Oyuncak Hikayesi 5: Oyunun içinde kalmak

Film: Oyuncak Hikayesi 5
Yönetmenler: McKenna Harris, Andrew Stanton
Yapım yılı: 2026
Süre: 102 dakika

Pixar’ın en popüler animasyon serilerinden Oyuncak Hikayesi’nin beşinci filmi, bir kez daha serinin en sevilen “oyuncaklarını” biraraya getiriyor. Ana karakterin Şerif Woody olduğu ilk dört filmin aksine, bu sefer başrolde Şerif Jessica’yı izliyoruz. 

Oyuncaklarımız üçüncü filmin sonunda bir önceki sahibi Andy’ye veda etmiş, etkileyici bir hayal gücüne sahip küçük Bonnie’nin odasına sığınmıştı. Her ne kadar oyuncaklarımız “sahiplerine ait” gibi gözükse de, aslında çocuklara hem ebeveynlik hem de dostluk yapanlar yine oyuncaklardı. Ait oldukları çocukların büyümesine tanık olan kahramanlarımız, çocuğun hayatındaki her dönüşümde kendileri de değişiyor ve kim olduklarını sorguluyorlardı. Bu değişim bazen popüler kültürde ve oyuncak sektöründe oluyordu. 

Örneğin, ilk filmde uzay çağının ürünü yeni oyuncağı Buzz Lightyear, klasik kahramanımız kovboy Woody’ye rakip oluyordu. Üçüncü filmde Andy üniversiteye gidiyor, oyuncaklarımız soluğu kreşte alıyor ve nereye, kime ve hangi zamana ait olduklarını sorguluyordu. Dördüncü filmde Bonnie anaokuluna başlıyor, oyuncaklarımız ise bu zor dönemde onun yanında olmaya çalışıyordu. Nihayet beşinci filme geldiğimizde, kahramanlarımız bir kez daha önü alınamaz bir değişime tanık oluyor: “Yeni teknoloji” oyuncaklar ve ekran kültürü.

Oyuncak Hikayesi 5, Bonnie’nin arkadaş edinmekte zorlandığı bir sahneyle başlıyor. Ailesi Bonnie’ye “çağı yakalasın” diye bir çocuk tableti (Lily) alıyor ve oyuncaklarımız bir kez daha, dinozor Rex’in sözleriyle,  “yok olma” tehlikesiyle karşı karşıya kalıyor. Başlangıçta bu değişimi tamamen reddeden film, teknolojiyi çocuklar için bir tehdit olarak gören bir anlatı kuruyor. Ancak önceki filmlerde olduğu gibi, burada da hikaye büyümenin, değişmenin ve dönüşmenin kaçınılmaz olduğu fikriyle ilerliyor. 

Her seferinde bu değişime karşı hem diğer oyuncakları hem de çocuğunu koruyan Şerif Woody, bir önceki filmde zamanının geçtiğini kabullenmişti. Bir “kayıp oyuncak” olan kahramanımız özgürleşmiş, dış dünyada yeni bir yolculuğa çıkmıştı. Dolayısıyla ilk üç film aslında Andy’nin değil, başkahraman olan Woody’nin etrafında dönüyordu. Daha doğrusu, iki hikaye paralel olarak ilerliyor, canlanan ve insanlaşan cansız nesneler bir çocuğun dünyasını anlamanın ve anlatmanın aracına dönüşüyordu.

• Tüm Pixar filmlerinde gördüğümüz bu anlatı formu, aslında temelde çocuklara anlatılması zor kavramları anlatmanın bir yolunu arıyor. Örneğin Inside Out serisinde büyümeyi, hüznü kabullenmeyi ve ergenliğin getirdiği kaygıyı insanlaşan duygular aracılığıyla izlemiştik. Soul’da ve Coco’da ise doğumu, ölümü ve yası,  Monsters Inc.’de neşeyi ve korkuyu, Cars’da rekabeti ve arkadaşlığı, Finding Nemo’da yine büyümeyi ve kaybı kabullenmeyi...

Bu temaların neredeyse hepsini biraraya getiren ve Pixar’ın en uzun soluklu serisi ve ilk filmi olan Oyuncak Hikayesi’nin bu anlamda yeri çok özel. 1995’ten beri onunla birlikte büyüyen, yaş alan ve yaşlanan seyircisini de hikayesine ortak eden, onu da “büyüten” bir seri Oyuncak Hikayesi. Bu nedenle kendi içinde bir tarihi de var. 

Andy’den kreşe ve sonra da Bonnie’ye uzanan bir yolculuğa tanık oluyoruz seneler içinde. Bu yolculukta değişen şeyler olduğu kadar değişmeyen, korunan ve daima kucaklanan şeyler de var. Örneğin, tüm çatışmalara rağmen, gidenler, kalanlar ve yeni gelenlerle birlikte birarada kalan oyuncaklarımızın kurduğu aile. Filmlerdeki “gerçek aileler” genellikle klasik, beyaz ve orta sınıf bir temsile sahipken, oyuncakların kurduğu aile ise çok daha zengin, kucaklayıcı ve seçilmiş bir aile. Her filmin başında bir tehdit olarak hikayeye dahil olan “düşmanlar” ise, yine her filmin sonunda bu ailenin bir parçası oluyor.

