Taahhüt değil, eylem zamanı

Prof. Dr. Güler Aras

Çok yakın bir zamana kadar sadece çevresel perspektiften değerlendirilen iklim değişikliği konusu, artık devletlerin ve iş dünyasının en kritik ve giderek büyüyen risk unsurlarının başında geliyor. Dünya Ekonomik Forumu’nun her yıl yayınlamış olduğu “Küresel Riskler Raporu” başta olmak üzere pek çok araştırma, iklim değişikliğinin artık insanlık olarak karşı karşıya olduğumuz en önemli risk olduğunu çok kez ortaya koydu. Son olarak geçtiğimiz günlerde yayımlanan “IPCC İklim Değişikliği 2021” raporu ise, iklim krizinin ölçeği ve aciliyetine yapmış olduğu vurgu ile Dünya’nın gündemine oturdu. Dünya genelinde orman yangınları ve aşırı hava olaylarını yaşadığımız bir dönemde açıklanan bu rapor, yaşanan eşanlı felaketlerin hiç de tesadüf olmadığını, dünyanın kırmızı alarm verdiğini çarpıcı bir şekilde açıklıyor. Nereye gittiğimizi, ne yapılabileceğini ve nasıl hazırlanabileceğimizi anlamak için gerekli olan geçmiş, şimdiki ve gelecekteki iklimin çok net bir resmini güçlü bilimsel temelde bir araya getiren rapor, bizlere adeta bir uyanma çağrısı yapıyor.

Bilim dünyasından uyanma çağrısı

İklim değişikliği ile ilgili bilimi değerlendirmek üzere 1988 yılında Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO) ve Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) tarafından kurulan Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli , “İklim Değişikliği 2021: Fiziksel Bilim Temelli Değerlendirme Raporu’nun” 6.’sını Ağustos başında yayımladı. Raporun ilk bölümü olan Fiziksel Bilim Temeli raporu, 2014 yılında yayımlanan 5. Rapordan bu yana iklim bilimi hakkındaki büyük bilgi güncellemesini sunuyor. 

Dünya genelinde binlerce bilim insanının gönüllü katkılarıyla hazırlanan rapor, iklim değişikliğinin itici güçleri, etkileri ve gelecekteki risklerine ilişkin yayımlanan binlerce bilimsel makalenin güçlü bir sentezini içeriyor. Bilim insanlarının her bölgede ve tüm iklim sisteminde Dünya'nın iklimindeki değişiklikleri gözlemlediği raporda, iklim değişikliklerin çoğunluğunun, binlerce yıldır görülmemiş düzeyde olduğuna dikkat çekiliyor. Ve halihazırda harekete geçmiş olan bazı değişikliklerin ise yüz binlerce yıl boyunca geri döndürülemeyecek seviyeye ulaşmış olduğu belirtiliyor. 

Paris Anlaşmasının 1,5-2 derece ısınma hedefi ne kadar mümkün?

İnsan faaliyetlerinden kaynaklanan sera gazı emisyonlarının 1850-1900'dan bu yana yaklaşık 1,1 derecelik ısınmadan sorumlu olduğunu ortaya koyan rapor, önümüzdeki 20-30 yılda bu değerin 1,5 derece düzeyini aşma olasılığına ilişkin yeni tahminler sunuyor. Sera gazı emisyonlarında ani, hızlı ve büyük ölçekli azalma sağlanamadığı sürece ısınmayı 1,5 derece, hatta 2 derece seviyesinde tutabilmenin ulaşılamaz olacağına ilişkin sonuçları ortaya koyuyor. 

İklimin sesi: ‘Net Sıfır’

İnsan eylemlerinin iklimin gelecekteki seyrini belirleme potansiyeline sahip olduğuna vurgu yapan rapor, aynı zamanda karbondioksitin iklim değişikliğinin ana itici gücü olduğuna dair açık kanıtlar sunuyor. İklimi stabilize etmek için daha da geç olmadan, son kritik eşikler de aşılmadan tek çözüm yolumuz, sera gazı emisyonlarında güçlü, hızlı ve sürekli azalmayı sağlamak ve net sıfır karbon emisyonlarına ulaşmak. 

Atılması gereken adımların temeli işbirliğine dayanıyor

Anlamlı ve ölçülebilir ilerleme sağlamak devletlerin, kurumların ve tüm bireylerin sorumluluğunda. Kurumların ve devletlerin iklim değişikliğiyle mücadelede adım atması, net sıfır taahhütlerini gerçek anlamda yerine getirmesi ve acil önlem alması, gezegenimiz ve gelecek nesiller adına hayati önem taşıyor. Bu noktada şüphesiz atılacak ilk adım, karbon emisyonlarının azaltılması. Bunun yanı sıra hem makro hem de mikro düzeyde risk analizi ve bu risklerin küresel raporlama standartlarına uyumlu olarak açıklanması anlamlı ve ölçülebilir ilerleme için olmazsa olmaz unsurların başında geliyor. Tabii bu noktada bireylerin farkındalığın ötesinde eğitilmesi de atılması gereken kritik adımlar arasında. Tüm atılan bu adımların başarısının temelinde ise kurumlar ve devletler arasındaki “güçlü işbirliği” yatıyor. Zira Kasım ayında gerçekleşecek COP26 yaklaşırken, Paris Antlaşmasının uygulanmasını hızlandırmak ve küresel sıcaklık artışlarını 1,5 derece seviyesinde tutma konusunda çabaları acilen artırmak için tüm ülkelerin işbirliği içerisinde çalışması kritik önem taşıyor.

Taahhütleri eyleme dönüştürme zamanı

Giderek daha fazla devlet ve kurum, iş yapma biçimlerini değiştirmek için şimdi harekete geçmeleri gerektiğini biliyor ve net sıfır ekonomi için planları ve eylemleri uygulamaya koyuyor. Ancak ne yazık ki, taahhütleri gerçekleştirme ve aksiyon alma düzeyi pek çok devlet ve kurumun bu acil durumun önemini henüz anlamadığını gösteriyor. 

Özetle, iklim değişikliği konusunda yol alabilmemiz için taahhütlerin bir an önce eyleme dönüşmesi gerekiyor. Bu noktada, Paris Anlaşması ve AB Yeşil Mutabakata ek olarak radikal emisyon azaltımı için gereken ekonomik ve sistem değişikliklerini sağlamak üzere ülkelerin gerekli düzenleyici ulusal çerçevelerini geliştirmeleri de büyük önem taşıyor.