TikTok’un baskı ve gizlilik kültürü

Şakalar, danslar ve sonu gelmeyen challenge’lardan oluşan TikTok, kendisini internetteki en eğlenceli yer olarak konumlandırmaya çalışıyor. Tabii yönetimin bu mottodan ne kadar haberdar olduğu tartışılır. Zira şirketin ABD’deki çalışanlarına göre sosyal medya devinin başarısının arkasında bir hayli yoğun emek ve zorlayıcı çalışma koşulları bulunuyor.

Sahneyi kurarken

6 yıl önce Pekin’de kurulan Çin merkezli girişim ByteDance, Instagram ve Twitter gibi köklü platformları geride bırakarak 175 milyon yeni indirme ile 2022 yılının ilk çeyreğinde dünyanın en çok indirilen uygulaması olmayı başaran TikTok’u yarattı.

Kurulduğu günden bu yana 3,5 milyar defa indirilen uygulamaya ait pandemi öncesi verilere göre ABD’de 1.500 çalışanı bulunan firmanın bu rakamı 10 bin kişiye çıkarma planları da mevcut.

Geçtiğimiz sene yıllık geliri 4 milyar dolara ulaşan platform, bu yılki gelirininse 12 milyar dolara ulaşacağını öngörüyor. 

• Mukayese edebilmek açısından, dünyanın en büyük sosyal medya platformu Facebook’un bu yıllık gelir seviyesine ulaşması 12 senesini almıştı.

İşinin büyük bölümü Çin’de geliştirilen ürünleri daha fazla reklam geliri sağlayan Amerikalı bir hedef kitleye uyarlamak olan çalışanlarsa Çin ile haftada 85 saati aşan video konferans trafiği, toplantılardan kalan zamanda işlerini yetiştirme baskısı, saat farklarına bağlı uyku yoksunluğu ve düzenli hafta sonu mesaileriyle boğuşuyor.

Birçok çalışan bu şartlara şirket ABD’de halka arz edildiğinde ellerine geçecek olan hisse opsiyonları için katlandıklarını belirtiyor. Ancak yine de bu tempoya ayak uyduramayan ve kendi isteğiyle ayrılan, sağlık koşulları nedeniyle ayrılmak zorunda kalan ya da devam edebilmek için terapiye başlamak zorunda kalan çalışanların sayısı da göz ardı edilemeyecek boyutlara ulaşmış durumda.

• ByteDance, Çin’deki düzenleyici kurumun, şirketin “veri güvenliğine odaklanması gerektiğini” belirtmesi üzerine halka arz planlarını geçtiğimiz yıl rafa kaldırmıştı. 

Aileden, sağlıktan önce iş

Facebook ve Roblox gibi firmalarla da deneyimi olan ve TikTok’ta geçirdiği yaklaşık bir yılın ardından istifa eden kıdemli yönetici Melody Chu, Medium’daki yazısında “Elde ettiğim deneyim kariyerim açısından inanılmaz, ancak bunlar eşimi ve ailemi görememeye, ilişki terapisine başlamamıza, kilo ve uyku sorunları ile ruh sağlığıma mal oldu,” diyor: “TikTok hayatımdaki her şeyden daha öncelikliydi.”

• Zincirleme toplantılar: İşten ayrılan bir başka kadın çalışan, toplantı sırasında regl olduğunu, ancak “arka arkaya gerçekleşen toplantılara ara veremediği için” herhangi bir hijyen ürününe erişmeksizin çalışmaya devam etmek zorunda kaldığını ifade ediyor.

TikTok ise yaptığı resmi açıklamada iş kültüründe ve iş pratiklerinde “büyümekte olan küresel topluluğunu destekleyecek yetkinliğe sahip bir takım inşa etme hedefiyle birtakım değişiklikler gerçekleştirdiğini” ve kendisini “şeffaf ve geri bildirim mekanizmaları olan, hem topluluğu hem de çalışanları için adilane bir kültür oturtmaya adadığını” belirtiyor.

Öte yandan eski bir TikTok çalışanı olan Pabel Martinez, belirli verileri kendisinden düşük kademedeki kimseyle paylaşmaması için uyarıldığını aktarıyor. Sunumlardaki çoğu rakamın silindiğini ya da sansürlendiğini ve şirketteki gizlilik takıntısının bir benzerini başka hiçbir şirkette görmediğini belirten Martinez, “Aldığım mesaj, ‘size güvenmiyoruz’ şeklindeydi,” diyor.

“Birkaç Dolar İçin”

^{The Wall Street Journal}

Küresel reklam satışlarından sorumlu müşteri yönetmenliği yapan Martinez, şirketteki baskı ortamını şu şekilde aktarıyor: “Günün birinde elde edebileceğim hisse haklarını göz önünde bulundurarak iş dışında bir yaşamımın kalmamasına göz yumuyordum, ancak projelerim takvime uygun ilerlerken dahi hafta sonu izin kullanmak istediğimde yöneticimden aldığım yanıt ‘biz bu şekilde iş yapmıyoruz’ oldu.”

