Spor değil demek olayın fiziksel ve mental eforuna haksızlık diye düşünüyorum. - Can Ayhan

Snooker fazla efor sarf edilmeyen bir spor gibi gözüküyor kafamızdaki spor algısına göre bir şeyi spor olarak algılamamız için neler gerekiyor?

Bir spor algısı var ve buna uyduramıyoruz gibi bir durum yaşanıyor burada. Şimdi snooker tabii ki bir spor. Fiziksel ve mental olarak efor sarf ediyorsun yani bir atletizm pisti gibi o sahanın etrafında koşmak da fiziksel bir efor, snooker masasının çevresinde 5 saat belki 10 saat bir maç oynamak onun mental dinamiklerine hakim olmak ve bununla ilgili performans sergilemek de spor olarak kabul edebileceğimiz bir şey. Spor değil demek olayın fiziksel ve mental eforuna haksızlık diye düşünüyorum. Tarihini ayrı konuşuruz ama sadece bu etmenlerle bile spor olması için yeterli.

Görsel: Monophy

Zaten tarihine çok hakim olup böyle bir argüman geliştiremeyiz. Sadece kas gücüyle, gözle görülen bir eforun olduğu sporlar gibi bir performans olmadığı için nasıl bir spor olduğu sorgulanıyor olabilir.

Bilardoyu spor olarak kabul ediyor muyuz? Snooker da bilardonun bir çeşidi. Bence bilardo bir spor olduğu için snooker da bir spor. Yani belli kuralları olan ve o kurallar  içinde rekabet edilen hem fiziksel hem mental olarak rekabet edilen şeylere spor diyebiliyoruz. Profesyonel spor çünkü, belki amatör sporlar ve profesyonel sporlar olarak ikiye ayırabiliriz. Snooker profesyonel icra edilmesi gereken bir spor. Şuradan anlarsın toplam 128 tane profesyonel sporcu var. Dünya geneline futbol ya da basketbol kadar yayılmış bir spor olmasa da her yerden ulaşılabilecek bir spor dalı olmasına bakarsak sadece 128 kişinin bunu profesyonel manada icra ediyor olması aslında sporun ne kadar zor olduğunu da gösteriyor. 

Maçlara baktığımızda süper starların oynadığı maçlar da dahil daha düşük seviyeli sıralamalarda yer alan oyuncuların yer aldığı maçlarda oynama da dahil her maçı kazanmak çok zor. Bu sporun içinde sivrilebilmek için fiziksel ve mental açıdan sağlam kalman gerekiyor. Bazen bilardocular günde 2-3 saat artistik bilardoda da geçerli poolda da fitness antrenmanları yapıyorlar, belki 10 saat sürecek o maçı oynayabilmek için. Zihinsel ve fiziksel olarak kendini maksimize edersen başarıya ulaşabileceğin bir spor. Buradaki başarı da gidip kupa kaldırmak değil 128 kişinin arasına girmek bile bir başarı. 

Bilardo ve snooker arasında nerede bir ayrıma varıyoruz. Neden bilardonun değil de snooker'ın bir spor olup olmadığı tartışılıyor?

 Bilardonun çeşitlenmesinde coğrafyanın önemi çok büyük. Yani 1500’lü yıllarda da bilardo benzeyen bir şey oynanmış bir masanın üstüne toplar konmuş ve deliklere göndermek, masa üstünde çeşitli şekillere sokmak gibi denemeler olmuş. Ama buna spor diyebiliyor muyuz, diyemiyoruz bu o zaman üretilmeye çalışılan bir oyunmuş. Snooker'ın ilk zamanları 1800’lerin sonunda askerlerin geliştirdikleri bir oyun oluyor aslında daha sonra profesyonel bir şekilde turnuvaları başlıyor maçların zamanları ölçülmeye başlanıyor, kaç frame üzerinden yapılacak gibi kurallar bütünü oluşuyor. Bundan sonra buna spor diyebiliyoruz. 

