NASA, 54 yıl sonra Ay’a mürettebat gönderiyor: Artemis II neden önemli?

QuandoHer salı ve cuma girişimcilik ve teknoloji ekosistemlerinden öne çıkan gelişmeler, paradigma değişimleri, inovasyon trendleri ve dijital dönüşüm e-posta kutunda.
En son 1972’deki Apollo 17 göreviyle Ay’a mürettebat gönderen NASA, 50 yıldan uzun bir süre sonra tekrar insanlı Ay görevlerine başlamak üzere geri sayıma geçti. İnsanlığın Ay’a dönüşü için kritik bir dönüm noktası olarak görülen Artemis II görevi için tüm hazırlıklar tamamlandı. En erken 1 Nisan’da hayata geçirilmesi beklenen görev için 6 Nisan’a kadar üç deneme daha yapılabileceği açıklandı.
Dört astronottan oluşan mürettebatı Ay’ın yörüngesine götürecek olan görev, insanlığın 54 yıl sonra Ay’a attığı en kritik adım olarak yeni bir uzay yarışının kapılarını aralama potansiyeli taşıması açısından da kritik bir eşik olarak nitelendirildi.
Bir adım geriden: NASA, Apollo programında ilk insanlı uçuştan insanlığın Ay’a ayak basması noktasına yalnızca sekiz yıl içinde ulaşmıştı. Soğuk Savaş’ın hızlandırdığı bu süreç, tarihin en hızlı teknolojik atılımlarından biri olarak kayda geçmişti.
Sekiz yıllık hummalı bir çalışmanın ardından 16 Temmuz 1969 günü Neil Armstrong, Buzz Aldrin ve Michael Collins, Apollo 11 görevi kapsamında şu anda Cape Canaveral Uzay Üssü olarak bilinen fırlatma merkezinden “Saturn V” roketiyle Ay’a gönderildi. Ekip, Ay’ın yörüngesine 19 Temmuz’da ulaştı ve 20 Temmuz günü, Dünya’dan ayrıldıktan tam 100 saat 12 dakika sonra komuta modülünden Ay modülüne geçiş yaparak yüzeye inmek üzere hazırlıklarına başladı.
İniş, 2,5 saat sürdü. Armstrong ve Aldrin, yüzeye indikten 4 saat sonra dışarı çıkmaya hazır hâle geldi. Armstrong, merdivenin en alt basamağında insanlık ilk kez Ay’a ayak basmadan önce duraksadı ve tarihe geçen o ifadeleri kullandı:
“Bu bir insan için küçük, fakat insanlık için dev bir adım.”

Armstrong’dan 20 dakika sonra Aldrin de yüzeye ayak bastı ve “Güzel bir manzara, muhteşem bir ıssızlık” dedi. İkili, inişten 21 saat 38 dakika sonra Ay yüzeyinden ayrıldı.
Rakamlar: Bugüne kadar NASA, Ay yüzeyine altı farklı iniş yaptı ve Apollo uçuşlarında görev alan 24 astronot Ay’ı ziyaret etti. Bu astronotların 12’si, Ay yüzeyinde yürüme fırsatı buldu. Fakat insanlığın Ay yolculuğu, 1972’de hayata geçirilen Apollo 17 göreviyle sona erdi.
11 Aralık 1972 tarihinde Apollo 17 görevine katılan Eugene A. Cernan ve Harrison Schmitt, Ay’a ayak basan son astronotlar oldu.
Perde arkası: Uluslararası Uzay İstasyonu’nun (ISS) inşası, NASA’nın Ay görevlerini kesintiye uğratmasının en önemli sebeplerinden biriydi. 1966 yılında NASA’ya toplam bütçenin %4,5’ini ayıran ABD hükümetinin, Soğuk Savaş döneminden sonra bu bütçeyi büyük oranda kısması da ajansın Ay’a gitmeyi bırakmasında önemli bir rol oynadı. Birçok tarihçiye göre ABD için Sovyetler Birliği’ni Ay’a ulaşma mücadelesinde yenmek, uzay yarışına noktayı koydu.
Takip eden yıllarda patlak veren Vietnam Savaşı’nın maliyeti, artan iklim krizleri ve kent problemleri NASA’ya ayrılan bütçenin daha da kısılmasına neden oldu. Yakın dönemde ise insanlığın henüz hiç ayak basmadığı Mars’a ulaşmaya yönelik hedefler, NASA’nın Ay ile ilgili tutkusunun azalmasına yol açtı.
