Renkli evlerin mahallesi

Rota: Kiremit Caddesi, Balat. Mahalleli: Roksan Sarfati. Fotoğraflar: Deniz Sabuncu.

Atölyeme, Mah-Roc’a çıkan ana yolda, o meşhur rengârenk evlerin olduğu Kiremit Caddesi’ndeyiz şimdi. Her an her köşede birini fotoğraf çekilirken görebilirsin. Yıllar içinde çok fazla kimlik değiştirmiş bir yer. Her yürüdüğümde "eski zamanlar gibi olsa" diye içimden geçirdiğim, Google maps üzerinde "Balat Renkli Evler" olarak işaretlenmiş nokta. Seni buraya sürüklememin sebebi ana yürüme arterim olması. Atölyeye giderken rutinim yani. Ama asıl sebebi tarihinin tanıklığı. Rumların, Yahudilerin ve Ermenilerin sokağıymış burası. Bazen durup hayal ediyorum, artık olmayan, göç etmiş eski sahiplerini.

Roksan atölyesini Samsung Galaxy Z Fold4'le fotoğraflıyor

Mah-Roc atölyesini babamla birlikte kurduk, burası bizim için bir hub. Atölyenin yerini Balat olarak seçme sebeplerimizden biri geçmişi anmak aslında, köklerimizden bir nebze olsa kopmamak, büyüklerimizden dinlediğimiz hikâyeleri yaşatmak, atalarımızın “ev”lerinde mesken bulmak. 

Babam için emeklilik hayatındaki yeni adresi, benim için tüm duygu ve düşüncelerimi tasarıma dönüştürdüğüm alan. Seyahatlerden buraya dönüyorum: evdeyim. Topladıklarımı birleştiriyorum, kökleniyorum, sindiriyorum ve soluklandıktan sonra hikâyeler yazmaya başlıyorum.

Dinler arası bir üçgenin ortası

Belki de bir geleneği yaşatmak için seçtiğimiz mahallenin en işlek caddelerinden birinde yola düşelim şimdi. Dikkatimizi ilk olarak rengârenk evler çekiyor. Bir kısmı iyi mimarlar tarafından restore edilmiş bir kısmı ayak uydurmak uğruna absürt renklere boyanmış. Yokuşun yukarısına ilerledikçe dönüşümü keskin hissediyoruz. Solda Rum Erkek Lisesi ve kiliseler; sağda Ahrida Sinagogu, Yanbol Sinagogu, Kanlı Kilise (Moğolların Azize Meryem Kilisesi), Panagia Paramythia Kilisesi; en yukarıda Fethiye Camii'yle dinler arası bir üçgenin ortası burası.

Yürüdükçe gördüğümüz renkler, dokular, yapılar ve detaylar fotoğraf karelerine arka plan olmaktan çok daha fazlası, dinlemesini bilene ve kulak verene anlatacakları çok. Daha da tepelere tırmandıkça mahalle sahipleri değişiyor. Adımlar Çarşamba’ya uzanırken Balat’ın bir zamanlarının çok kültürlü ve çok dinli tanıkları anılarda daha da derinlere gömülüyor. Bu cadde çok fazla hikâye anlatıyor.

Yeni Mah-Roc'lar yolda

Biraz da yorgun bir yer: Kiremit Caddesi

Kutlamaların buluştuğu, kültürlerin birbirine kucak açtığı caddeymiş burası. Her bayramda o güne göre süslenir, şenlikler yapılırmış. Herkesin hakkı varmış. Uzun masalar kurulurmuş. Şarkılar söylenir danslar edilir büyük bir coşkuyla günün önemi anılırmış. Ve herkes bilirmiş kimin bayramı kimin kutlaması ne zaman. Belki o eski dinler, diller yok ama burası birçok kültürü hâlâ iç içe tutmaya devam ediyor. 

Yürürken bir yanda Smelt&Co.'yu görüyoruz, eforsuz ve havalı, içeride ne olup bittiğine dair merak uyandırıyor. Bir yanda da Suriyeli göçmen aileler, tasarım ofisi ve Avrupalı aileler. Balat'ta çeşitlilik var, burası çok dil konuşuyor. Ahenkli olduğunu söyleyemem ama derin bir saygı olduğu kesin.

Ne yazık ki bugünlerde günübirlik misafirleri çok fazla. Her köşesi fotoğraf çekilenlerle dolu. İnsanların hızlıca tükettiği, "ben de buradayım" diye paylaştığı buna rağmen ani değişimlere ayak uydurmaya çalışan, biraz da yorgun bir cadde Kiremit Caddesi. 5 yıl önce buradan ilk yürüdüğümde mahalleye dair bir çekincem vardı; sanki mahalleye yabancı biri geldiğinde orada yeteri kadar zaman geçirmezse dışlanacakmış gibi küçük bir tedirginlik hissi. Bugünse burada herkese selam vererek bir mahalleli olarak geçiyorum. Emlakçı abi, kendimi bir nebze daha yakın hissettiğim Smelt&Co. ekibi, bütün gün sokakta örgü ören teyze, karşısında sokakta oturan diğer teyzeler topluluğu ve komşularım.

Balat’a sahip çıkanların adresleri

Balat’ın değişimi içindeki kültürel çatışmalardan ve geçmişten aldıkları ilhamla ortak gayede olan insanlar var. Bizim gibi bu mahalleyi ev yapan, değişim içinde bir zanaati devam ettirmeye çalışan ve aynı zamanda dönüşüme ayak uyduranlar. Gel, dolaşalım.

Roksan'la Balat turundayız

Şair Niyazi’den Mah-Roc Atölye’den çıkıyoruz yola,

Çorbacı Çeşmesi Sokak’ta ressam Yahya Bağcı’ya; Balat Sanat’ta Betül Sivriler’in çini atölyesine; Balat Çini’de Seyyide Yılmaz’a merhaba diyoruz.

Rıfat Efendi’de Sevde ve Fatih’in atölye ve dükkânı Atölye Kürün, Tin tin Atölye Oyuncak Atölyesi karşılıyor bizi,

Bekri Mustafa Sokak’ta Elif Acar’ın seramikleriyle kahvemizi içip biraz soluklanıyoruz.

Vodina Caddesi ve devamı 1200 Derece Cam Atölyesi, porselen ve seramik yapımını öğrendiğin Saliha Kartal ve Zoks Studio, Ada restaurant yanında Nur ve Gülay Hanım’ın sahibi olduğu Harmanhane antika restorasyon atölyesi; Nur Hanım’ın eşi gramofon ve plak tamircisi Refet Usta’nın dükkânı Anılar Eskici, Çamurotu; sinema sektörüne kıyafet veren Murat Efe Prop House diye uzayacak yol.

Leblebiciler Caddesi’nde, aramızdaki adıyla Çıfıt Çarşısı’nda, kunduracılar, yorgancılar ve unutulmaya yüz tutmuş meslekleri icra eden zanaatkârlarla tanışacaksın.