Venedik Bienali 19. Uluslararası Mimarlık Sergisi

Özgül Öztürk

Venedik Bienali 19. Uluslararası Mimarlık Sergisi, 10 Mayıs - 23 Kasım 2025 tarihleri arasında, mimar ve mühendis Carlo Ratti'nin küratörlüğünde düzenlenecek. Carlo Ratti sergi ile ilgili şu yorumu yapıyor: "Yanan bir dünyayla yüzleşmek için, mimarlık, etrafımızdaki tüm zekayı kullanmalıdır. Mimarlık her zaman düşmanca bir iklime verilen bir yanıt olmuştur. En eski ilkel kulübeden bu yana, insan tasarımı barınma ve hayatta kalma ihtiyacı tarafından ve iyimserlik tarafından yönlendirilmiştir. Yaratımlarımız her zaman zorlu bir çevre ile ihtiyaç duyduğumuz güvenli, yaşanabilir alanlar arasındaki boşluğu doldurmaya çalışmıştır.” 

İklimin daha az bağışlayıcı hale geldiği günümüzde, Los Angeles yangınlarında, Valencia ve Sherpur sellerinde, Sicilya kuraklıklarında, su ve ateşin eşi benzeri görülmemiş hallerine tanık olduk. 2024 yılı, Dünyanın kayıtlara geçen en yüksek sıcaklıkları kaydetmesi ve küresel ortalamaları Paris Anlaşması'nın 1.5°C hedefinin ötesine taşımasıyla bir dönüm noktası oldu. Sadece iki yıl içinde iklim değişikliği en iyi bilimsel modellere bile meydan okuyacak şekilde hızlandı. Onlarca yıldır, mimarinin iklim krizine tepkisi, iklim üzerindeki etkimizi azaltmak için hafifletmeye odaklandı. Ancak bu yaklaşım artık yeterli değil. 

Mimarinin adaptasyonu benimseme zamanı geldi: yani değişmiş bir dünya için nasıl tasarım yaptığımızı yeniden düşünme zamanı.

Uyum, uygulamamızda temel bir değişim gerektiriyor. Bu yılki sergi teması Intelligens, doğal, yapay, kollektif ve farklı zeka türlerini yapılı çevreyi yeniden düşünmek için birlikte çalışmaya çağırıyor. Latince Intelligens başlığı, gens - insanlar kelimesini içeriyor ve bizi günümüzün yapay zeka ve dijital teknolojilere olan sınırlı odağının ötesinde denemeye davet ediyor. Uyum zamanında, mimarlığın her türlü zekadan yararlanması gerekir: doğal, yapay, kolektif. Mimarlığın, zor bilimlerden sanata kadar - nesiller ve disiplinler arası- ulaşması gerekir. Mimari, şu anda tasarım yaptığımız dünya kadar esnek ve dinamik hale gelmelidir.

Intelligens, çeşitli zeka biçimlerindeki uzmanları birleştiren dinamik bir laboratuvar görevi görüyor. Sergide ilk kez 750'den fazla katılımcı yer alıyor: mimarlar ve mühendisler, matematikçiler ve iklim bilimcileri, filozoflar ve sanatçılar, şefler ve kodlayıcılar, yazarlar ve ahşap oymacılar, çiftçiler ve moda tasarımcıları ve daha fazlası. Uyum, kapsayıcılık ve iş birliği gerektiriyor. Ortaya çıkan katılımcı havuzu, doksan yaşında hala yenilikler yapan deneyimli profesyonellerden kariyerlerine yeni başlayan mezunlara kadar kuşakları kapsıyor. Pritzker Ödülü sahipleri, eski La Biennale di Venezia Küratörleri, Nobel ödüllüler, Kraliyet Profesörleri, yeni mimarlar ve araştırmacıların yanında yer alıyor. Bu katılım, farklı perspektiflere olan bağlılığı yansıtıyor.

İKSV’nin koordinasyonunu üstlendiği Venedik Bienali 19. Uluslararası Mimarlık Sergisi Türkiye Pavyonu’nda, Ceren Erdem ve Bilge Kalfa Doğan’nın küratörlüğündeki “Yerebasan” başlıklı proje sergilenecek. 

Ceren Erdem ve Bilge Kalfa projeyi şöyle açıklıyor: “Yerebasan, medeniyetleri, ekosistemleri ve sürdürülebilir yaşamın özünü anlamamız için hayati öneme sahip, bütün dinamizmine rağmen çoğunlukla göz ardı edilen bir kaynak olan toprağı ön plana çıkarıyor. Türkiye’den toprak örneklerini içeren sergi, duyusal deneyimler, bilimsel araştırmalar ve sanatsal yorumlar aracılığıyla, toprağın türlü vasıflarını gözler önüne seriyor. Mimarlık, sıklıkla, temiz ve denetlenebilir ortamlar yaratmak uğruna, toprağa ilişkin özellikleri bastırmaya meyillidir. Bunun aksine Yerebasan, toprağı pavyonun merkezine yerleştirerek onu, zekâya ve eylemliliğe sahip canlı bir varlık olarak sunuyor. Ziyaretçiler, toprağın dokusuyla, kokusuyla ve sesiyle etkileşime geçiyor; onu hem ekolojik bir sistem hem de doğa ve insanlık tarihinin canlı bir arşivi olarak deneyimliyor. Yerebasan ayrıca inşaat gibi insan faaliyetlerinin tesirleri üzerine fikir yürütürken, Türkiye’nin zengin mirasını, arkeolojik alanlarını ve sürdürülebilir yapı uygulamalarını araştırıyor. Sergi, yerel teknikleri çağdaş yeniliklerle harmanlayarak, doğaya ve kültüre hürmet eden mimari yaklaşımlar tahayyül ediyor; doğayla daha ahenkli yaşam biçimlerine teşvik ediyor.”

Bu sene ben de çalışmalarımla, Yerebasan projesi kapsamında, Venedik Mimarlık Bienali katılımcıları arasında yer almaktan ve Bienal Açık Çağrı Jürisi olmaktan onur duyuyorum. Yönünüzü  bu sene Venedik Bienali’ne çevirmenizi diliyorum.