Nedenleri ve sonuçlarıyla çip krizi

Dünya daha dijital bir hale geldikçe, akıllı telefonlardan otomobil ve çamaşır makinelerine kadar hayatın pek çok alanında kullandığımız cihaz ve araçların üretimi için gerekli olan yarı iletken çiplere olan ihtiyaç da giderek büyüyor. Hâlihazırda yıllardır “Ben geliyorum” diyen çip krizi, covid-19 pandemisinde yaşanan kapanmalar sonucunda fabrikalarda üretim aksaklıkları meydana gelmesiyle iyice içinden çıkılması zor bir hal almış bulunuyor.

Peki, çip krizi en çok hangi endüstrileri etkiliyor ve ardında ne gibi nedenler yatıyor?

En ağır darbeyi alan: Otomotiv sektörü

Son birkaç yıldır endüstrinin talebini karşılayacak boyutta çip üretilemiyor. Hâl böyle olunca da pek çok ürünün üretimi gerçekleştirilemiyor ya da gecikiyor. 

PlayStation 5 almayı neredeyse imkansız hale getiren çip krizi en çok da otomobil üreticilerini etkiliyor. Toyota, Ford ve Volvo gibi otomobil devlerinin fabrikalarında üretimi yavaşlatması veya geçici olarak durdurmasına neden olan çip krizi sebebiyle Elon Musk’ın elektrikli araç şirketi Tesla’nın da pek çok modelinde çeşitli özellikleri devre dışı bıraktığı biliniyor. 

Öte yandan, krizin etkileri akıllı telefon üreticilerinde de kendisini hissettiriyor. Buna göre Apple kıtlık nedeniyle iPhone satışlarının etkilenebileceğini belirtiyor. Goldman Sachs ise küresel çip kıtlığından en az 169 farklı sektörün etkilendiğini aktarıyor.

Krizin ardında ne yatıyor?

Pandemi sırasında uzun süre evde kapalı kalmak zorunda kalan insanların dizüstü bilgisayarlar ve oyun konsolları gibi elektronik ürünlere merak salması ve bu ürünlerin satışında çok ani bir şekilde patlama yaşanması da stokların hızla tükenmesine, sonrasında ise talebin yeterince hızlı bir şekilde karşılanamamasına neden oldu. Aynı şekilde, 2020 baharında araba satışlarının endüstri yetkililerinin beklentilerinin üstünde olması da benzer bir soruna yol açtı. Çin merkezli teknoloji şirketlerine yönelik yaptırımlar da başlangıçta otomobil endüstrisinde yoğunlaşan krizin daha da şiddetlenmesine ve buzdolaplarından mikrodalgalara kadar birçok tüketici elektroniği cihazına sıçramasına neden oldu.

Çipe olan ihtiyaç arttıkça şirketlerin stoklarını desteklemek adına fazla fazla çip alması ise bardağı taşıran son damla oldu. Kapasite iyice sıkıştı ve en ucuz çip bileşenlerinin bile maliyetlerinin yükselmesi, çiplerin kullanıldığı ürünlerin de fiyatını yükseltti.

Çin krizi ne zaman son bulacak?

Çip krizinin ne zaman sonlanacağı ise kendi içinde apayrı bir sorun oluşturuyor. Krizin ne zaman son bulanacağına dair herkes farklı bir şeyler söylüyor. ABD merkezli çip üreticisi Qualcomm’un CEO’su Cristianı Amon konuya biraz daha olumlu yaklaşanlardan. Krizin etkilerinin 2022’nin ikinci yarısında azalmaya başlayacağını belirten Amon, önümüzdeki yıl içerisinde ise krizin tamamen biteceğini düşünüyor. Bununla birlikte Amon, krizin herkes için aynı zamanda sonlanmayacağının da altını çiziyor.

Öte yandan sektördeki herkesin Amon kadar iyimser olduğu söylenemez. Mesela, çip üreticisi devi Intel’in CEO’su Pat Gelsinger, yarı iletken endüstrisinin daha 2024 yılına kadar sıkıntı çekmesini beklediğini belirtiyor. Gelsinger’a göre kilit üretim araçlarının kısıtlı kullanılabilirliği sebebiyle küresel çip krizi önümüzdeki iki yıl daha hayatımızda olacak.

Neler yapılıyor?

Krizin son bulması için dünyanın önde gelen şirketleri var gücüyle çalışıyor. Dünyanın en değerli çip üreticisi unvanının sahibi TSCM, 2021’den 2023’e kadar yeni kapasiteye 100 milyar dolarlık yatırım yapacağını; ancak sorunun 2022 yılı boyunca devam etmesini beklediğini belirtiyor. 

Samsung ise artan talebi karşılamak için dökümhane kapasitesini 2026 yılına kadar 2017’ye kıyasla üç katına çıkarmayı planlıyor. 

Aynı şekilde, yeni dökümhane kapasitesine yatırım yapmak için iddialı bir plan hazırlayan Intel’in hisseleri, yatırımcıların kârlılık konusunda endişelerinin bir sonucu olarak %12 oranında değer kaybetti.