Kemer sıkmanın bedeli: Milei’nin elektrikli testeresi Arjantin’i nereye götürüyor?

Arjantin Devlet Başkanı Javier Milei'nin kamuda radikal kesintilerin ve kemer sıkma politikalarının simgesi olarak siyasi şovlarında kullandığı “motosierra” (elektrikli testere) politikaları halktan giderek daha çok tepki çekiyor. Şirket iflasları artarken enflasyon ve hayat pahalılığı nedeniyle halkın borç yükü rekor seviyeye ulaşıyor. Vatandaşlar gıda, ilaç ve temel giderler için kredi çekmek zorunda kalıyor. Hükümet ise borçlanmayı "özel bir mesele" olarak nitelendirerek yapısal reformları savunmaya devam ediyor.
Kemer sıkmanın bedeli: Milei’nin elektrikli testeresi Arjantin’i nereye götürüyor?

EXANTE

EXANTE

Finans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.

Her ne kadar izlenen ekonomi politikaları, coğrafi, toplumsal ve demografik yapısı farklılıklar gösterse de kronik enflasyon, yüksek kamu borcu ve kur dalgalanmaları gibi benzer ekonomik sorunlar nedeniyle Türkiye, sıkça Güney Amerika’nın ikinci büyük ekonomisi Arjantin ile kıyaslanır. 

  • Ekonomik kriz dönemlerinde orta sınıfın alım gücünde ciddi erimeler ve yoksulluk baskısının artışı açısından bakıldığına iki ülke arasında benzerlik bulunuyor. Sürekli dalgalanan ama kalıcı olarak indirilemeyen yüksek enflasyon açısından bakıldığında da yine bir benzerlik olduğu doğru. 

Her iki ülke de uzun yıllar boyu yüksek enflasyonla mücadele ederken Arjantin Devlet Başkanı Javier Milei yönetimi, kamuda sert kesintiler ve sıkı para politikaları uygulayarak enflasyonu 2023 sonundaki üç haneli rakamlardan 2026'da daha düşük seviyelere çekmeyi denerken, Türkiye ise kademeli bir dezenflasyon süreci yaşıyor. Hatta son iki yılda Arjantin ekonomi programından “övgüyle” bahsedenler, bu ülkeyi Türkiye için örnek göstermişti. Ancak, son aylarda Arjantin’de ekonomik kriz çok daha görünür hâle gelirken şirket kapanmaları artıyor, ekonomi politikalarına tepki olarak sokaklardaki binlerce kişinin katıldığı eylemler ve gösterilerin yanı sıra grevler de yükseliyor. 

Düşünce kuruluşu Fundar tarafından açıklanan bir rapora göre, Javier Milei'nin Aralık 2023'te Cumhurbaşkanı olarak göreve gelmesinden bu yana Arjantin'in özel sektöründe 30 bin 633 kayıtlı şirket azalarak, ülkenin toplam işletme tabanının yaklaşık 6'sına denk gelen bir düşüş gösterdi. Raporda, şirket kapanışlarının hükümetin görevde olduğu dönemdeki en ağır düşüşlerden biri olduğu belirtildi. 

Bağımsız bir kuruluş olan Centro de Economía Política Argentina (CEPA) da yaptığı bir çalışmada, benzer bir veriye ulaşarak resmî istihdam üzerindeki olumsuz etkisini kendi tahminleriyle birleştirdi. CEPA'nın paralel analizine göre, aynı dönemde yaklaşık 411 bin 613 resmî iş pozisyonu ortadan kalktı.

Mayıs 2026'da 2 bin 371 işletme faaliyetini sonlandırırken, bu rakam ay genelinde günde ortalama 76 şirketin kapandığı anlamına geliyor. Söz konusu tablo, Arjantin'deki ekonomi politikalarının küçük ve orta ölçekli işletmeler üzerindeki etkisine ilişkin tartışmaları yeniden alevlendirdi. 

  • Ekonomik faaliyetlerdeki bozulmanın bir diğer göstergesi de şirketlerin ödemelerini durdurması ve iflastan kaçınmak için başvurulan yasal süreçlerin artması. 

Industriales Pymes Argentinos (Arjantin Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeler Birliği) verilerine göre, göre, 2025 yılında Buenos Aires ticaret mahkemelerinde 190 iflas davası açıldı, bu rakam 2023 yılı ile kıyaslandığında yüzde 131,7'lik bir artış anlamına geliyor. 2026’da ise 100 civarında iflas başvurusu geldi. 

