Testerenin ekonomik karnesi: Milei modelinin sınırları

Arjantin'de Javier Milei'nin "testere" ile başlattığı ekonomi programı üçüncü yılını tamamlamaya yaklaşırken, ilk iki yılın başarı hikayesi yerini giderek daha karmaşık bir tabloya bırakıyor.
Testerenin ekonomik karnesi: Milei modelinin sınırları

EXANTE

EXANTE

Finans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.

Arjantin'de Javier Milei'nin "testere" ile başlattığı ekonomi programı üçüncü yılını tamamlamaya yaklaşırken, ilk iki yılın başarı hikayesi yerini giderek daha karmaşık bir tabloya bırakıyor. Aralık 2023'te yıllık %211 enflasyon, negatif net rezerv ve milli gelirin %4,4'ü düzeyinde bütçe açığıyla devralınan ekonomi, sert bir mali disiplinle çöküşün eşiğinden döndürüldü. Bugün gelinen noktada ise platoya oturmuş bir enflasyon, durma noktasına gelmiş bir büyüme ve neredeyse on yıl öncesine geri dönmüş bir kayıtlı istihdam tabanı görüyoruz. Kısaca, şok terapisinin kısa vadeli etkileri zaman ilerledikçe aksi yönde çalışmaya başlamışa benziyor. Diğer bir ifadeyle temel uygulama esasları değişse de ülkenin kronik yapısal sorunları yeni koşullar altında kendini yeniden gösteriyor.

Şok terapisi ve kazanımlar

Programın ilk evresi, Milei’nin seçim vaatlerinde de anlattığı bir şok terapisiydi. Bu süreçte peso yaklaşık %50 devalüe edildi, kamu harcamaları sert biçimde kısıldı ve bütçe uzun bir aradan sonra fazla vermeye başladı. Aylık %25'in üzerindeki enflasyonun 2025 ortasında %2'nin altına inmesi, dünyanın en hızlı dezenflasyon örneklerinden biri olarak kayıtlara geçti. Yıllık manşet enflasyon Mart 2025'te %55,9 iken aynı yılın ekimi ayında %31,3'e geriledi.

Nisan 2025'te IMF ile imzalanan 20 milyar dolarlık program, döviz kontrollerinin kısmen kaldırılması, Ekim 2025 ara seçimlerinde alınan güçlü sonuç ve ABD'nin finansman desteği piyasaya (bir süreliğine de olsa) güven verdi. Bu süreçte elde edilen kazanımlar tartışmaya mahal bırakmasa da o günlerde gündeme gelmeyen zayıf noktalar talebin “zorla” bastırılması ve kur çıpası idi.

Tersine dönen etkiler

Bugün tablo tamamen farklı bir noktada. Yıllık enflasyon Eylül 2025'ten bu yana %31-34 bandına sıkışmış durumda. Aylık enflasyon 2026'nın ilk çeyreğinde yeniden %2,9-3,4 aralığına yükseldi. Ağustos ayında açıklanan %1,7’lik aylık enflasyon son 14 ayın en düşük verisi olsa da enflasyonda katılık korunuyor. 

Kur çıpası uygulaması da maliyetini belli etmeye başlamış durumda. Bant sınırlarının aylık %1 ile hareket ettiği dönemde enflasyon sürekli bu oranın üzerinde kaldı ve peso reel olarak değer kazanmaya devam etti. Bu da bir süre sonra imalat ve ticaret sektörlerinin rekabet gücünü gözle görülür seviyede aşındırdı. Bant aralığı, yıl başında enflasyona endekslendi, yani genişletildi ancak bu kez de rezerv birikimi IMF'nin beklediği hızda gerçekleşmedi. IMF’nin şubat ayı gözden geçirmesinde bu alanda muafiyet talep edildi. 2026 faiz dışı fazla hedefi ise milli gelirin %2,2'sinden %1,4'üne indirildi.

Ekonomik aktivite cephesinde de ivme iyice zayıflamış görünüyor. Yılın ilk yarısında büyüme %1,9'a geriledi (bir önceki yıl aynı dönemde %6,1’di) ve ülkede ikinci çeyrekte daralma bekleniyor. 2026 büyüme beklentisi bütçedeki %5'ten %2,0-2,7 aralığına gerilemiş durumda. Büyüme kompozisyonunda da lityum ve tarım gibi döviz kazandıran ancak sınırlı istihdam yaratan sektörlerde yoğunlaşma söz konusu. Ülkede imalat, inşaat ve ticaret dikeylerinde zayıflama izleniyor. Diğer bir ifadeyle, ekonomik aktivite ivme kaybederken dengelerde de savrulma izliyoruz. 