Eski çalışanlar genel katılımlı neredeyse tüm toplantılarda iş-yaşam dengesizliği konusunun gündeme geldiğini belirtiyor.

Birçok teknoloji şirketi çalışanlarına daha düşük maaşlar karşılığında hisse seçenekleri teklif eder. Böylece şirket halka arz edildiğinde çalışanlara büyük bir gelir elde etme fırsatı sunulmuş olur. Ancak TikTok için böyle bir seçenek pandeminin ortasına kadar sunulmamış. Sonrasındaysa şirketin halihazırdaki “sadık” çalışanlarına herhangi bir hisse seçeneği teklif edilmemiş. Bu da çalışanlar arasında hayal kırıklıklarına yol açan bir başka faktör.

Şirkette 2 yıl marka işbirlikleri üzerine çalışan Dylan Juhnke, üst yönetimin maaş ve mükafatlar konusundaki sorularını 1 yıl boyunca yanıtlamayı reddettiğini ifade ediyor. Juhnke, genel katılımlı bir toplantıda insan kaynakları müdürüne sorularının neden geçiştirildiği sualini yöneltince de bu sefer yönetimden kınama cezası almış. İnsan kaynaklarının hakkında işten çıkarılması istemiyle soruşturma açtığını belirten Juhnke, birkaç ay sonra kendisi istifa etmiş.

Saat farkı

^{The Wall Street Journal}

Geçtiğimiz yıl Çin hükümeti, çoğu teknoloji firmasının 996 olarak da bilinen “haftanın 6 günü, sabah 9-akşam 9” sistemiyle çalıştığı modelin yasal olmadığını belirtmiş, bunun üzerine ByteDance 1075 adını verdiği “haftanın 5 günü, sabah 10-akşam 7” modelini uygulayacağını açıklamıştı. Ancak eski çalışanlar bunun da gerçeği yansıtmadığı konusunda ısrarcı.

Şirketin Kaliforniya’daki merkezinde çalışan Chloe Shih, ABD’deki çalışanların Çin’de pazartesi sabahına karşılık gelen toplantılara katılmak için pazar akşamları mesaiye başladıklarını ve “kendisi uyurken şirketin büyük kısmının uyanık olduğunu bilmenin” kaygı bozukluğu ve uyku sorunlarına yol açtığını belirtiyor.

2021’e gelindiğinde birçok yönetici çalışanlarına iş saatleri dışındayken şirket içi mesajlaşmaları sessize almalarını ve takvimlerine toplantı için müsait olmadıkları saatleri işaretlemelerini salık vermiş. Ancak üst yönetim bunu hiçbir zaman umursamamış. 

Şirketin yeni çalışan bulmakla ilgili bir sıkıntısı yok, ancak iş bu çalışanları elde tutmaya gelince bu noktada birçok sıkıntı ortaya çıkıyor. Eski mühendislik takımı liderlerinden Lucas Ou-Yang, yoğun tempo nedeniyle birlikte çalıştığı 10 ürün yöneticisinin de birinci yıllarını doldurur doldurmaz ayrıldıklarını belirtiyor.

Buna ek olarak bir de dil sorunu mevcut. Herkesin Çince bilmediği toplantıların İngilizce olarak düzenlenmesi kuralı ancak ABD’deki yoğun işten ayrılmalar sonucunda getirilmiş. Çince gerçekleşen toplantılarda tercüman bulunsa da eski çalışanlar bu toplantılarda çoğu detayın anlaşılamadığını belirtiyor.

“İlginç” organizasyon yapısı

TikTok’un aynı proje için birçok farklı takımı paralel olarak çalıştırdığı biliniyor. Projeyi ilk hangi takım tamamlarsa övgüyü o ekip alıyor ve diğer ekiplerin emekleri çöpe gidiyor. Şirketin bu taktiği ekipler arası rekabeti körükleyerek projelerin daha hızlı teslim edilmesi için kullandığı biliniyor.

Şirketin bir diğer tartışmalı pratiği de herhangi bir organizasyon şemasının bulunmaması ve çalışanlarına organizasyon şeması çıkarılmasını yasaklaması. Bu taktiğin mucidiyse rakiplerinin çalışanlarını çalmasını istemeyen Çin’deki şirketler.

Uygulama neticesinde çalışanların birbirlerinin ünvanını ve derecesini kestiremediği, ya da ekiplerin ve yöneticilerin yürüttükleri projelerle ilgili olarak kimlerle iletişime geçmeleri gerektiğini bilemediği durumlar ortaya çıkıyor. Şirketteki 4. ayının sonunda Singapur’daki pozisyonundan istifa eden Jamie Lim Yin Yin, “Kim kimdir diye bütün gün LinkedIn’de dolanmak olağan bir durumdu” diyor.

Velhasılıkelam, TikTok kendisini “neşeli, eğlenceli, çeşitli ve beklenmedik deneyimlerin adresi” olarak tanımlıyor. Dylan Juhnke, şirketteki deneyimlerini “bunun tam tersiydi” şeklinde ifade ediyor.

_{Kaynak: The New York Times}