Her ne kadar bazı kesimler tarafından makroekonomik verilerde gösterilen başarı sebebiyle Milei yönetimi övülse de, maalesef bu verilerin toplumsal refah anlamında karşılığı yok gibi görünüyor. Milei'nin göreve geldiği Aralık 2023'ten bu yana ülkede 30 binden fazla şirket ve işletmenin kapanmış olması, esnafı ve iş dünyasını doğrudan sokağa itti. Enflasyon ve hayat pahalılığı nedeniyle halkın borç yükü rekor seviyeye ulaştı. Birçok vatandaşın market alışverişi yapabilmek için bile kredi çekmek zorunda kaldığı belirtiliyor. 

Merkez Bankası verilerine göre milyonlarca kişi borç kriziyle karşı karşıya. Maaşların enflasyon karşısında erimesi ve toplu sözleşmelerin askıya alınması nedeniyle Arjantin halkı artık konut veya otomobil için değil; gıda, fatura ve kira ödemelerini yapabilmek için borçlanıyor.

Ancak, Arjantin hükümeti borçlanmayı "özel bir mesele" olarak nitelendirerek yapısal reformları savunmaya ve protestoları sert güvenlik tedbirleriyle bastırmaya devam ediyor. Başkent Buenos Aires başta olmak üzere, Genel Emek Konfederasyonu ve diğer işçi sendikalarının öncülüğünde binlerce kişi sokaklarda.

Buenos Aires'teki Mayıs Meydanı'nda düzenlenen protesto eyleminden.

Geçen günlerde esnaf, işletme sahipleri, sendikalar ve sivil toplum kuruluşlarından oluşan binlerce kişi başkent Buenos Aires’teki Mayıs Meydanı’nda, hükümet binası Casa Rosada önünde protesto düzenledi. Göstericiler özellikle orta ve orta-alt gelir grubundaki hanelerin giderek ağırlaşan borç yüküne dikkat çekti. Protestocular, halkın gıda, ilaç ve temel hizmetler gibi zorunlu ihtiyaçlarını karşılayabilmek için daha fazla kredi kullanmak zorunda kaldığını savundu.

Milei’nin elektrikli testeresi ne kadar başarılı oldu?

IMF politikaları çerçevesinde binlerce devlet çalışanının işten çıkarıldığı, bazı bakanlıkların feshedildiği, eğitim sektörünün budandığı, emekli maaşlarındaki enflasyon ayarlamalarının kesildiği, kamu projelerinin dondurulduğu ve sübvansiyonların azaltıldığı Arjantin ekonomisi buraya nasıl geldi, yakın geçmişi hatırlayalım…

2023 yılının sonlarında Javier Gerardo Milei, Arjantin Devlet Başkanı olarak göreve başladı. Milei, akademik kariyer sahibi bir iktisatçı ve finans alanında yönetici. 2010'lu yıllarda, Arjantin'deki siyaset kurumunu sert bir şekilde eleştirdiği çeşitli televizyon programlarında uzman olarak yer alarak kamuoyunda öne çıktı. Siyasal görüşleri liberal yaklaşımlarla daha uçtaki sağ görüşler arasında bir yerde olarak tanımlanıyor. Kendi ifadesiyle bir anarko kapitalist. 

Dış politikada ise ABD ve İsrail ile daha yakın ilişkileri savunuyor. Popülist, sağ liberteryen ve muhafazakar ideolojilerin karışımından oluşan karmaşık ve tartışmalı bir kamusal imaj geliştiren Milei, seçim kampanyasında Merkez Bankası’nın kapatılmasından dolarizasyonun bir yöntem olarak benimsenmesine kadar ne kadar uç görüş varsa hepsini dile getirerek ilgi çekti. 

Javier Milei'nin seçim kampanyalarında ve siyasi şovlarında kullandığı “motosierra” (elektrikli testere), devlet harcamalarında ve bürokraside yapacağı radikal kesintilerin ve kemer sıkma politikasının simgesi olarak dünyaca ün kazandı. Devlet harcamalarını mecazi anlamda "elektrikli testere" ile azaltma sözü veren Milei'nin popülaritesinin ilk ulusal sınavıydı. 

  • Kampanya mitinglerinde gerçek bir elektrikli testere sallamıştı. Milei, ABD'deki bürokratik kesintileri desteklemek amacıyla milyarder iş insanı Elon Musk'a da altın kaplama bir elektrikli testere hediye etmişti.

Çeşitli konuşmalarında siyasi slogan olarak kullandığı “¡Viva la libertad, carajo!” (Yaşasın özgürlük, lanet olsun!) Milei ile adeta özdeşleşti, kendisinin neredeyse imzası hâline geldi. Bu slogan genellikle sosyal medyada ve destekçileri arasında “VLLC!” şeklinde kısaltılıyor.