Görsel: differencebetweenz.com

Snooker İngilizlerden çıkan bir şey Amerika’nın kendi coğrafyasında geliştirdiği bilardo disiplini, Avustralya’da daha farklı gelişiyor bir de Rus Bilardosu diye ayrı bir ekol var. Genel olarak bir bilardo çatımız var ama bunun coğrafi etmenleriyle gelişen farklı bilardo çeşitleri ve ekolleri var. Snooker da bunlardan bir tanesi. Üç bant bilardo spor değil snooker spor demek de doğru değil çünkü dinamikleri farklı ama oynaması en zor olan da snooker. Ama bu diğerinin spor olmadığı gibi bir yere varamaz.

Bir şeyin spor olması için belli kurallar olması gerekiyor ve bunun içerisinde rekabet edilmesi gerekiyor. 

21.yüzyılda artık oyun mu spor mu diye bir şey tartışılacaksa öncelikle bu işin ne kadar  profesyonel yapılıyor ve hangi mecralara yayılmış olmasına bakmak lazım. Halat çekme de sportif yanı olan bir şey değil mi? Zamanında olimpiyatlara girmiş aksiyonlardan bir tanesi. Balık tutma da bir spor olabilir belki ama belli bir kuralı yok rekabet etmeyeceğin ya da sadece eğlencesine rekabet ettiğin şeye spor diyemeyiz.

Eğlence kısmı önemli burada. Bir şeyi eğlence olarak algıladığımızda onu oyun olarak adlandırmak daha kolay geliyor. Çünkü eğlencesine yapıyorsun bir rekabet oluşmuyor kendini sporcu değil oyuncu olarak tanımlıyorsun. Sporcu olarak tanımlaman için fiziksel ve mental olarak geçmen gereken yollar var. Oyuncu olmak için o oyunu bilmen ve oynaman yeterli onu spor yapan şey performansa uygun atletik seviyeye gelmen lazım, profesyonel olarak oynamak lazım.

Mahalle maçı bir oyun çünkü lig mücadelesi spor neden kuralı var profesyonel bir çatı altında oynanıyor vs. diğerinde kuralları sen koyabilirsin kalen taş da olabilir. Nasıl bir şey kurgulamak istiyorsak. Burada da Rekabet var ama daha profesyonelce baktığımız şey belli kesimlerce kabul edilen kurallar bütününün olması ve buna bağlı oynanması. Snooker'a bu yüzden spor diyebiliyoruz hatta bu tartışması olmaz bile bence :)

Görsel: Monophy

Bence her şeyi tartışılabiliriz:) konuşmaya başlarken zaten şu soruyla başladık “spor mudur?, nasıl bir spordur?” spor değildir tarafında çok ciddi argümanlar yok zaten mesele sadece oyun mu spor mu, bir şeyin spor olması için neleri gözlemliyoruz mevzusu aslında.

Mesela dün e-spor’dan konuştuk. Değerlendirme şu olabilir orada da fiziksel bir efor var profesyonel manada icra edenler var. Fiziksel bir yetkinliğe ulaşmak gerekiyor. Stratejik oyunlar zihinsel aktivite de var. Tam oturtamadığımız nokta şu olabilir. Sanal bir ortamda yapılıyor. Farklı bir sınıflandırma olabilir belki. Ama snooker, futbol, dart gibi sporları gerçek hayatta da görebildiğimiz için sınıflandırmasını ayrı yapabiliriz. E-bike var mesela, şampiyonaları da yapılıyor. E-bike’tan profesyonel bisiklete geçen de var ama e-bike biz spor olarak kabul etmeli miyiz bu tartışılabilir çünkü yağmurlu bir harita açabilirsin ama yağmur yağmıyor, rüzgar koşulları gibi etkenler sanal olarak sunuluyor. 

O zaman şartlar devreye giriyor. Biz o sporun şartlarını gerçek hayatta var olması mı gerekiyor?

E-spor özelinde söylüyorum. Ayrı bir sınıflandırmaya ihtiyaç duyuluyor olabilir. Spor mudur konusunda akla ilk gelenler satranç, e spor örnek olarak verdiğim. belki internet üzerinden gerçekleşen şeyleri farklı sınıflandırabiliriz. Bizim oturtamadığımız nokta şurası sanal bir ortamda yapılıyor. Snooker 100 yıldır spor olarak yapılıyor ve sporun temel gereksinimlerini de karşılıyor.