OVP’nin makro hedefleri, enflasyon ve para politikası

Orta Vadeli Program (OVP)’nin makro hedefleri, TCMB’nin enflasyon hedefleri ve para politikası birbiriyle ne kadar uyumlu ve gerçekçi?  

Değerlendirmeye çalışalım. 

Önce OVP'nin büyüme hedefleri ile başlayalım. 2025 büyümesi %3,3 öngörülürken, 2026 tahmini %3,8, 2027 tahmini %4,3 oldu. Ekonomi yönetiminin enflasyon ile mücadelede daha yavaş büyüme istekliliğini de yansıtan bu tahminler mevcut eğilime göre iyimser görünüyor. Öncü göstergeler, 2025 büyümesinin OVP’nin %3,3 olan büyüme tahmininin oldukça üzerinde gittiğine dair sinyaller veriyor. İstanbul Bilgi Üniversitesi olarak haftalık verilerle yaptığımız tahminler 2. çeyrek büyümesini %4,5 öngörüyordu. Gerçekleşme %4,8 oldu. Üçüncü çeyrek tahminimiz %5 üzerinde seyrediyor. Yıllık büyüme %4 üzerinde görünüyor. Önümüzdeki süreçte faiz indirimleri ile büyümenin yavaşlamasını değil, artmasını beklemek daha gerçekçi görünüyor.

OVP’de büyümenin %4 civarında olan ortalamada tutulması işsizlikte %8 civarında yatay tahminleri getirmiş. Kendi içerisinde tutarlı bir tahmin. Bununla birlikte, haftada 40 saatten az çalışan eksik istihdamı ve son bir aydır iş aramayıp “iş bulursam çalışırım” diyenleri hesaba kattığımız atıl işgücü ya da geniş tanımlı işsizlik oranı %32’lerde seyrediyor. OVP’de de buna yönelik bazı politika öngörüleri bulunuyor. Önerilerin ana noktası iş aramayı teşvik etmek görünüyor ama temel sorun iş bulma süresinin uzaması gibi görünüyor. Çalışma motivasyonu var ama iş bulmak zor. Sorun işgücü arzı değil, işgücü talebi tarafında.

OVP’deki enflasyon tahminleri gelecek 3 yıl için sırasıyla %16, %9 ve %8. Hedefler TCMB ara hedefleri ile aynı ve bu şekilde olması da çok normal. Bununla birlikte, yukarıda da vurguladığımız gibi büyüme sürecinde olacağımız bu dönemde enflasyonu indirebilmek çok kolay bir hedef görünmüyor. Buradaki ana çıkış noktası, TL’nin reel olarak değerli kalmasına dayanan kur politikasının devamı görünüyor. ABD doları bazında 1,9 trilyon dolara çıkması beklenen GSYH’nın 2028 yılında 101 milyar TL’ye ulaşması öngörülüyor. Bu çerçevede hesapladığımız 2025 ve 2026 verileri, bu yıl ortalama dolar kurunun 39 TL, gelecek yıl yaklaşık 46 TL olmasına işaret ediyor. Anlamı, enflasyon hedefleri tutsa bile reel kur endeksinin mevcut değerli eğilimini sürdürmesi oluyor. Şu anda rekabette zorlanan sanayinin önümüzdeki 3 yıl rekabet gücündeki zorlanmaya ne kadar direnebileceği önemli bir tartışma olmaya devam edecek gibi görünüyor.

OVP’de cari açığın GSYH’ya oranının %1’ler civarında kalması öngörülmüş durumda. Normal koşullarda bu oran, net hata ve noksan kalemini kattığımızda %2,5 civarına geliyor. İhracatın zorlanmasına rağmen pazar kaybı yaşamamak için mevcut seviyesini koruması da cari açığın GSYH’ya oranının görece düşük kalmasının diğer bir nedeni görülüyor. İhracat ve sanayinin mevcut eğilimini sürdürmesi durumunda cari açığın GSYH’ya oranının düşük seyretmesi mümkün olabilir. Enflasyon ve cari açık hedefleri açısından sanayi ve ihracatın direnme kapasitesi önemli bir parametre olacaktır.

OVP’deki diğer bir hedef, bütçe açığının GSYH’ya oranının %4’lerin üzerinden %3’lerin altına inmesi olarak açıklandı. Deprem harcamalarındaki düşüş bu tabloya destek verebilir. Harcamalarda tasarruf eğilimi yatırımlarda izlenirken, sübvansiyon ve cari harcamalarda artış gözleniyor. Yatırımlarda azalma orta vadede verimlilik için, cari harcamaların artma eğilimi ise enflasyon için çok iyi bir haber görünmüyor. Vergi gelirlerindeki artış ile bütçe açığının artmaması amaçlanmış. Bu durum kayıt dışı ile mücadeleden kaynaklanacaksa olumlu bir yapısal iyileşme olur; dolaylı vergilerden gelecekse gelir dağılımı ve enflasyon açısından olumsuz olur.

Sonuç olarak, OVP’deki büyüme tahmininden öte gerçekleşen büyümenin daha hızlı olması durumunda —ki eğilim onu gösteriyor— enflasyon ara hedeflerine ulaşılması kolay olmayacaktır. Bu durumda Merkez Bankası kur politikasının, yani TL’nin reel olarak değer kazanmasa bile değer kaybetmemesinin, önemli olacağı söylenebilir. Şu andaki program çerçevesi de buna yakın görünmektedir. Kur politikasının sadece mal değil, hizmet üretimine verdiği zararı da dikkate alacak olursak, kur politikasına ikame olacak, talebi azaltabilecek ve özellikle servet etkisini azaltmaya yönelik kayıt dışıyla mücadelenin çok daha önemli ve yerinde olacağını düşünüyoruz.