Vatandaş enflasyonu yüksek hissettiğini bir kez daha söyledi

Beklentilerin makroekonomik teori ve politika oluşturmadaki önemi uzun yıllardır biliniyor. Beklentiler ne kadar doğru ölçülebilirse, tüketicilerden üreticilere ve politika yapıcılara kadar tüm aktörler o kadar rasyonel ve sağlıklı kararlar alabilir. Bu çerçevede Merkez Bankamız, TÜİK ile iş birliği içinde Hanehalkı Beklenti Anketi adı altında yeni bir veri yayımlamaya başladı.

Bugüne kadar hanehalkı beklentilerine ilişkin veriler, TÜİK tarafından yürütülen Tüketici Eğilim Anketi aracılığıyla değerlendiriliyordu. Avrupa Komisyonu eşgüdümünde uygulanan bu anket standart bir çerçeveye sahip olmakla birlikte, ülkelere özgü revizyonlara da imkân tanıyordu. Bu çerçevede Türkiye’de enflasyonun ekonomik kararlar üzerindeki belirleyici rolü dikkate alınarak, Merkez Bankası’nın enflasyon ve enflasyona bağlı finansal göstergelere yönelik beklentileri daha sağlıklı ölçmek amacıyla ayrı ve ülkeye özgü bir Hanehalkı Beklenti Anketi oluşturduğu görülüyor.

Tüketim Eğilimi Anketi ile Hanehalkı Beklenti Anketi arasındaki önemli farklardan birisinin soru diline daha fazla özen gösterilmesi ve ölçüm yöntemindeki teknik farklılıklar olduğunu söyleyebiliriz. Türkiye’de hanehalkının enflasyon beklentilerinin reel sektör, finansal piyasalar ve Merkez Bankası beklentilerinin belirgin şekilde üzerinde seyretmesi, bunun nedenine yönelik çabayı ve daha doğru bir ölçüm arayışını beraberinde getirmiş görünüyor.

Yeni ankette “bilgi tedavisi” adı verilen bir yöntem uygulanıyor. Katılımcılara önce mevcut enflasyon verileri sunuluyor, ardından beklentileri soruluyor. Örneğin, son açıklanan yıllık enflasyon oranı paylaşıldıktan sonra katılımcılardan 12 ay sonrasına ilişkin açık uçlu tahminde bulunmaları isteniyor. Böylece hem bilgiye dayalı hem de daha şeffaf bir beklenti ölçümü hedefleniyor.

Bir diğer önemli fark ise örneklem yapısında. Her ay katılımcıların üçte biri yenileniyor. Bu zincirleme örnekleme yöntemi sayesinde hem yeni görüşler sisteme dâhil ediliyor hem de aynı katılımcıların beklentileri birkaç dönem boyunca izlenebiliyor.

Uzun süredir yayımlanan sektörel enflasyon beklentileri anketinde 12 aylık enflasyon beklentisi Şubat ayında %51,1 seviyesindeyken, yeni Hanehalkı Beklenti Anketi’nde bu oran %48,8 oldu. Arada 2,3 puanlık bir fark bulunuyor ancak dramatik bir değişim söz konusu değil. Bu tablo bize bir kez daha şunu gösteriyor: Hanehalkının enflasyon beklentisi, açıklanan resmî enflasyon verilerinden belirgin ölçüde kopuk ve hissedilen enflasyon resmî verilerin üzerinde algılanıyor. Benzer enflasyon beklentileri yayımlamaya devam eden Koç Üniversitesi ve BETAM gibi diğer araştırma kurumlarının çalışmalarında da bu durum görülmeye devam ediyor.

Ankette dikkat çeken bir diğer alan konut ve döviz beklentileri. Önümüzdeki 12 ayda konut fiyatlarında %35,4, ABD dolarında ise %19 artış beklendiği görülüyor. Konut fiyatlarının enflasyonun altında artacağı yönündeki beklenti, konut talebindeki canlanmanın görece zayıf kalabileceğine, biraz zamana yayılabileceğine işaret ediyor. Dolar kuruna ilişkin görece sınırlı artış beklentisi ise tasarruf sahiplerinin bir süre daha TL’de kalma eğiliminde olabileceğini düşündürüyor. Bu durum, kamuoyunda “carry trade” olarak bilinen, döviz cinsinden borçlanıp TL varlıklara yatırım yapma eğiliminin de sürebileceğine işaret ediyor.

Anket sonuçları demografik kırılımlarda da farklılık gösteriyor. Kadınların enflasyon beklentisi erkeklerden daha yüksek. Günlük harcamaları daha yakından takip etmeleri bunun nedeni olabilir. Genç ve ileri yaş gruplarının beklentileri birbirine yakın. Düşük gelir grubunun 12 aylık enflasyon beklentisi yaklaşık %50 iken, yüksek gelir grubunda bu oran %46 seviyesine kadar geriliyor. Fark var ancak oldukça sınırlı.

Ankette “Önümüzdeki 12 ayda birikimlerinizi hangi araçlarda değerlendirirsiniz?” sorusuna verilen yanıtlar da oldukça dikkat çekici. Katılımcıların %56’sı altın, yaklaşık %30’u konut, arsa veya iş yeri, geri kalan kısmı ise mevduat, borsa ve diğer finansal araçları tercih edeceğini belirtiyor. Bu tablo, Türk halkının geleneksel tasarruf tercihi olan altın ve konutun ağırlığını koruduğunu, hatta artırdığını gösteriyor.

Merkez Bankası’nın geçtiğimiz yıl yayımladığı hanehalkı servet dağılımı çalışmasına göre tasarrufların yaklaşık üçte ikisi altın ve konutta tutulurken, üçte biri finansal varlıklarda yer alıyordu. Mevcut eğilim, altın ve konutun payının %60-65 seviyelerinden %80’lere doğru yükseldiğine; finansal varlıkların payının ise %30-35’lerden %10-15’lere gerilediğine işaret ediyor. Bu gelişme, tasarrufların kayıt dışı veya finansal sistem dışında tutulma eğiliminin güçlendiğine dair bir sinyal veriyor.

Ankette öne çıkan bir diğer önemli nokta da tüketicinin önümüzdeki süreçte en çok gıda, enerji, yakıt, kira ve eğitimde fiyat artışı beklediği yönünde. Özetle tüketici, hissettiği enflasyonun yüksek olduğunu ve bunun asıl nelerden kaynaklandığını bu yeni veri setinde net bir şekilde söylüyor.