O zaman çalışan program bugün neden çalışmıyor?

Milei’nin ekibinin yol haritası üç aşamalıydı. İlk adım şok terapiyle mali dengenin kurulması olacaktı. Bu tamamlandı. İstikrarın kalıcılaştırılması ve döviz kontrollerinin tamamen kaldırılması adımları ise tamamlanamadı. Bu süreçte dört önemli sebep öne çıkıyor. 

Programın devamlılığına ket vuran ilk sebebe önceliklendirme hatası diyebiliriz. Hükümet, dezenflasyon sürecini güçlendirmek için güçlü pesoyu rezerv birikimine tercih etti. Diğer bir ifadeyle, rezerv biriktirmenin kolay ve ucuz olduğu dönem, kur çıpası kalkanı olarak kullanıldı. İkinci bir sebep olarak, mali reformların etki alanının harcama kesintilerinin etkisiyle sınırlanması gösterilebilir. Bütçedeki sert düzeltme, vergi ve emeklilik sistemlerinde yapısal reformlarla bütüncül hale getirilemedi ve uzun vadeli dengeye doğrudan etmesi beklenen bu güncellemelerin hayata geçirilmesi her geçen gün zorlaşıyor. Üçüncü bir sebep finansman tercihi. Süreç boyunca uluslararası piyasalardaki aktivitenin sınırlı tutulması, büyümenin gerektirdiği fonlama ihtiyacının yurt içindeki sıkı finansman koşullarına yüklenmesine yol açtı. Bu durumun sürdürülebilir olmadığı da zor yoldan görüldü. Bunların yanında, genişleyen hanehalkı kredi talebi reel gelirlerdeki gerileme sebebiyle takibe düşen kredi olarak geri dönmesi de Merkez Bankası tarafında farklı operasyonel önlemlerin alınmasına sebep oldu. 

Yapısal sorunlar baki

Bu noktada asıl meseleyi uygulanan mali disiplin politikalarının yapısal sorunları ortadan kaldırmayışı olarak özetlemek mümkün. Örneğin, Arjantin’in adını duyduğumuz aklımıza gelen ilk yapısal sorun şüphesiz ki çift para birimli ekonomi ve politika seti bu soruna kalıcı bir çözüm getirmedi. Ülkede hanehalkı, tasarruflarını halen yabancı para cinsinden tutuyor ve Peso talebinin kalıcı olarak artamayışı da özellikle risk algısının dalgalandığı dönemlerde kırılganlık yaratıyor.

Ülkede istihdam ve gelir tarafında da kalıcı iyileşme görülmüş değil. Yeni istihdam yasasının etkileri henüz görülmedi ve ülkede özel sektör istihdamı on iki aydır kesintisiz geriliyor. Kayıtlı ortalama ücretler ise Kasım 2023 seviyesinin altında. Bu durum da hem büyüme üzerinde baskı yaratıyor hem de finansal sistem üzerinde risk oluşturuyor. 

İlaveten, Milei’nin uluslararası piyasalara dönmeme tercihi, politika duruşunun beklenenden sıkı kalmasına ve büyümenin yavaşlamasına yol açtı. Yaşanan ivme kaybı ise bu eksenden ayrışma hızını artırıyor. 2027 genel seçimi öncesinde bu görünümde bazı değişiklikler görebiliriz zira Milei'nin onay oranı eylülde yapılan anketlerde %35 civarına gerilemiş durumda. Burada da manşette gelir kaybı yer alıyor. Dezenflasyon platosu, ücretleri aşındırmaya devam ediyor. Ekonomik manzaranın yanında Milei’nin de adının geçtiği LIBRA kripto para skandalı ve ilave başka iddialar, Milei'nin söylemlerini temelden zedelemiş durumda. Bu eleştiriler yalnızca yönetim performansına değil, hükümetin kuruluş iddiasını da hedef aldığı için önemli. Öte yandan ülkede muhalefetin bu hoşnutsuzluğu toparlayacak bir lider ya da alternatif ortaya koyamadığını da not etmekte fayda var. Yani seçim gününde yeni bir lider yerine değişmeyen ama zayıflamış bir oy tabanı görebiliriz. 

Sonuç

Arjantin deneyimi, bir ekonomik programın kısa vadeli başarısı ile kalıcılığının farklı şeyler olduğunu bir kez daha teyit ediyor. Milei hükümeti hiperenflasyon riskini bertaraf etse de mali disiplinin merkeze alınması ve oyunun kurallarının değiştirilmesi farklı komplikasyonlara yol açmış durumda. Verimlilik, kayıtlı istihdam, büyümenin sektörel çeşitlenmesi ve pesoya güven gibi yapısal başlıklarda ilerleme kaydedilmemesi halini de programın çöküşünden çok modelin sınırlarına dayanması olarak okumakta fayda var.

