Sakura

Prof. Dr. Gülşen Aytaç

Gökyüzünün gri ile mavi arasında bocaladığı, hava durumunun yağmakla yağmamak arasında kaldığı, toprak üzerindeki kahverengi renk paletinin yeşil renge dönmek istediği zamanlarda kendini gösterir pembe çiçekli sakuralar. 

Ülkemizde yer yer kendini gösteren sakuralar, Japonya’da binlerce ağacın aynı anda çiçek açmasıyla adeta gökte duran pembe bir kar bulutunu andırır. Japon coğrafyasının en etkileyici görüntülerinden biri olan Fuji Dağı’nı bembeyaz örten kar ile uyum içinde eteklerinde açan sakuralar doğaya şiirsel bir güzellik katar. Aynı manzarada buluşan Fuji Dağı ve zirvesindeki kar bize sonsuzluk ve sessizliği hatırlatırken, sakura ağaçlarının pembe kar hissiyatı bize güzelliği, geçiciliği ve anda kalmayı vurgular. 

Özellikle Edo dönemi gelişen Ukiyo-e eserlerinde sakuralar, gündelik yaşamın şiirselliğiyle resmedilir. Sakuralar bu resimlerde yalnızca bir ağaç değil; insanları bir araya getiren bir buluşma ve paylaşım alanıdır. Altlarında yapılan piknikler, hoş sohbetler ve neşeli anlar, çiçeklerin neşeyi çağrıştıran pembe renklerinin adeta birer yansımasıdır. Manzara resimlerinde bütüne yayılan sakuralar, motif motif; resim, dokuma, seramik, ahşap ve porselen gibi ince işçilik gerektiren sanatlarda da yer bulur. Sakuranın kısa ömürlü zarafeti böylece kalıcı hale gelir.

                                                   _{Eser: Katsushika Hokusai}

Çiçekler zirveye ulaştıkları anda, bazen solup dökülmeyi beklemeden bir rüzgarla adeta kar fırtınası gibi aniden ve zarifçe dökülür. Bu da insanda geçicilik ve ömrün kısalığını hissettiren bir an yaşatır. Bu hisler vesilesiyle sakuralar, Japon edebiyatında ve felsefesinde bazı önemli kavramların doğmasına neden olmuştur. ‘Mono no aware’ kavramı güzelliği kalıcılık değil geçicilik olarak tanımlamaktadır. Yani sakura ağacının güzelliği çiçeklerinin güzelliğinden değil, çiçeklerinin kısa süre açık kalıp hızla dökülmesinden kaynaklanmasındandır. Bu geçicilik, güzelliği daha derin ve daha anlamlı kılmaktadır. 

Sakura ağaçları (Prunus serrulata), dünya genelinde yaklaşık 3000 tür barındıran Rosaceae (Gülgiller) familyasına aittir. Kuzey Yarımküre'nin ılıman kuşaklarında geniş bir doğal yayılıma sahiptirler. En yoğun olarak yayılım gösterdiği bölgeler Japonya, Çin ve Güney Kore olmak üzere Doğu Asya’dır. Toprak istekleri, iyi drene olmuş ve mineral açısından zengin olan topraklardır. Sakuralar orman ekosistemlerinde aktif rol oynamaktadır. İlkbaharın erken dönemlerinde, diğer birçok bitki türü henüz kış uykusundayken açan kiraz çiçekleri, polinatörler için hayati bir protein ve karbonhidrat kaynağıdır. Bahar aylarındaki kısa çiçeklenme fazından başlayarak, yıl boyunca toprağa dökülen organik materyalleri sayesinde ekosistem servislerine hizmet eden önemli doğal varlıklardır.  

Sakuralar Japonya’daki kutsal önemleri ve kat kat açan güzel çiçekleri sayesinde, diğer ağaçlar gibi derin budanmamış veya kesilmemiştir. Bu sebeple orman örtüsünde olduğu gibi kentsel alanlarda da baskın bir tür olarak yerini almış, bu ağaçları ziyaret ve izleme gelenekselleşmiştir. Bu geleneğe Hanami denir ve kuşaklar boyu bu gelenek yaşatılmıştır. Hanami geleneğinin kökleri Şinto inancına kadar uzanmaktadır. Şintoizm’in ruhuyla şekillenen doğa anlayışı, Hanami’yi insanın sakuralarla buluştuğu kutsal bir hac ziyaretini andıran bir deneyime dönüştürmektedir. Şintoizm’de doğada her şeyin ruhu olduğu inancındaki gibi sakura ağaçlarının da içlerinde tarım tanrıları olduğuna inanılır ve bunu da etimolojik araştırmalar desteklemektedir. Etimolojik olarak "Sa" pirinç tarlası tanrısını, "Kura" ise bir tanrının oturma yerini ifade etmektedir. Yani Sakura "pirinç tarlası tanrısının oturma yeri" dir. Bu nedenle çiçeklenme dönemi kutsaldır ve sadece izleme eylemi değildir.

Hanami geleneği başlangıçta Şinto ritüelleriyle ve aristokrasiyle bağlantılı iken 17. yüzyıl Edo dönemi ile birlikte parkların kamuya açılmaya başlaması ve tapınakların halkın gezebildiği yerler haline gelmesiyle sakura ağaçlarının daha fazla dikilerek halkın Hanami yapması teşvik edilmiştir. 20. yüzyıl başlarında ise Japonya’da demiryolu ağlarının genişlemesi, halkın ve turistlerin farklı bölgelere kolayca ulaşmasını sağlamasıyla Hanami artık sadece yerel bir etkinlik olarak değil, şehirler arası bir turizm fırsatı haline gelmiştir. 20. yüzyılın sonlarından itibaren ise Hanami, küresel ölçekte büyük ilgi gören bir turizm geleneğine dönüşmüş; sakura çiçeklerinin açtığı bahar günlerinde Japonya, dünyanın dört bir yanından gelen ziyaretçilerin akın ettiği bir cazibe merkezi halini almıştır. Bu sayede ülke ekonomisine büyük kazanç sağlamışlardır. Böylelikle sakuralar, doğal ve felsefi yönlerinin yanı sıra ekonomiye sağladıkları büyük katkıyla Japonya’nın pembe umutlu günlerinin simgesi olmuştur.