnston, “Dean ve Hassabis’in de kişisel olarak buna karşı çıktığını düşündüren birçok işaret var. Nitekim DeepMind, ilk etapta Google tarafından teknolojisinin askerî amaçlarla veya istihbarat için kullanılmaması koşuluyla satın alınmıştı” dedi. 

Benzer şekilde: Yapay zeka araştırmacıları tarafından yakından takip edilen blog yazarı Zvi Mowshowitz da Dean’in ayrılığının Google’ın Pentagon ile sözleşme imzalama kararıyla bağlantılı olabileceğini dile getirdi. 

The Verge’e konuşan bir Google çalışanı ise Dean’in vedasının şirket içindeki etkisini daha sert ifadelerle anlattı: 

“Jeff’i kaybetmek, Google’ın ahlaki duruşu ve benimsediği temel insani değerler açısından büyük bir darbe gibi. Dean, Google’da Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza (ICE) ajanlarının Amerikan vatandaşlarını öldürmesi, yapay zeka destekli gözetim ve otonom silahlar gibi etik meselelerde sesini yükseltmeye istekli, görünür ve etkili birkaç isimden biriydi.” 

Arka plan: Anthropic, bu yıl ABD Savunma Bakanlığı’nın Claude'u kitlesel gözetim ve tam otonom silahların geliştirilmesi de dahil olmak üzere "tüm yasal amaçlar" için kullanma talebini reddetmesinin ardından Pentagon ile aylar süren bir anlaşmazlık yaşamış ve kara listeye alınmıştı. Bunun üzerine Google, yapay zeka konusunda Anthropic’in yarattığı boşluğu dolduran şirketlerden biri hâline gelmişti. 

Mart ayında şirket, yapay zeka teknolojisini 3 milyondan fazla sivil ve askerî çalışanına sunmak üzere Pentagon ile anlaşmaya vardı. Daha sonra anlaşma, Gemini’ın bakanlığın gizli ve yüksek öncelikli sistemlerinde kullanılabilmesi için güncellendi. 

• Google ile birlikte OpenAI ve xAI da Pentagon ile benzer anlaşmalar yaptı. Bu anlaşmaların tümü, imza atan şirketlerin yapay zeka teknolojisinin “yasaların izin verdiği her türlü amaç için” kullanılmasının önünü açıyordu. 

Dean, Anthropic’in yapay zeka teknolojisinin askerî alanda kullanılmasına ilişkin kırmızı çizgilerinden geri adım atmamasının ardından Pentagon’un şirketi kara listeye almasına en çok karşı çıkan sektör yöneticilerinden biriydi. Mart ayında teknoloji sektöründen onlarca yönetici ve çalışanla birlikte Anthropic’in açtığı davaya destek vermek için mahkemeye görüş sunan Dean, görüşünde Trump yönetiminin kararına itiraz etmesinin yanı sıra yapay zekanın yaratabileceği riskler ve bu risklerin sonuçlarına ilişkin kaygılarını da dile getirmişti. 

Dahası: Dean, Ocak ayında da Trump yönetimini açıkça eleştirmiş ve ICE’ın Alex Pretti’yi öldürmesini “utanç verici” olarak nitelendirerek “Siyasi görüşü ne olursa olsun herkes bunu kınamalı” demişti. 

• Google’ın eski baş bilim insanı ayrıca, Şubat ayında X’te yaptığı bir paylaşımda “Kitlesel gözetim, ABD Anayasası’nı ihlal ediyor ve ifade özgürlüğü üzerinde caydırıcı bir etki yaratıyor. Gözetim sistemleri, siyasi veya ayrımcı amaçlarla kötüye kullanılmaya açıktır” ifadelerini kullanmıştı.

Ek olarak: Dean ve Hassabis, 2018 yılında otonom silahlara karşı yayımlanan bir taahhüt metnine de imza atmıştı. Metinde “Aşağıda imzası bulunanlar olarak bir insanın hayatına son verme kararının hiçbir zaman bir makineye devredilmemesi gerektiği konusunda hemfikiriz” ifadeleri kullanılıyordu.

Alex Turner da Pentagon anlaşması nedeniyle Google’dan ayrılmıştı

Eski Google DeepMind araştırmacısı Alex Turner da Google’ın Pentagon ile yaptığı anlaşmayı protesto ederek şirketten ayrılmıştı. Turner, yakın zamanda yayımladığı bir görüş yazısında “Dean’in ayrılığının şirket için felaket olacağını” dile getirdi. Turner’a göre Dean, Anthropic’e destek veren mahkeme görüşüne imza atarak Google’ın resmî çizgisinden ayrılmış, bu da üst yönetimle ilişkilerinde gerilime yol açmıştı. 

Perspektif: Sektör kaynaklarına göre Dean ve Hassabis’in görevlerinden ayrılışı, şirket içinde ürün geliştirme hızı ve askerî kullanıma yönelik yapılan etik tartışmaları gün yüzüne çıkardı. Yapılan değişiklikler, göz önündeki eleştirel sesleri ortadan kaldırsa da şirket içindeki eleştirileri sona erdirmeye yetmedi. Zira yılın başından bu yana çok sayıda Google çalışanı, şirketin izlediği siyasi çizgiden duyduğu rahatsızlığı açıkça dile getirdi. 

The Verge’e konuşan bir Google çalışanı, kurucu ortak Sergey Brin’in siyasi olarak tamamen ters yöne döndüğünü ve CEO Sundar Pichai’nin Trump’ın yemin töreninde arkasında durduğunu hatırlatarak şirkette etik meselelerde sesini yükseltmeye istekli birkaç ismin de son dönemde Google’dan ayrıldığını belirtti. Sektör analistlerine göre Google’ın yapay zeka yarışında daha hızlı ve rekabetçi bir oyuncuya dönüşme çabası, uzun süredir korumaya çalıştığı istikrarlı, araştırma odaklı ve görece temkinli aktör imajını giderek daha fazla sınamaya başladı. 

• Editörün önerisi: Pentagon’da yapay zeka tartışmaları: AI’ın etik sınırları yeniden belirleniyor | Quando, Doğa Yurduneri