Kuru Otlar Üstüne: Politik olmak mı? Neden ki?

Film: Kuru Otlar Üstüne

Yönetmen: Nuri Bilge Ceylan

Yapım yılı: 2023

Süre: 197 dakika

Farklı ülkelerden Türkiye’ye gelen ya da gittiğim yerlerde tanıştığım kişilerle sinema hakkında konuşurken laf bir şekilde kendi ülkelerimizin sinemasına gelir. Gözlemlediğim kadarıyla; aralarında Türkiye sinemasına ucundan kıyısından aşina olanların hepsinin bildiği, filmlerini izlediği ortak isim Nuri Bilge Ceylan. 2014 yılında Kış Uykusu ile Altın Palmiye’ye uzanan Nuri Bilge Ceylan, kuşkusuz ki günümüz Türkiye sinemanın en tanınmış, en önemli yönetmeni. Artık filmlerini Cannes’ın ana yarışma seçkisinde görmeye alıştık. Sadece Kış Uykusu değil; Uzak (2002), Üç Maymun (2008) ve Bir Zamanlar Anadolu’da (2011) filmleri de festivalin prestijli ödüllerini kazandı. Yönetmenin birkaç yıldır yolunu gözlediğimiz yeni filmi Kuru Otlar Üstüne de dünya prömiyerini festivalde yaptı ve hemen festivalin favorilerinden biri hâline geldi. Dedikodular Nuri Bilge Ceylan’ın ikinci Altın Palmiye’sine uzanabileceğinden En İyi Senaryo ödülünü kazanabileceğine kadar çeşitlendi. Nihayetinde filme giden ödül, Merve Dizdar’a sunulacak En İyi Kadın Oyuncu ödülü oldu. Dizdar ödül konuşmasında, “[Bu ödülü] kendilerine layık görülenlere boyun eğmeyip eyleme geçen, bu uğurda her şeyi göze alan ve ne olursa olsun umut etmekten vazgeçmeyen tüm kız kardeşlerime ve Türkiye’de hak ettiği güzel günleri yaşamayı bekleyen tüm mücadeleci ruhlara armağan ediyorum.” dedi.

Kuru Otlar Üstüne, Anadolu’nun ücra bir köyündeki zorunlu hizmeti sona ermek üzere olan ve İstanbul’a atanacağı günün hayalini kuran genç bir öğretmen olan Samet’in okuldaki ve köydeki son yılına odaklanıyor. Kendisine yöneltilen bir suçlama ve hem ev hem de iş arkadaşı olan bir diğer öğretmenle arasına giren genç bir kadın öğretmen; Samet’i ahlakî, politik ve insanî yönlerden tanımamızı sağlıyor.

^{Kuru Otlar Üstüne | Kaynak: Bir Film}

Filmi izlediğimden beri düşündüklerim, Merve Dizdar’ın konuşmasındaki “boyun eğmeyip eyleme geçmek” ile yakından ilişkili ve pek tabii ki bu düşünceleri Nuri Bilge Ceylan filmlerindeki erkek karakterlerden ve bizzat Nuri Bilge Ceylan’ın Türkiye’deki politik duruşundan bağımsız tutmak mümkün değil. Çizdiği karakter portreleriyle, karakterlerine konuşturduklarıyla, karakterlerinin karşısına çıkardıklarıyla politik bir film Kuru Otlar Üstüne. Her şeyden önce, politik bir eylem sırasındaki bombalı bir saldırıda bacağını kaybetmiş bir kadın öğretmenin ya da “dağa çıkan” bir karaktere sahip olan filmin odaklanmayı seçtiği karakter; umursamaz, apolitik, bencil ve fevri bir erkek olan Samet oluyor. Bu seçim sadece izleyiciyi apolitik bir gözlemci konumuna koymaya yaramıyor. Aynı zamanda yönetmenin kendi politik duruşunu dillendirmemek için özel bir çaba gösterdiği bir güvence işlevi görüyor. Film, izleyicisinin karakterlerine atadığı politik ya da etnik özelliklerin ne anlama geldiğini bildiğini varsayıyor ve iyiyle kötüyü ayırt etmeyi kolaylaştıracak ipuçlarını, dolayısıyla son tahlili izleyicisinin hayal gücüne bırakıyor ve “Ben karışmam!” diyor.