Milei, göreve gelir gelmez devletin ekonomideki ağırlığını azaltmaya, kamu harcamalarını kısmaya, özelleştirmeleri hayata geçirmeye yöneldi. 2024 yılında sadece ekonomik alanda değil, sosyal yardımlar, eğitim, savunma başta olmak birçok reforma imza atan Milei hükümeti, meclisten geçmeyen her kanunu kararname ile tek tek yürürlüğe koydu. 

Javier Milei yönetimi öncesinde, Aralık 2023 ve 2024 başlarında yıllık enflasyon yüzde 290’lara çıkarak rekor kırmıştı. Uygulanan sıkı para politikaları, kamu harcamalarındaki kesintiler ve bütçe disiplini sayesinde enflasyon oranlarında belirgin bir gerileme kaydedildi. Arjantin’de yıllık enflasyon Temmuz 2026 itibarıyla yüzde 34 seviyesine gerilemiş durumda. Aylık bazda ise tüketici fiyat endeksi artışı yüzde 2,10 civarında seyrediyor. Arjantin'in ulusal istatistik kurumu INDEC verilerine göre, 2024 yılı sonundaki yüzde 50'yi aşan zirve seviyelerin ardından, kemer sıkma politikaları ve enflasyonun yavaşlamasıyla birlikte yoksulluk oranı 2026 itibarıyla yüzde 38-39 civarına geriledi. 

Arjantin’de kamuda işten çıkarmalara tepki büyüyor

Bu verilere bakınca, örnek alınabilecek bir ekonomi programı gibi gözükse de, vatandaş desteği almayan, toplumsal kabulü olmayan bir ekonomi programı sürdürülebilir bir başarı gösteremez. Arjantin örneğinde olduğu gibi bu tür rejimler, bir süre popülizmi kullanarak oy desteği alsalar da uzun ömürlü olamadıklarının örnekleri mevcut. 

Devletin gereğinden çok daha fazla kişiyi istihdam ettiğini belirten Milei hükümeti, Arjantin'in içinde bulunduğu ekonomik buhrandan kurtulabilmesi ve uzun vadede müreffeh bir ülke olabilmeleri için kamu harcamalarının kısıtlanmasının kilit bir rol oynadığını savundu. Nitekim Javier Milei, Aralık 2023'te göreve gelmesinin ardından bütçe açığını sıfırlamak ve devlet harcamalarını kısmak amacıyla kamuda on binlerce kişiyi işten çıkardı veya sözleşmelerini yenilemedi. Bu kapsamda on binlerce kamu çalışanının işine son verilirken, bu durum ülkede büyük protestolara ve sendika tepkilerine yol açtı.

Arjantin'in 21 milyonluk toplam işgücü içerisinde kayıtlı özel sektör çalışanları 6,2 milyon civarında. Ülkede kamu sektöründe ise 3,4 milyon çalışan bulunuyor. Bu rakam, ülkedeki toplam istihdamın yaklaşık yüzde 16,9’una denk geliyor. Arjantin, toplam istihdam edilen kişi sayısına oranla kamu istihdamının en yüksek düzeyde olduğu ülkeler arasında ilk 10'da yer alıyor. Javier Milei’nin göreve gelmesinin ardından izlediği kemer sıkma politikaları ve tasfiyeler nedeniyle kamu istihdamında düşüşler devam ediyor. Kamuda işten çıkarılanların 30 binleri bulduğu ifade ediliyor. 

Bu işten çıkarmaların arkasında Arjantin’in 2025 yılında IMF ile yaptığı anlaşma var. IMF ile yapılan 20 milyar dolarlık kurtarma paketi her ne kadar Milei yönetimi için nefes alma fırsatı olsa da IMF, Arjantin'in milyarlarca dolarlık kredisini sürdürmesi için kamuda mali disiplin, bütçe fazlası verme ve sübvansiyonların kesilmesi şartlarını getirdi. Milei, devleti küçültmek ve bütçe açığını kapatmak için on binlerce kamu çalışanını işten çıkardı. Bu sert kemer sıkma politikaları, IMF ile yapılan borç anlaşmasının ve sıkı mali disiplin hedeflerinin temel şartlarını oluşturuyordu. 

  • Hükümetin para basma kurallarını sıkılaştırması ve kıt dolar kaynaklarını istikrarsız Arjantin pesosunu desteklemek için tüketmesiyle Arjantin'in hızla azalan döviz rezervleri üzerindeki baskı artmıştı. IMF ile yapılan borç anlaşması tam da böyle bir zamanda geldi.