- NASA’nın kullandığı roketlerin yeniden kullanılabilir olmaması da insanlı Ay görevlerini oldukça maliyetli hâle getirdi. Hâlihazırda bütçe sıkıntısı yaşayan NASA, bu maliyetlerin altından kalkamaz hâle geldi.
- SpaceX ve Blue Origin gibi özel şirketlerin uzay arenasına girmesi ve sivil uçuşları başlatması ise NASA’ya önemli bir maliyet avantajı sağladı. Özellikle SpaceX’in yeniden kullanılabilir Falcon ve Starship roketleri, Ay’a dönüşe yönelik planların hızlandırılmasının önünü açtı.
Artemis II görevi bu hafta hayata geçirilebilir
NASA, uzay arenasında yaşanan gelişmelerin ardından Artemis programıyla yeniden insanlığın Ay’a dönüşünün kilidini açtı. Fakat Artemis programı, bütçe kesintileri, onlarca yıl süren belirsizlik, Ay ve Mars arasında gidip gelen stratejik hedefler ve teknik gecikmeler nedeniyle Apollo programından çok daha yavaş ilerledi.

Programın ilk görevi, 2022’de Artemis I ile hayata geçirildi. Ay çevresinde yapılan insansız görev, SLS roket ve Orion uzay aracını test etti. Artemis programı kapsamında yapılan ilk insanlı görev olan Artemis II ise tıpkı Apollo 8 gibi astronotları Ay’ın yörüngesine götürerek yüzeye indirmeden Dünya’ya geri getirmeyi hedefliyor.
Ayrıntılar: Artemis II mürettebatında NASA astronotları Reid Wiseman, Christina Koch ve Victor Glover ile Kanadalı astronot Jeremy Hansen bulunacak. Ekip, NASA’nın devasa SLS roketi ve Orion kapsülüyle uzaya götürülen ilk mürettebat olacak.

10 günlük görev sırasında mürettebat, Ay'ın yörüngesine bir yolculuk yapacak, insanlığın uzayda şimdiye kadar ulaştığı en uzak noktaya ulaşacak, Orion’un kritik yaşam destek sistemlerini test edecek ve yüzeye inmeden Dünya'ya geri dönecek.
Takvim: NASA, esasında Artemis II için ilk uygun fırlatma tarihini 8 Şubat olarak açıklamıştı. Fakat Artemis II’nin provasında SLS roketin yakıtla doldurulması ve geri sayım yapılmasının ardından sıvı hidrojen sızıntısı yaşandı. Ayrıca Orion’un kapak basınçlandırma işlemi beklenenden uzun sürdü ve yer ekibinin sesli iletişim kanalında birkaç kesinti gözlemlendi. Bunun üzerine NASA, görevi Mart ayına erteledi.
Takip eden süreçte yapılan hazırlıklar sırasında ise SLS roketin üst kademesine helyum akışında problem yaşandı. Bunun üzerine Mart ayındaki fırlatma hedefi için rampaya götürülen roket, fırlatma rampasından montaj binasına geri taşındı. NASA, bu nedenle Mart ayındaki fırlatma penceresini de kaçırdı ve görevi tekrar Nisan ayına erteledi.
Öte yandan: NASA, Artemis II’nin ilk fırlatma denemesini 1 Nisan’da yapacak. Fakat hava koşulları ve roketle ilgili son kontrollere bağlı olarak 6 Nisan’a kadar üç deneme daha yapılabilecek. 6 Nisan’a kadar görev hayata geçirilemezse bir sonraki fırlatma penceresi 30 Nisan’da açılacak.
Fırlatma, ABD’nin Florida eyaletindeki Kennedy Uzay Merkezi'nden yapılacak. SLS ve Orion’un bazı parçalarını çalıştırarak fırlatma hazırlıklarına Pazartesi günü başlayan yer ekibi, her şey yolunda giderse 1 Nisan Çarşamba günü erken saatlerde roketin itici kademesini 700 bin galondan fazla yakıtla dolduracak. Bu yakıt işlemi beş saate kadar vakit alacak.
Görevden birkaç gün önce mikroplara maruz kalmamak için karantinaya alınan mürettebat, fırlatmadan 4 saat 40 dakika önce rampaya götürülecek. Burada ekipler, astronotların Orion kapsülündeki koltuklarına emniyetli bir şekilde yerleşmesine yardımcı olacak.
NASA, görevi resmî YouTube kanalı üzerinden canlı yayımlayacak. Kanalda Orion kapsülünden de canlı yayın yapılacak.