Samet’in konuştuğu kişilere, bulunduğu ortamlara ve her şeyden önemlisi kendi çıkarlarına göre şekil değiştiren tavrı her şeyiyle politik bir sinemanın içinde dolaşan karakterin alanını bilinçli bir şekilde daraltıyor. Sadece Samet değil, filmdeki birçok yan karakter ve bir köy okuluyla simgelenen sistemin çarklarının tutumu da benzer şekilde: Samet sınıfındaki kız öğrencilerin şikayeti üzerine suçlandığında millî eğitim kurumunun, okul yönetiminin ve öğretmen arkadaşlarının olayı geçiştirmeleri; görüşlerini nabza göre değiştirmeleri bunun örneklerinden biri. Tüm bunların ortasına bir yardımcı karakter olarak yerleştirilmiş, Merve Dizdar’ın canlandırdığı Nuray karakteri ise çölde bir vaha gibi. Yaşadıklarına rağmen vazgeçmemiş, pes etmemiş ve görüşlerini açıkça söylemekten çekinmeyen Nuray, Türkiye sinemasında yazılmış en etkileyici karakterlerden biri; perdede göründüğü her an diyalogların heyecanı artıyor, filmin gidişatı değişiyor sanki.

Metni ve politik (olmayan) alt metni bir yana, Kuru Otlar Üstüne görsel ve biçimsel anlamda Nuri Bilge Ceylan sinemasının Bir Zamanlar Anadolu’da ve Kış Uykusu seviyesindeki zirvelerinden biri. Akıcı diyaloglarla, merak uyandırıcı olay örgüsüyle, hem karakterler hem de karakterler ve sistem arasında yarattığı ufak gerilimlerle 3 saati aşkın süresine rağmen akıp gidiyor. Nuri Bilge Ceylan’ın uzun süredir filmlerinin görüntü yönetmenliğini üstlenen Gökhan Tiryaki’siz çektiği bu ilk filminde görevi devralan Cevahir Şahin ile Kürşat Üresin, normal şartlarda Ceylan sinemasına yakıştıramayacağım kamera hareketlerinin filme yeni ve günü yakalayan bir tat katmasını sağlamışlar.

^{Kuru Otlar Üstüne | Kaynak: Bir Film}

Kuru Otlar Üstüne, çok iyi yazılmış ama mesafeyle yazılmış; çok iyi yönetilmiş ve çok iyi performanslarla taçlanmış bir iş. Muhalif bir sinema yapmaya çalışırken bir yandan devletle ilişkisini iyi tutmaya çalışan bir yönetmenin yapabileceğinin en iyisi belki. Tek eksiği boyun eğmeyip, beraberinde eyleme de geç(e)memek. 

Aklıma, Keşif Sineması podcast serisine konuk olan yapımcı Nefes Polat’ın politik sinemayla dair bir soruma verdiği yanıttaki şu cümleleri geliyor: “Politikanın ölçülebilir olduğunu, derecelendirilebilir olduğunu düşünmüyorum. [...] O yüzden iki insanın yan yana gelip politik olmamasının tek yolu apolitik olmayı seçmeleridir, bu da politikanın temeli zaten.”

Nerede izleyebilirsin? Kuru Otlar Üstüne, Adana’daki Türkiye prömiyerinin ardından bugün tüm Türkiye’de gösterimde.

Benzer işler:

• Bir Zamanlar Anadolu’da (2011, Nuri Bilge Ceylan)
• Bizim Büyük Çaresizliğimiz (2011, Seyfi Teoman)