OECD istatistiklerine göre, Arjantin'de 100 farklı istihdam alanı varsa bunun yüzde 20'sini kamu istihdam ediyor, üstelik bu rakamlara, ulusal hükümete, valiliklere, belediyelere iş yapan taşeron çalışanları da dahil değil. Yüksek enflasyondan dolayı orta sınıfın erimesi, asgari ücretli ve emeklinin de yoksulluk sınırının en az üç kat altında olması Arjantin'in durumunu açık bir şekilde gözler önüne seriyor.

Arjantinli birçok akademisyen ve ekonomist Milei'nin uyguladığı ekonomik politikalarını sert ve vahşi olarak nitelendirirken Milei yönetimi, bu adımlarla devasa bütçe açığını kapattığını ve kamuda büyük oranda tasarruf sağlandığını savunuyor.

1958'den bu yana 22 kez IMF kredisi alan Arjantin, IMF'ye 40 milyar dolardan fazla borçlu. IMF fonlarının çoğu IMF'nin kendisine olan borçlarını ödemek için kullanıldı, bu da ister istemez Arjantinliler arasında IMF’ye kötü bir ün kazandırdı. Birçok kişi, ülkenin 2001'deki tarihî ekonomik çöküşünden ve borç temerrüdünden bu kurumu sorumlu tutuyor. 

  • Aslında IMF, en büyük borçlusuyla bir anlaşma daha yapmaktan çekiniyordu. Ancak IMF yetkilileri, Milei'nin kemer sıkma politikalarını beğendi; işin ilginci bu politikalar, IMF’nin tipik önerilerinden bile daha sertti.

Uzmanlar, Arjantin'in makroekonomik göstergelerinin bedelini en çok yoksulların ödediğini belirtiyor. Emekliler, düşük emekli maaşlarına karşı haftalık olarak protesto gösterileri düzenliyor ve ödemelerdeki azalma, Milei'nin bütçe kesintilerinin en büyük payını oluşturuyor. Büyük işçi sendikaları, geçen yıl dayanışma amacıyla zaman zaman greve gitti. 

Milei'nin ara seçim zaferi

Arjantin Devlet Başkanı Javier Milei, başkanlığının ilk iki yılını radikal harcama kesintileri ve serbest piyasa reformlarıyla tanımladıktan sonra, Ekim 2025’te yapılan ara seçimlerde partisini ezici bir zafere taşıdı. Partisi La Libertad Avanza, oyların yaklaşık yüzde 41'ini alarak 24 senato sandalyesinden 13'ünü ve yarışılan 127 alt meclis sandalyesinden 64'ünü kazandı. Elde ettiği bu kazanımlar, Milei'nin devlet harcamalarını kısma ve ekonomiyi serbestleştirme programını ilerletmesini de kolaylaştırdı. 

ABD Başkan Donald Trump, sosyal medya üzerinden Javier Milei'yi tebrik ederek "Hepimizi iyi gösteriyor" dedi. Seçimden önce Trump, Arjantin'e sağlanacak 40 milyar dolarlık ABD yardım paketinin Milei'nin siyasi ivmeyi korumasına bağlı olacağını açıkça dile getirmişti. Milei'nin destekçileri bunu memnuniyetle karşıladı, ancak Milei karşıtları Trump'ı Arjantin seçimlerine müdahalede bulunmakla suçladı.

Trump’ın 40 milyar dolarlık paketinin birinci parçası ABD Hazine Bakanlığı tarafından Arjantin'in hızla değer kaybeden para birimi pesoyu desteklemek amacıyla doğrudan sağlanan 20 milyar dolarlık swap (döviz takası) hattı; ikincisi ise ABD Hazine Bakanı Scott Bessent'in koordinasyonunda JPMorgan Chase, Bank of America, Goldman Sachs ve Citigroup gibi dev Wall Street bankaları ile varlık fonlarından sağlanması planlanan kredi tesisi. 

  • Daha sonra bu kısmın özel banka ayağında çeşitli risk endişeleri yaşandığı için rakamlar revize edildi, çünkü Buenos Aires yönetiminin geçmişte pek çok sefer ülkenin borçlarını ödeyemeyecek hâle gelmesi ABD bankalarında endişe yaratıyor. 

Yıllık enflasyonun çok yüksek seyrettiği ve 300 milyar doları aşan dış borcu bulunan Arjantin için bu hamle hayati bir nefes oldu. Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Fitch, bu ABD desteği sayesinde Arjantin'in kredi notunun daha da düşürülmesinin önüne geçtiğini açıkladı. Ekonomi çevrelerinde ise bu paranın Milei'nin en büyük vaatlerinden biri olan ülke ekonomisinin dolarizasyon sürecinde rezerv olarak kullanılması gerektiği tartışılıyor.