Kalkış: Fırlatma işleminden yaklaşık 8,5 dakika sonra mürettebat uzaya ulaşacak. Görevin ilk gününü Dünya yörüngesinde geçirecek olan ekip, Orion’un yaşam destek sistemlerini test edecek. İkinci gün ise Orion’un ana motorları ateşlenecek ve araç Ay’a doğru yola çıkacak.
Ay’ın yörüngesine yolculuk dört gün sürecek. Yolculuk sırasında astronotlar, Orion’un uzaydaki radyasyona karşı ne kadar iyi koruma sağladığını test edecek ve takip eden Artemis görevlerinde acil durum ve olağanüstü gelişme gibi durumlarda uygulanacak prosedürleri yerine getirecek.
Görevin beşinci gününde mürettebat, Ay’ın etrafında dönerek yüzeyine yaklaşık 9 bin 656 kilometre yaklaşacak. Ekip, Ay’ın yörüngesinde dönerken 1970’te Apollo 13 göreviyle kırılan 398 bin kilometrelik rekoru geride bırakacak ve insanlığın uzayda ulaştığı en uzak noktaya dokunacak.
Mürettebat, takip eden günlerde Dünya’ya geri dönecek ve 10’uncu günün sonunda San Diego açıklarında Pasifik Okyanusu’na iniş yapacak.
Önemli ayrıntı: NASA, Artemis II’de astronotların uzaya akıllı telefon götürmesine izin verecek. Böylece mürettebat, görev sırasında özel anları anında yakalayabilecek ve bu görüntüleri daha spontane bir biçimde dünyayla paylaşabilecek. Uzaya gidecek cihazlar arasında yeni nesil iOS ve Android telefonlar bulunacak.
Daha önce NASA, uzaya yalnızca Nikon DSLR kamera ve GoPro göndermişti.
Artemis II neden önemli?
Artemis II, beş ana sebeple kritik bir dönüm noktası olacak.
1. Programın ilk insanlı görevi olacak: Artemis II, Artemis programı kapsamında yapılan ilk mürettebatlı görev olacak. NASA, yüzeye iniş yapmayacak olsa da bu görevle birlikte 1972’den bu yana ilk kez Ay’a insanlı bir görev gerçekleştirecek.
2. Yeni bir uzay yarışının kapısını aralayacak: Apollo programı döneminde ABD’nin uzay yarışındaki rakibi Sovyetler Birliği’yken bu kez sahneye Çin çıkacak. ABD, Artemis II ile birlikte uzay yarışında Çin ile arasındaki rekabeti daha da kızıştıracak.
Ay’ın karanlık yüzüne ulaşan ve bölgeden örnek getirmeyi başaran ilk ülke olan Çin, 2030’a kadar Ay’ın güney kutbuna astronot göndermeyi hedefleyecek. İniş için aynı bölgeye odaklanan NASA da Çin’den önce yüzeye astronot indirerek uzay yarışında rakibini geride bırakmaya çalışacak.
Ay’ın güney kutbundaki buz rezervlerinin içme suyu ve yakıt üretimi açısından kritik önem taşıdığı düşünülüyor.
3. Mars hedefine yönelik bir basamak olacak: Yedi yıl içinde 20 milyar dolar yatırım yaparak Ay’da kalıcı bir üs inşa etmeyi planlayan NASA, burayı Mars görevleri için bir sıçrama noktası hâline getirecek. Dünyaca ünlü uzay ajansı, Artemis programıyla Apollo’dan farklı olarak yalnızca Ay’a gitmeyi değil, orada kalıcı bir insan varlığı kurmayı hedefleyecek.
Ay üssü, onlarca görevle üç fazda inşa edilecek. İlk fazda iletişim ve navigasyon sistemleri ile astronotların Ay’da seyahat etmelerine olanak tanıyacak taşıtlar ve robotik iniş araçları Ay’a gönderilecek. İkinci aşamada Ay yüzeyinde tekrarlayan astronot operasyonları başlatılacak. Üçüncü aşamada ise kalıcı bir üs oluşturmaya yönelik daha ağır altyapılar Ay’a taşınacak ve uyduda insanlığın varlığı kalıcı hâle getirilecek.
Kurulacak üs, Ay’da yıl boyu yaşanmasına ve Ay’ı ziyaret eden astronotların ağırlanmasına olanak tanıyacak.
Çin de 2030 yılına kadar Ay’da kalıcı bir üs inşa etmeyi planlıyor.