Kısaca, şok terapisinde kur çıpası ve talebin baskılanması dezenflasyonun ilk ayağını taşıyabilecek olsa da elzem olan ikinci ayağın yapısal reformlar ile politika bütünlüğüne dayandığını unutmamak gerekiyor. Arjantin'de önümüzdeki dönemin ana sorusu artık bütçe tablosundan çok reformların hızı olacak.

Hikâyeyi paylaşmak için:

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

EXANTE

EXANTE

Finans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.

YAZARLAR

Eralp Ersoy

Eralp Ersoy

Lex Strategic Advisory Kurucusu

EXANTE

EXANTE

Finans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.

İLGİLİ OKUMALAR

EXANTEEXANTE
∙

HİKAYE

Haftalık takvim: Yurt içinde bütçe, yurt dışında tutanaklar

Bu hafta yurt içinde Ekim ayı merkezi yönetim bütçe dengesi, konut satışları ve üçüncü çeyrek işgücü istatistikleri öne çıkarken, yurt dışında ABD'de Ekim ayı perakende satışları ve Fed'in Ekim ayı toplantı tutanakları, İngiltere'de enflasyon ve Çin'de sanayi üretimi verileri ön planda.

15 Kas 2026

Haftalık takvim: Yurt içinde bütçe, yurt dışında tutanaklar
EXANTEEXANTE
∙

HİKAYE

ABD ara seçimlerinin kısa ve uzun vadeli ekonomik etkileri

ABD ara seçimlerinde Demokratların Kongre'nin iki kanadında da çoğunluğu ele geçirmesi, Trump'ın işini zorlaştıracak yeni bir siyasi denge yarattı. Yeni siyasi denge, gümrük vergilerinden federal harcamalara ve Fed’in bağımsızlığına kadar birçok alanda Amerikan ekonomisi doğrudan etkileyecek.

ABD ara seçimlerinin kısa ve uzun vadeli ekonomik etkileri
EXANTEEXANTE
∙

HİKAYE

ABD’nin seçimi Asya’nın sorunu oldu

ABD seçimleri geride kaldı. Tahmin edildiği gibi Demokratlar büyük bir başarı sağladı. Yenilginin büyük oranda İran savaşına bağlanması ve Trump’a yönelik muhalefetin sadece Demokratlardan değil Cumhuriyetçilerden de gelmeye başlamasıyla savaşın bitmesine yönelik iyimserlik arttı. Bu durum elbette dünyamızın geleceği ve istikrarı açısından önemli ve olumlu bir gelişme. Ancak seçim sonrasında Demokratlardan gelen açıklamalar, seçim sonuçlarının özellikle yapay zeka yatırımlarından sipariş alan Asya ülkeleri için soruna dönüşecek gibi görünüyor.

Erhan Aslanoğlu

·

12 Kas 2026

ABD’nin seçimi Asya’nın sorunu oldu
EXANTEEXANTE
∙

HİKAYE

Türk sanayisinde iki farklı tablo: Büyüyen üretim, daralan istihdam

Türkiye'de imalat sanayi üretimi son yıllarda büyümeye devam ederken, tekstil ve hazır giyim gibi emek yoğun sektörlerde üretim ve istihdam kaybı yaşandı. Büyüyen sektörlerdeki istihdam artışı bu kaybı telafi etmeye yetmezken, tekstil fabrikalarının azalan makine yatırımları yerli ekipman üreticilerini de etkilemeye başladı. Sanayide üretim ve istihdam arasındaki ayrışma büyürken, düşen kâr marjları ve artan finansman giderleri mevcut üreticilerin yeni sektörlere yönelik yatırımlarını da zorlaştırıyor.

Emircan Yaman

·

12 Kas 2026

Türk sanayisinde iki farklı tablo: Büyüyen üretim, daralan istihdam
EXANTEEXANTE
∙

HİKAYE

Haftalık takvim: Enflasyon Raporu haftası

Bu hafta yurt içinde TCMB'nin yılın son Enflasyon Raporu, Eylül ayı sanayi üretimi, cari işlemler dengesi ve Kasım ayı Piyasa Katılımcıları Anketi öne çıkarken, yurt dışında ABD'de Ekim ayı enflasyonu, İngiltere'de üçüncü çeyrek büyümesi ve Avro Bölgesi büyüme ve istihdam verileri ön planda.

09 Kas 2026

Haftalık takvim: Enflasyon Raporu haftası