Hikâyeyi paylaşmak için:

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

EXANTE

EXANTE

Finans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.

YAZARLAR

Pelin Cengiz

Pelin Cengiz

Gazeteci. Gazete ve televizyonlarda muhabir, editör, ekonomi müdürü, yazar ve programcı görevlerini üstlenen Cengiz, makroekonomi ve iş dünyası alanlarında haberler üretiyor. İkinci bir uzmanlık alanı olarak ekoloji alanında enerjinin finansmanı, iklim krizi, çevre mücadeleleri ve tarım ekonomisi üzerine çalışıyor.

EXANTE

EXANTE

Finans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.

İLGİLİ OKUMALAR

EXANTEEXANTE
∙

HİKAYE

Haftalık takvim: Yurt içinde bütçe, yurt dışında tutanaklar

Bu hafta yurt içinde Ekim ayı merkezi yönetim bütçe dengesi, konut satışları ve üçüncü çeyrek işgücü istatistikleri öne çıkarken, yurt dışında ABD'de Ekim ayı perakende satışları ve Fed'in Ekim ayı toplantı tutanakları, İngiltere'de enflasyon ve Çin'de sanayi üretimi verileri ön planda.

15 Kas 2026

Haftalık takvim: Yurt içinde bütçe, yurt dışında tutanaklar
EXANTEEXANTE
∙

HİKAYE

ABD ara seçimlerinin kısa ve uzun vadeli ekonomik etkileri

ABD ara seçimlerinde Demokratların Kongre'nin iki kanadında da çoğunluğu ele geçirmesi, Trump'ın işini zorlaştıracak yeni bir siyasi denge yarattı. Yeni siyasi denge, gümrük vergilerinden federal harcamalara ve Fed’in bağımsızlığına kadar birçok alanda Amerikan ekonomisi doğrudan etkileyecek.

ABD ara seçimlerinin kısa ve uzun vadeli ekonomik etkileri
EXANTEEXANTE
∙

HİKAYE

ABD’nin seçimi Asya’nın sorunu oldu

ABD seçimleri geride kaldı. Tahmin edildiği gibi Demokratlar büyük bir başarı sağladı. Yenilginin büyük oranda İran savaşına bağlanması ve Trump’a yönelik muhalefetin sadece Demokratlardan değil Cumhuriyetçilerden de gelmeye başlamasıyla savaşın bitmesine yönelik iyimserlik arttı. Bu durum elbette dünyamızın geleceği ve istikrarı açısından önemli ve olumlu bir gelişme. Ancak seçim sonrasında Demokratlardan gelen açıklamalar, seçim sonuçlarının özellikle yapay zeka yatırımlarından sipariş alan Asya ülkeleri için soruna dönüşecek gibi görünüyor.

Erhan Aslanoğlu

·

12 Kas 2026

ABD’nin seçimi Asya’nın sorunu oldu
EXANTEEXANTE
∙

HİKAYE

Türk sanayisinde iki farklı tablo: Büyüyen üretim, daralan istihdam

Türkiye'de imalat sanayi üretimi son yıllarda büyümeye devam ederken, tekstil ve hazır giyim gibi emek yoğun sektörlerde üretim ve istihdam kaybı yaşandı. Büyüyen sektörlerdeki istihdam artışı bu kaybı telafi etmeye yetmezken, tekstil fabrikalarının azalan makine yatırımları yerli ekipman üreticilerini de etkilemeye başladı. Sanayide üretim ve istihdam arasındaki ayrışma büyürken, düşen kâr marjları ve artan finansman giderleri mevcut üreticilerin yeni sektörlere yönelik yatırımlarını da zorlaştırıyor.

Emircan Yaman

·

12 Kas 2026

Türk sanayisinde iki farklı tablo: Büyüyen üretim, daralan istihdam
EXANTEEXANTE
∙

HİKAYE

Haftalık takvim: Enflasyon Raporu haftası

Bu hafta yurt içinde TCMB'nin yılın son Enflasyon Raporu, Eylül ayı sanayi üretimi, cari işlemler dengesi ve Kasım ayı Piyasa Katılımcıları Anketi öne çıkarken, yurt dışında ABD'de Ekim ayı enflasyonu, İngiltere'de üçüncü çeyrek büyümesi ve Avro Bölgesi büyüme ve istihdam verileri ön planda.

09 Kas 2026

Haftalık takvim: Enflasyon Raporu haftası