“Düşman” tablet Lily’nin Bonnie’nin tüm dikkatini, gününü ve dünyasını ele geçirmesiyle başlayan beşinci film, oyuncaklarımızın yeni teknolojiye yönelik nefretiyle devam ediyor. Sanal dünyadaki oyunlar, Bonnie’nin “gerçek” oyuncaklarla oynadığı, hayalî dünyalar yarattığı ve farklı rollere büründüğü oyunları unutmasına neden oluyor. Bu sırada gerçek arkadaşlığın da tehlikeye girdiğini fark eden oyuncaklarımız, Lily’den kurtulmak için her zamanki gibi ters giden bir plan yapıyor.

• Öte yandan film ilerledikçe iki taraf da birbirine yaklaşıyor ve eskiyle yeni arasında bir denge kuruluyor. Özellikle Bonnie’nin yeni arkadaşı Blaze’in eski ve yeni oyuncaklarıyla oynadığı sahne, bu dengeyi kuran en anlamlı sahnelerden biri. Jessie ve küçük atıyla oynayan Blaze, eski fotoğraf makinesini, küçük bilgisayarını ve ona tuvalet eğitiminde yardımcı olan dijital oyuncağını oyununa dahil ediyor.

Klasik bir hikaye anlatırken bir anda sürükleyici bir casus hikayesine dönüşen bu oyunun kurduğu denge, sonraki sahnelerde gerçeğe dönüşüyor. Jessie, Woody ve Buzz, yeni dijital arkadaşlarının yardımıyla Blaze ve Bonnie’yi biraraya getiriyor. Örneğin, fotoğraf makinesi yeni anıları kaydetmeye ve farklı görme biçimlerine alan açıyor. Mesaj atma ve GPS özellikleri de yine kahramanlarımıza fazlasıyla yardımcı oluyor. 

Öte yandan, filmin yeni teknoloji ve ekran kültürünün çocuklar üzerindeki etkisine dair yaklaşımını ne iyimser ne de kötümser olarak tanımlamak mümkün. Film Bonnie ve Blaze’i yeni teknolojinin ele geçirdiği diğer çocuklardan “farklı” olarak tanımlıyor. Ancak bunun yanında küçük ekranlara hapsolmuş; hatta bu ekranların yarattığı fiziksel mesafe nedeniyle zalimleşen çocuklar da görüyoruz. 

Burada ebeveynlere ve yetişkinlere yönelik didaktik olmayan, olabildiğince incelikli bir eleştiri ve uyarıdan söz etmek mümkün. Film, ailelere ve çocuklara karşı suçlayıcı olmayan, fakat sözünü de esirgemeyen bir anlatıya sahip. Serinin tamamına baktığımızda, belki de ilk defa böylesine doğrudan bir uyarıya tanık oluyoruz. Bununla bağlantılı olarak film yine önceki filmlerden farklı bir anlatı formu kullanıyor. Filmin açılış sahnesiyle başlayan ve ana hikayeyle uzun süre kesişmeyen paralel bir hikaye izliyoruz: Bir uçak kazası sonucu ıssız bir adanın sahiline vurmuş, onlarca “yeni teknoloji” Buzz Lightyear oyuncağının yolculuğu.

Yeni teknolojinin Buzz’un bedeninde insanlaşmış hâli olarak görebileceğimiz bu grup, kutularından çıktıkları gibi hedefe doğru ilerliyor: Yıldız kumandanı bulmak. Varoluş hedefleri yine aynı, kumandanlarının yolunda İmparator Zurg’u alt etmek. Film ilerledikçe önce hayvanlarla, sonra çocuklarla, en sonda ise oyuncaklarımızla karşılaşan bu uzay askerleri, gitgide sevgiyi, şefkati ve yaşam sevincini deneyimliyor ve değişiyorlar. İçine doğdukları yüksek teknolojiyi savaş ve saldırı için kullanmaya programlanmış bu oyuncaklar, “doğru şekilde” yönlendirildiklerinde hem oyuncaklarımızı hem de çocukları kurtarıyor. 

Dolayısıyla filmin yeni ve eski dünya arasında kurduğu anlaşma böylece koşullu bir barış oluyor. En sonunda bir kez daha “dostluğun kazandığı” film olabildiğince oyunun içinde kalmak için çabalıyor. Oyuncak Hikayesi’nin yüksek teknoloji dünyamızda açtığı parantez, oyunun bitmemesi ve oyuncakların daima yaşaması temennisiyle şimdilik kapanıyor. Sonsuzluğa! Ve ötesine. 

Benzer işler:

• Inside Out (2015, Pete Docter)
• Ponyo (2008, Hayao Miyazaki)