Ay’a gitmek ve orada kalıcı bir üs inşa etmek, NASA’nın başka bir gezegende nasıl yaşanacağını ve çalışılacağını öğrenmesine yardımcı olacak. Mars’tan çok daha güvenli, maliyetsiz ve kolay bir test alanı olan Ay, NASA’nın astronotlar için kızıl gezegende hava ve su üretmeyi mümkün kılacak teknolojiyi mükemmel hâle getirmesini sağlayacak.
NASA, Ay’da kalıcı bir üs inşa etmek için hem enerji üretmek hem de astronotları aşırı sıcaklar ve uzay radyasyonu gibi olumsuz koşullardan koruyacak yaşam alanları inşa etmek zorunda olacak. Tüm bu deneyim, ilk kez denendiğinde felaketle sonuçlanabilecek teknolojiler için bir test alanı oluşturarak Mars görevlerini çok daha güvenli hâle getirecek.
4. Temsiliyet açısından bir dönüm noktası olacak: Artemis II görevinde bir kadın, bir siyahi ve bir Kanadalı astronot bulunacak. Bu nedenle görev, uzay çalışmalarının toplumsal temsiliyet açısından geçirdiği dönüşümü yansıtacak.
Artemis programı, Ay yüzeyine de ilk kez bir kadın ve bir siyahi astronot taşıyacak.
5. Ay’daki madenlere erişime giden yolda ilk adım olacak: Ay’ın bazı bölgelerinde Dünya’da oldukça az miktarda bulunan nadir toprak elementlerinin yoğunlaştığı ve bu elementlerin çıkarılabileceği düşünülüyor. Demir ve titanyum gibi metaller ve yarıiletkenlerden tıbbi ekipmanlara kadar pek çok üründe kullanılan helyum, bu elementler arasında yer alıyor.
Ayrıca bilim insanları, bazı minerallerde suyun hapsolmuş durumda olduğuna ve Ay’ın kutup bölgesinde önemli miktarda su bulunduğuna inanıyor. Ay’da sürekli gölgede kalan kraterlerde de buz birikmiş olabileceği düşünülüyor. Uyduda kalıcı bir üs inşa etmek için suya erişim hayati bir önem arz ediyor. Hidrojen ve oksijene ayrıştırılabilecek su, astronotların nefes alabileceği bir hava yaratma potansiyeli de taşıyor.
- Ayrıştırılacak elementlerin uzay araçları için yakıt olarak da kullanılabileceği belirtiliyor.
Artemis II ise Ay’a insan götürme yolundaki ilk büyük dönüm noktası olma niteliği taşıyor. Birleşmiş Milletler'in 1967 tarihli Uzay Anlaşması, hiçbir ülkenin Ay'da herhangi bir toprak parçasına sahip olamayacağını söylüyor. Fakat anlaşmada ülkelerin Ay toprağı üzerinde faaliyet göstermesine engel olan herhangi bir hüküm bulunmuyor.
Bu da Ay’a ilk gidecek ve oradaki en verimli toprakta faaliyet göstermeye başlayacak olan ülkenin uzay yarışında avantajlı bir pozisyon elde edeceği anlamına geliyor.
İnsanlık ne zaman Ay yüzeyine dönecek?
Yakın zamanda Artemis programını güncelleyen NASA, programa bir görev daha ekledi. Bu ek görev nedeniyle insanlığın Ay yüzeyine dönüşü, 2027’den 2028’e ertelendi.
Bir adım sonrası: Güncellemeyle birlikte Artemis II’nin ardına Artemis III’ün yerini alacak bir görev eklendi. 2027’de hayata geçirilmesi planlanan bu ek görevde NASA, SpaceX veya Blue Origin’in geliştireceği Ay’a iniş aracı ile Axiom Space’in ürettiği uzay giysisini test edecek. Bu görev, astronotların Ay yüzeyine ineceği göreve hazırlık niteliğinde olacak.
Astronotları 2027’de Ay yüzeyine indirecek olan Artemis III görevinin adı ise Artemis 4 olarak değiştirilecek ve görev 2028’de hayata geçirilecek. Program, planlandığı şekilde ilerlerse insanlık, tam 56 yıl aranın ardından Ay yüzeyine geri dönecek.
Editörün önerisi: 55 yıl sonra Apollo 11’i hatırlamak: Ay neden gözden düştü? | Quando İçgörü, Doğa Yurduneri










